Cover [Chuyện Người, Chuyện Tri Thức] PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: “Yêu việc học, tự tin với việc học”

Điều gì khiến một đứa trẻ thành công khi trưởng thành? Nhân ngày 20/11, PGS.TS. Chu Cẩm Thơ chia sẻ với Tatler Vietnam về những trải nghiệm khiến bà có cái nhìn khác về tài năng, điểm số và giáo dục

 

Đọc thêm: [Chuyện Người, Chuyện Tri Thức] Nhà giáo Ưu tú, dịch giả Lê Đức Mẫn: “Văn hóa Nga có sức hấp dẫn kỳ lạ đối với tôi”

Trong bài viết gần đây bà cho rằng thành công của học sinh trường chuyên không nên chỉ được đo bằng những giải thưởng. Sau nhiều năm làm việc, có ai khiến bà đặc biệt nhớ đến bởi một khả năng hay phẩm chất mà điểm số không thể hiện được? Câu chuyện của người đó đã thay đổi cách bà nhìn nhận tài năng như thế nào?

Tôi muốn nhắc đến hai con người. Người thứ nhất là một kỹ sư thực phẩm. Tôi biết người kỹ sư này không có bất kỳ thành tích nổi bật nào trong quá trình học phổ thông, nhưng từ khi vào cuộc sống, họ rất thành công trong quản trị, nghiên cứu khoa học kĩ thuật. Chứng kiến những thành công của người kỹ sư này, tôi nhận thấy, nếu một nhóm nghiên cứu về phát triển, thích ứng những dây chuyền sản xuất, cải tiến kĩ thuật mà có người kỹ sư này tham gia thì gần như đảm bảo thành công tuyệt đối. Ở trong tổ chức của mình, người kỹ sư này thường nắm giữ vị trí chủ trì nghiên cứu, phát triển sản phẩm. Cô ấy đã cùng đồng nghiệp cho ra đời rất nhiều sản phẩm mới như sản xuất đường cho người ăn kiêng, miến từ khoai lang, khoai tây, … - những nguyên liệu nông nghiệp phổ biến ở Việt Nam.

Tôi thấy ở người kỹ sư này những phẩm chất mà tôi thấy rất khó tự rèn luyện hay rèn luyện cho học sinh của mình, và không thang đo, điểm số phổ biến nào hiện nay thể hiện được. Người kỹ sư này rất kiên trì học hỏi, tư duy mở về sự liên quan của kĩ thuật đến những vấn đề xung quanh, làm việc lúc nào cũng như đang “khởi nghiệp”, xông pha giải quyết vấn đề, quản trị nhóm chuyên gia, liên tục cải tổ các quy trình kĩ thuật. Vì thế, mặc dù chỉ có chuyên môn kỹ sư, nhưng cô ấy đã từng đảm nhiệm thành công nhiều dự án nghiên cứu khoa học, đưa vào sản xuất, vào thị trường những sản phẩm rất tốt. Cô ấy là một trong mười người được tặng Huy hiệu “Vì sự nghiệp xây dựng Thủ đô” (theo Quyết định số 255/QĐ-UBND TP Hà Nội năm 2023).

Người thứ hai, tôi muốn nhắc đến “đại diện” những người đã từng có thành tích, có điểm số, có giải thưởng (quốc gia, quốc tế) nhưng không trở thành những người lao động xuất sắc. Khi tiếp xúc với họ, tôi lấy làm tiếc vì họ có rất nhiều kiến thức, nhưng thiếu những phẩm chất quan trọng để giúp họ làm việc thành công. Tôi thấy đa số họ thiếu sự linh hoạt khi vận dụng kiến thức trong công việc.

Bên cạnh đó, khả năng giao tiếp, làm việc nhóm của những người này cũng hạn chế việc thể hiện hiểu biết của họ với đồng nghiệp. Năng lực ngôn ngữ, giao tiếp, hợp tác nhóm, giải quyết vấn đề, … đều có thể rèn luyện thông qua giáo dục. Việc chúng ta quá tập trung rèn kiến thức mà quên rèn cho những người trẻ có tiềm năng những năng lực cốt lõi cho công việc là một thiếu sót lớn. Hơn nữa, những trải nghiệm được cho là quen với thành công dựa trên thành tích thi cử, có thể là một nguyên nhân khiến cho tâm lí thích ứng trong đời sống của những người này bị ảnh hưởng, họ thường bị đánh giá là “tự mãn” với hiểu biết.

Tatler Asia

Bà từng chia sẻ câu chuyện thú vị về “thang điểm” rất riêng mà mẹ mình, cũng là một cô giáo Toán, dành cho con gái. Khi trở thành nhà giáo, những trải nghiệm được nuôi dạy trong một gia đình có truyền thống sư phạm đã ảnh hưởng như thế nào đến cách bà nhìn nhận và khích lệ học trò?

Tôi được mẹ và các thầy cô giáo rèn cho tôi phẩm chất kỉ luật, chịu trách nhiệm cao trước hành vi của bản thân. Lúc còn nhỏ, tôi thường ấm ức vì bị đánh giá nghiêm khắc. Tôi tự thích ứng bằng cách làm cho sản phẩm của mình ngày một hoàn chỉnh, lập luận có căn cứ, sắc sảo, … trình bày gọn gàng, đẹp hơn (tuy rằng không được xuất sắc). Ý tôi muốn nhấn mạnh đến việc tôi đã được giáo dục để tự hoàn thiện bản thân mình thông qua trải nghiệm, qua quan sát, học hỏi và dám làm sai, dám bày tỏ những suy nghĩ, việc làm chân thật. Tôi thường xuyên nhắc nhở bản thân, tìm mọi cách để học trò của tôi được nói, được bày tỏ suy nghĩ, được thử theo cách họ muốn, … nhưng tôi cũng rất nghiêm ngặt trong đánh giá, để các em thẳng thắn nhìn nhận bản thân, tự biết để điều chỉnh. Tôi cũng thú thật, những điều này tôi thường chỉ áp dụng thành công với những học trò nhỏ tuổi hoặc làm việc với tôi lâu năm (thường từ thời học sinh hoặc sinh viên), còn những học trò học sau đại học, tôi thấy rất khó để các em thay đổi, các em thường ngại trải nghiệm, hoặc chẳng dám dành cơ hội cho trải nghiệm. Tôi có nhiều bạn học trò nhỏ, học với tôi từ khi là học sinh tiểu học, … sau này, dù không học trường chuyên, nhưng các em lại được chọn học chuyên sâu về toán, về khoa học. Các em chia sẻ với tôi, chính cách dạy, cách tôi khuyến khích các em, nên các em đã quen, cứ áp dụng trong cuộc sống, càng lên cao, các em càng yêu toán và biết cách làm việc với toán rõ ràng hơn.

Tatler Asia

Bà từng chia sẻ rằng mình có thể chọn con đường đào tạo học sinh giỏi để sớm có được những thành công nghề nghiệp, nhưng lại dành nhiều tâm sức phát triển cách học Toán cho trẻ nhỏ. Nhìn lại lựa chọn ấy, đâu là một khoảnh khắc, một phản ứng của học trò hay một kết quả tưởng chừng rất nhỏ khiến bà cảm thấy con đường mình chọn thực sự đang đúng hướng?

Khi tôi quyết định chuyển sang phát triển cách học toán cho trẻ nhỏ, tôi biết chắc chắn mình sẽ có thành quả là nhiều trẻ em sẽ yêu việc học, tự tin với việc học và có phương pháp học tập tốt, điều đó đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều người thành công một cách bền vững. Tôi tin vào khoa học, và hành trình đó là sự lựa chọn vì khoa học. Sự thay đổi này mới diễn ra hơn 10 năm, tôi mới đồng hành được một vài thế hệ mà khi học cùng tôi các em 4, 5, 6 tuổi giờ đây các em vừa tốt nghiệp đại học, hoặc mới chập chững vào đời. Nhưng thật thú vị, rất nhiều trong số các em đang có những thành tích tốt với toán và khoa học trong niềm hứng thú vì đó là sự lựa chọn của các em và xã hội ghi nhận điều đó.

Nhìn lại, tôi luôn nhớ khoảnh khắc tôi được người giáo viên dạy tiểu học kể lại về cách mà đứa trẻ thắc mắc, hỏi vặn lại cô giáo khi cách tính của cô chưa hợp lý hay có những lần một đồng nghiệp của tôi ghi hình và gửi cho tôi với nhận định “ … dám chắc bạn này từng học POMATH, vì liên hệ vấn đề nhanh lắm, vẽ sơ đồ còn chỉ ra sự bất hợp lý được”. Trong giáo dục, sự đúng hướng không thể chỉ được tạo lập bằng sự duy ý chí tin vào khoa học, mà phải bằng sự dũng cảm kiên trì hành động, và từ đó thuyết phục người khác làm cùng. Đến nay, con đường tôi đi đã có rất nhiều người đồng hành. Hàng nghìn giáo viên đã thay đổi cách dạy. Người ta nói nhiều hơn về sự quan sát, về tưởng tượng, về sự nhuần nhuyễn trong tìm hiểu cách làm, … trong học và dạy toán. Đó chính là sự đồng thanh hưởng ứng cùng nhau, cổ vũ tôi.

Đọc thêm: [Chuyện Người, Chuyện Tri Thức] PGS. TS Nguyễn Thu Hiền: “Đến với tương lai từ bản sắc”

Tatler Asia

Sau nhiều năm gắn bó với giáo dục, có điều gì về nghề dạy học mà khi mới bắt đầu bà chưa từng hình dung tới, nhưng càng đi xa trên con đường này lại càng cảm nhận sâu sắc?

Những thang đo, những nhận định đánh giá có thể được cho là công bằng, là nghiêm ngặt rất có thể mang “tội” khi làm lệch những giá trị, cản trở những sự đổi mới trong giáo dục hoặc bị lợi dụng để biến thành những công cụ, tạo ra những hệ luỵ vô lường. Tôi thấy bản thân mình cần nhìn rộng các sự việc sâu rộng, cẩn trọng nhưng lại thích ứng nhanh với những gì học được từ xã hội, từ khoa học. Từ vận dụng phương pháp, đến thiết kế “thang đo” tôi đã học được và làm được những sản phẩm có ý nghĩa. Tôi mong các đồng nghiệp của tôi cũng sẽ tìm được những niềm vui, đam mê trong công việc từ những học hỏi và thực hành như tôi đã từng trải.


PGS.TS. Chu Cẩm Thơ  hiện là Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, Phó Tổng thư kí Hội khoa học Tâm lí- Gíao dục Việt Nam, Chủ tịch EdulightenUp, Sáng lập POMATH.


ĐỌC NGAY

[Futures in Education] “Chiến binh công nghệ” Tạ Hoàng Trí: Giành học bổng toàn phần nhờ tiếp xúc với khoa học kỹ thuật từ lớp 8

[Futures in Education] Thủ khoa Phạm Thanh Nhã: Từ cô học trò yêu Sử đến giấc mơ nâng tầm bản sắc Việt trong ngành công nghiệp không khói

[Futures in Education] Giáo dục quốc tế và những kỳ vọng mới của gia đình Việt

Credits

Photography: Lê Lai