Sự cấp thiết của giáo dục tư duy bền vững sớm cho thế hệ Alpha

Một quốc gia đâu thể phát triển bền vững nếu cái gốc là tri thức và khoa học về chính sự bền vững không được đầu tư đúng mức. Trong khi, những hậu quả mà Việt Nam đang đối mặt từ sự thiếu bền vững của toàn cầu hóa thì rất nặng nề. Biến đổi khí hậu, tài nguyên cạn kiệt, bất bình đẳng khu vực không còn là nguy cơ mà đã ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của mọi tầng lớp. Điều này chẳng khác nào “xây nhà trên cát” cả.

Tuy vậy, theo chị Thảo, vẫn còn tâm lý rằng “xây dựng tư duy bền vững” là điều gì đó to tát, có tính chính sách vĩ mô, đến người lớn còn không hiểu, không ý thức được, thì biết nói gì con trẻ. “Con trẻ cần phải nhận thức được về tư duy bền vững ngay từ bây giờ, ngay từ lúc này, không thể trì hoãn thêm được nữa”, suy nghĩ đó luôn vang lên trong chị Thảo.

Trẻ con, thực ra, lại có nhận thức tốt hơn về tư duy bền vững so với nhiều người lớn. Trẻ con, chưa lý giải mọi thứ theo kiểu lợi nhuận kinh tế, chưa xem thế giới là những phần đơn lẻ không cần quan tâm đến nhau. Trẻ con vẫn còn giữ trong mình sự hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, sự tò mò, ham học hỏi, và những khát khao trong trẻo về một hành tinh xanh hiền hòa.

Vậy nói chuyện tư duy bền vững cho trẻ bằng cách nào? Dĩ nhiên, không thể bằng các hội thảo hội nghị, các công trình nghiên cứu, các báo cáo tham luận.... Vẫn phải cách kinh điển nhất: từ những câu chuyện nhỏ, những mẩu truyện tranh, những hình ảnh ngộ nghĩnh, những tình huống thân thuộc. Thách thức người làm sách là đan cài một cách có hệ thống tri thức học thuật về bền vững vào những trang truyện ấy.

Chị Thảo đã dành nhiều thời gian để đi tìm lời giải cho thách thức ấy. Bằng sự kiên trì và nhiều cơ duyên, chị đã tìm thấy một bài học thành công ở ngay sát Việt Nam: Singapore. Cùng khu vực Đông Nam Á với Việt Nam, Singapore là một quốc đảo có diện tích khiêm tốn và nghèo tài nguyên bậc nhất, nên họ đã sớm đưa khoa học bền vững vào chương trình giáo dục ngay từ lứa tuổi tiểu học. 

Đọc thêm: Có gì thú vị tại ngôi trường KAIST bổ nhiệm G-Dragon làm ‘giáo sư đặc biệt’?

Hai mươi sáu năm qua họ bền bỉ duy trì một tạp chí có tên gọi The Young Scientist - tạp chí khoa học dành cho học sinh tiểu học với những câu chuyện đơn giản, bình dị, vui vẻ, thân thuộc, nhẹ nhàng:

- Mẹ ơi, con cho con Quokka này ăn táo nhé?

- Không được đâu con. Ở đây con không thể cho động vật hoang dã ăn, để tránh cho chúng khỏi bị ngộ độc hoặc trở nên quá phụ thuộc vào con người để kiếm thức ăn. Chúng ta có thể sẽ bị phạt, thậm chí có thể bị bỏ tù nếu cho động vật hoang dã ăn hoặc chạm vào chúng.

Đây là một tài liệu giáo dục được xây dựng dựa trên đề cương ôn tập kỳ thi đánh giá năng lực vào trung học cơ sở của Bộ Giáo dục Đào tạo Singapore. Song sự khác biệt của tập san này với các tài liệu tương tự trên thế giới là chúng được trình bày dưới hình thức truyện tranh sinh động và đầy thực tiễn. Mỗi mẩu truyện cung cấp thông tin ngắn gọn, chính xác về một hiện tượng thiên nhiên, loài động vật hay cây cỏ. Nhưng quan trọng hơn là đặt chúng trong mối quan hệ hòa hợp giữa con người và tự nhiên. Chẳng hạn, câu chuyện về loài thú Quoka được khéo léo lồng ghép trong chuyến du lịch của gia đình đến nước Úc xa xôi. Câu chuyện “tìm kiếm nguồn nước trong sa mạc” đã dạy kỹ năng sinh tồn cho trẻ nhỏ dựa vào tập quán sinh hoạt của loài linh dương sừng kiếm Ả Rập.

Từ trải nghiệm của mình cùng nhiều bạn nhỏ, chị Thảo thấy rằng tư duy bền vững “chỉ cần đơn giản vậy thôi, không cần cầu kì màu mè đao to búa lớn”. Trẻ sẽ nhớ, nhớ rất lâu, và chấp hành nghiêm chỉnh những quy định này bởi cùng lúc trẻ thấy cả câu truyện nhân hóa, tư duy pháp lý và hệ thống sinh thái. Đôi khi, các em trở thành “tuyên truyền viên” những kiến thức “liên ngành” này cho chính cha mẹ mình.

Ở Việt Nam có nhiều tạp chí cho thiếu nhi nhưng chưa có tạp chí nào chỉ chuyên về khoa học tự nhiên, hướng về tư duy phát triển bền vững và được đầu tư mạnh về mặt kỹ thuật cho trẻ như tạp chí The Young Scientist. 

“Chưa có một ấn phẩm nào được lòng trẻ con như tạp chí này, trong suốt lịch sử tám năm kinh doanh ấn phẩm cho thiếu nhi của tôi”, theo ghi nhận của một chủ tiệm sách uy tín. “Các bạn nhỏ, kể cả những bạn trước đây chưa thích đọc sách, cũng rất hào hứng với tạp chí này. Các bạn ‘mọt sách’ lại càng yêu thích. Hàng tháng các bạn đều rất hào hứng mong chờ ngày tạp chí được phát hành. Tháng nào, vì lí do nào đó mà phát tạp hành chí muộn một chút là các bạn hỏi han giục giã áp lực ghê lắm”.

Thật may mắn khi các học giả uy tín như Nhà báo Trần Gia Bảo, phó tổng biên tập báo Tuổi trẻ; Tiến sĩ Lê Đình Phong, trưởng khoa Công nghệ thông tin Đại học Hoa Sen; Tiến sĩ Nguyễn Trần Vỹ, chuyên viên về sinh thái bảo tồn tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã nhận lời làm cố vấn chuyên môn và dịch thuật tiếng Việt cho tạp chí này.

Đọc thêm: Chân dung những “khối óc” công nghệ đang dẫn dắt ‘bộ tứ’ kỳ lân Việt

Trong bối cảnh ngành xuất bản hiện nay, việc đưa một tạp chí đến tay bạn đọc dù là một ấn phẩm chất lượng tốt, có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư duy phát triển bền vững cho trẻ nhỏ, vẫn là một việc vô cùng khó khăn. 

Đối với những trí thức dấn thân như ekip thực hiện The Young Scientist phiên bản tiếng Việt thì “đơn giản đó là những việc cần làm ngay”. “Câu chuyện phát triển bền vững chưa thể thành công trong một sớm, một chiều” nhưng chắc chắn sẽ thất bại nếu ai cũng nghĩ đó là công việc của người khác.

ĐỌC NGAY

LEGO xây dựng “siêu nhà máy” tại Việt Nam: Hành trình thân thiện môi trường liệu có suôn sẻ?

Du lịch tàu hỏa: Khi xu hướng du lịch là giải pháp giảm dấu chân carbon

Hai phụ nữ dệt nên hành trình bền vững tại “giới siêu giàu ẩn mình” Aman Resorts