Khai vấn từ nhà giáo dục Nguyễn Thụy Phương: “Chúng ta có một phương thức hành động đặc thù và xuất sắc đã hiện hữu từ năm 16 tuổi mà không hề biết”

Khi chị bắt đầu tìm hiểu về Mo2i, chị có đối mặt với những nghi ngờ hay xung đột nội tâm nào không? Liệu có những tiếng nói phản đối, những nỗi sợ hãi đã cố gắng ngăn cản chị?

Lúc đó tôi không nhận ra rõ ràng, chỉ cảm thấy bị thôi thúc, một dạng trực giác mách bảo. Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy quyết định đi học đó chính là cách trả lời cho câu hỏi "20 năm nữa mình sẽ làm gì ?".

Thật ra, sau 2 ngày workshop đầu tiên, chính cá nhân tôi không công nhận “miền xuất sắc” của mình. Có người thì công nhận ngay khi được khai vấn. Nhưng tôi thì rất hoài nghi, không nghĩ mình có cái đó. Việc tự công nhận miền xuất sắc của mình rất khó. Cha đẻ phương pháp cũng nói vậy. Tại sao? Vì miền xuất sắc (phương thức hành động) là những việc mình làm quá dễ dàng, quá thuần thục, đến mức mình xem thường nó, thấy "có gì đâu mà gọi là xuất sắc". Chỉ khi mình soi chiếu lại các tình huống trong quá khứ, thấy mình làm tốt hơn người khác trong cùng hoàn cảnh, lúc đó mình mới ngộ ra và công nhận. Cá nhân tôi không công nhận ngay ở thời điểm đó.

Tôi quan sát có rất nhiều người nhìn vẻ ngoài trông có vẻ rất tự tin, thể hiện rằng mình rất giỏi nhưng bên trong lại cảm thấy trống rỗng. Cái này có liên quan như thế nào đến bản thể hành động?

Tôi nghĩ đó là chuyện khác. Bản thể hành động mô tả cách em hành động, không phải trạng thái tâm lý. Ví dụ, bản thể hành động của tôi là "khởi xướng những dự án để đời trong bối cảnh khác biệt và cách biệt". Nó không nói gì về tâm lý của tôi.

Phương pháp này Mo2i dựa trên tâm lý học tích cực, thần kinh học và bản thể tự sự. Nó không trả lời câu hỏi "Bạn là ai?" (Who are you?) mà là trả lời cho câu hỏi "Bạn làm tốt việc gì và làm như thế nào?" (How do you do well?). Nó không khai thác phương diện tâm lý. Phương pháp này rất nhân văn, không phán xét, trung tính. Phương thức hành động của chúng ta giống như con dao sắc bén, nó tốt hay xấu tùy thuộc vào mục đích sử dụng. 

Tuy nhiên, nếu một người tự ti tìm đến phương pháp này, trong quá trình khám phá bản thể hành động, tôi vẫn nắm bắt các yếu tố tâm lý của họ nhưng tạm cất đi. Nếu sau khi hiểu bản thể hành động, họ muốn giải quyết vấn đề tự ti, hãy tạm gọi là "quả bóng tự ti", tôi có thể dùng các công cụ khai vấn khác nhau để giúp họ làm quả bóng đó xẹp đi. Nhưng khi khám phá bản thể hành động thì không đưa vấn đề tâm lý vào vội. Hai chuyện cần tách bạch ban đầu.

Vậy “bản thể hành động” có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống cá nhân mỗi người? Tại sao chúng ta nên đi tìm “bản thể hành động” của mình? 

Bản thể hành động có ý nghĩa rất sâu sắc. Phương pháp này không hỏi bạn thích gì, muốn gì. Nó nói rằng: "Bạn có một phương thức hành động đặc thù và xuất sắc từ năm 16 tuổi đến giờ mà bạn không hề biết". Đại đa số chúng ta không gọi tên và nhận diện ra được phương thức hành động của bản thân. Chúng ta phải tìm đến nhà khai vấn hoặc tương tác với người khác mới có thể nhận ra. Giống như cây đèn thần của Aladin vẫn luôn ẩn nấp sâu bên trong Aladin, chỉ đến khi có người chà thật mạnh thì ông thần đèn mới xuất hiện. 

Có người còn không tin là mình có nó. Như tôi và bạn thì tin là có, nhưng không biết nó là gì. Phương pháp này đi sâu vào tận gốc rễ hơn nữa. Hãy tưởng tượng bạn có một "miền xuất sắc" từ năm 16 tuổi mà đến giờ 40 mấy tuổi vẫn không biết. Bạn có cảm thấy ngạc nhiên và phí phạm không? Mình đang sử dụng nó mà không biết. 

Lấy ví dụ về bản thân tôi. Phương thức hành động của tôi là "khởi xướng những dự án để đời trong những bối cảnh khác biệt và cách biệt". Nếu tôi bị yêu cầu chỉ làm công việc duy trì, không được khởi xướng một điều gì đó, tôi sẽ thất bại. Vì tôi không có tài nghệ duy trì các dự án. Trước khi biết điều này, tôi đã từng lao vào làm công việc duy trì và đã gặp thất bại. Ngược lại, tôi chỉ thành công với những dự án thực sự "để đời" (có ý nghĩa lâu dài), không phải dự án lung tung, nửa vời. Bối cảnh kích hoạt của tôi là "khác biệt" (văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ...) và "cách biệt" (xa cách, mâu thuẫn, đứt gãy). Tôi luôn sống và làm việc trong môi trường đa dạng như vậy từ nhỏ đến giờ. Trong những tình huống mâu thuẫn, chia rẽ mà người khác sợ hãi, né tránh, tôi lại cảm thấy thoải mái, tự tin bước vào và có khả năng giải quyết, hàn gắn. 

Trước khi biết phương pháp này, tôi cũng thành công, cũng thất bại, nhưng không lý giải được nguyên nhân cốt lõi. Giờ có "cặp kính" này, tôi hiểu rõ tại sao. Lần đó thất bại vì làm duy trì, không khởi xướng. Lần kia thất bại vì làm dự án nửa vời, không "để đời". Lần nọ thành công vì đúng bối cảnh khác biệt hay/và cách biệt, và dự án có ý nghĩa lâu dài.

Trong quá trình làm việc với khách hàng, chị đã chứng kiến những khoảnh khắc nhận ra được miền xuất sắc của bản thân nào đáng nhớ nhất? 

Đây là một câu hỏi rất khó. Với tôi, mỗi người là một trường hợp duy nhất. Một lần, một phụ nữ trung niên đang khủng hoảng tìm đến tôi. Chị ấy đang hoang mang, mất phương hướng, muốn tìm la bàn mới cho cuộc đời. Chị ấy rất dũng cảm vì không muốn buông xuôi, trôi xuống vực. Tôi làm khai vấn cho chị ấy trong khoảng 5-6 tháng. Trong thời gian đó, chị ấy có nhiều chuyển đổi lớn: chuyển đến nơi ở mới, tìm được việc mới và không chỉ tìm được việc mà còn được nhận vào vị trí giám đốc, cao hơn kỳ vọng ban đầu của chị. Thành quả này đến từ việc chị ấy nhận ra và áp dụng đúng phương thức hành động của mình vào buổi phỏng vấn, làm xuất sắc hơn mong đợi.

Hoặc một lần khác, một nữ CEO 62 tuổi chuẩn bị nghỉ hưu. Bà là người Pháp, chủ doanh nghiệp gia đình, cả đời làm sếp, rất thao lược, quyền lực. Bà lo âu, hốt hoảng khi nghĩ đến việc nghỉ hưu sau 3 năm nữa (65 tuổi) vì cả đời bà, bà chưa bao giờ không làm việc. Thầy của tôi chuyển ca này cho tôi lúc tôi mới tốt nghiệp. Tôi rất lo lắng nhưng vẫn nhận làm vì thầy dặn thầy sẽ tiếp tục đồng hành với bà ấy ở những phiên sau. Sau vài phiên, tôi chuyển lại cho thầy làm tiếp. Kết thúc hành trình, bà nhận xét về giai đoạn làm với tôi: "Nhà khai vấn đó đã mở mắt cho tôi rất nhiều điều". Lúc đầu tôi không hiểu đây là lời khen hay chê. Sau thầy giải thích cho tôi, vì bà ấy "quá đầy", đầy danh, tiền, quyền lực nên bà cảm thấy trống rỗng, chơi vơi. Thầy cố tình chọn tôi vì tôi hoàn toàn khác biệt với bà: trẻ hơn, người nước ngoài, không cùng tôn giáo, văn hóa... để tạo hiệu ứng "gương", giúp bà nhận ra bản thân qua sự khác biệt đó. Hữu ý, thầy đã đặt tôi vào đúng bối cảnh kích hoạt phương thức hành động của chị, nên nó thành công dù tôi còn non kinh nghiệm hành nghề.

Ở Việt Nam hiện nay, nhiều người cảm thấy mất phương hướng, không tìm thấy ý nghĩa trong công việc và cuộc sống. Chị nghĩ Mo2i có thể giúp họ giải quyết vấn đề này như thế nào? 

Tôi đã chứng kiến nhiều người rất rối bời, bế tắc mà cứ luẩn quẩn, không sẵn sàng bước vào khai vấn vì nhiều lý do khác nhau, tôi chỉ thấy họ đang phí phạm năng lượng sống và thời gian sống. Họ đã có sẵn nguồn lực đó trong người từ lâu rồi. Cái nguồn lực đó đã từng giúp họ thành công, cũng từng khiến họ thất bại. Nhưng vì không biết, nên khi thất bại thường đổ lỗi cho người khác, cho hoàn cảnh, hay cho bản thân.

Tôi làm nghề này vì thấy mình nhận được nhiều từ nó, và cũng được bồi đắp năng lượng sống từ chính hành trình vượt khó, vươn lên của các thân chủ. Đây là mối quan hệ đồng hành, cho và nhận từ hai phía. Chính vì thấy mình được nhiều quá, và thấy sự lãng phí khi người ta không nhận ra tiềm năng sẵn có, nên tôi muốn tiếp tục làm, để giúp những ai sẵn sàng. Những người chưa sẵn sàng thường viện lý do không có tiền, không có thời gian. Nhưng thực chất, đó là vì họ chưa dám đối diện với chính mình. Chúng ta không sở hữu thời gian, tiền hiếm khi nào là đủ cả, nhưng với những thứ thiết yếu của cuộc đời như phát triển bản thân ở những chặng đường đời thì phải được ưu tiên số một. Khai vấn là điều vô hình nên người ta dễ trì hoãn. Luôn có cách để giải quyết vấn đề tiền bạc, thời gian nếu thực sự muốn và sẵn sàng. 

Nhận diện ra phương thức hành động của bản thân sẽ giúp mỗi chúng ta sống đích thực với chính mình và luôn đưa mình vào quỹ đạo của sự trưởng thành trong hành trình đời.

Được biết chị là một người mẹ, chị đặt Mo2i trong bối cảnh nuôi dạy con như thế nào? Phương pháp này có ý nghĩa như thế nào với các bậc cha mẹ? 

Phương thức hành động được hình thành từ lúc 0-16 tuổi và gần như không thay đổi theo thời gian. Nó được hình thành dựa trên các tương tác với môi trường, trải nghiệm vui buồn, học hỏi từ trường lớp và cuộc sống. Như câu nói “mình không sống lại được tuổi thơ” nên không thay đổi được gốc rễ của nó. 

Chính vì vậy cha mẹ có vai trò rất quan trọng và gián tiếp tác động đến quá trình hình thành phương thức hành động của con mình. Cái này mình làm được và làm kịp. Đối với các bậc cha mẹ, điều này không có nghĩa là mình không thể làm gì. Khi mình nhận diện, “đọc vị” được bản thân qua 5 pha của Mo2i, mình có thể điều chỉnh, căn chỉnh cách chính mình đang sử dụng nó. Vậy mình tác động lên con trẻ thế nào? Hãy quay về nguyên lý nuôi dạy cơ bản: tạo môi trường sống an toàn, lành mạnh. Nhưng không phải vì thế mà né tránh hết trải nghiệm buồn. Cuộc sống cần đủ hỉ, nộ, ái, ố. 

Bốn nguyên liệu làm nên phương thức hành động đó là tương tác, trải nghiệm vui, trải nghiệm buồn, học hỏi từ cuộc sống, chúng đều cần thiết. Người lớn cần đảm bảo cái "nồi" để “nhào nặn, tẩm ướp” những nguyên liệu đó cho chúng sạch sẽ, an toàn, vệ sinh. Phương thức hành động chỉ trở nên "xấu" khi chúng ta dùng sai mục đích, sai hệ giá trị, hoặc sai bối cảnh.

Cảm ơn chị vì bài phỏng vấn!

ĐỌC NGAY 

Những nữ lãnh đạo công nghệ châu Á đang “lập trình” tương lai

8 người phụ nữ chứng minh tuổi tác không quyết định sự thành công

Diva Hồng Nhung và chương mới trong cuộc đời