Nhân 70 năm Khoa Ngữ Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội và ngày Nhà giáo 20/11/2026, PGS. TS Nguyễn Thu Hiền, Trưởng Khoa Văn học, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ với Tatler Vietnam về hành trình giảng dạy Ngữ văn của Khoa
Đọc thêm: [Futures in Education] Giáo dục quốc tế và những kỳ vọng mới của gia đình Việt
Cuộc trò chuyện cũng diễn ra nhân dịp ra mắt cuốn sách “Nghiên cứu Văn học, Hán Nôm và Nghệ thuật: Bản sắc và triển vọng” do Khoa Văn học chủ biên, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành.
Cuốn sách “Nghiên cứu Văn học, Hán Nôm và Nghệ thuật: Bản sắc và triển vọng” ra mắt vào mùa thu năm 2026 khi Khoa Ngữ Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) chạm mốc 70 năm hình thành và phát triển. Vậy theo PGS. TS Nguyễn Thu Hiền, công trình này có ý nghĩa như thế nào trong chặng đường 70 năm ấy?
Theo thông lệ của các dịp kỷ niệm, thường các đơn vị sẽ làm một cuốn sách kỷ yếu để ghi dấu cho một mốc phát triển. Với tôi, cuốn sách này không đơn thuần chỉ là một cuốn kỷ yếu được thực hiện nhân dịp kỷ niệm 70 năm truyền thống của Khoa theo lẽ đó, mà quan trọng hơn, chúng tôi coi đây là một công trình để xác lập bản sắc chuyên môn của Khoa.
Trong cuốn sách này, chúng tôi đã nhận diện vấn đề bản sắc chuyên môn của Khoa ở hai phương diện. Thứ nhất về quan điểm nghiên cứu, đó là một tinh thần dấn thân trong khoa học, luôn đồng hành với những biến đổi sâu sắc của đời sống học thuật trong nước và quốc tế. Chúng tôi coi trọng tính kế thừa truyền thống nhưng đồng thời cũng cởi mở trong khả năng tiếp nhận những tri thức mới của thời đại. Thế hệ các thầy, cô, các nhà khoa học của Khoa đã xác lập tinh thần này từ thuở ban sơ và chúng tôi ngày nay kế thừa tinh thần đó. Phương diện thứ hai, với tư cách là một cơ sở đào tạo và nghiên cứu, các nghiên cứu của chúng tôi thể hiện tính hướng tâm trong việc xác định nghiên cứu phải phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy. Thực tiễn phát triển của Khoa cho thấy những công trình kinh điển của các thầy, cô thế hệ trước, phần lớn là các bộ giáo trình, sách chuyên khảo trước tiên phục vụ cho công việc giảng dạy thường ngày.

Above PGS. TS Nguyễn Thu Hiền tại lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống Khoa Ngữ Văn - Đại học Tổng hợp Hà Nội

Above Lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống Khoa Ngữ Văn - Đại học Tổng hợp Hà Nội với sự có mặt của tập thể cán bộ
Cũng từ bản sắc này, chúng tôi xác lập định hướng phát triển tương lai trong bối cảnh Khoa Văn học đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và môi trường truyền thông số, yêu cầu hội nhập quốc tế rõ ràng đang đặt ra những vấn đề mới đối với nghiên cứu văn học, Hán Nôm và nghệ thuật. Chúng tôi sẽ đến với tương lai từ bản sắc, như cách thầy Trần Đình Hượu đã nói, đến hiện đại từ truyền thống. Bản sắc chính là nền tảng để thích ứng với mọi sự thay đổi.
Trong cuốn sách có sự hiện diện của nhiều thế hệ giảng viên, nhà nghiên cứu của Khoa Văn học, cho thấy một dòng chảy tiếp nối liên tục. Ở vị trí quản lý, bà nhận thấy đội ngũ giảng viên hiện nay đang kế thừa và phát huy thế mạnh gì từ nền tảng của các thế hệ đi trước?
Di sản lớn nhất mà các thế hệ đi trước để lại không chỉ là các thành tựu trong đào tạo và nghiên cứu tạo nên bề dày truyền thống của Khoa, mà chính là quan điểm trong khoa học, thái độ đối với tri thức và tinh thần trách nhiệm với nghề nghiệp.
Khoa Văn học có truyền thống coi trọng tri thức nền tảng, thái độ nghiêm cẩn đối với khoa học và sự cởi mở trong tư duy. Các thế hệ thầy cô đã xây dựng nên nền tảng tư tưởng ấy, và chúng tôi ngày nay đang tiếp nhận và phát triển nền tảng ấy trong điều kiện học thuật mới. Tiếp nối truyền thống là giữ vững những giá trị nền tảng, trên cơ sở đó tiếp tục sáng tạo ra tri thức mới phù hợp với bối cảnh mới.
Đội ngũ giảng viên của Khoa hiện nay có nhiều lợi thế về ngoại ngữ, khả năng tiếp cận nguồn tư liệu quốc tế, các lý thuyết và phương pháp nghiên cứu mới. Các thầy, cô đương nhiệm của Khoa có khả năng đối thoại khoa học trong môi trường học thuật quốc tế, xác lập được vị thế và tiếng nói của nền học thuật nước nhà.
Đọc thêm: Trò chuyện cùng những gương mặt Tatler Most Influential 2026 hạng mục Culture

Above PGS. TS Nguyễn Thu Hiền tại lễ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11
Lời nói đầu của cuốn sách nhấn mạnh sự gắn kết bền vững giữa nghiên cứu và đào tạo, đồng thời khẳng định nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn giảng dạy. Tuy nhiên, đây không phải là công việc dễ dàng. Vừa là người quản lý vừa là nhà nghiên cứu, bà có thể chia sẻ kinh nghiệm cá nhân trong việc thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết hàn lâm và đời sống học tập, giảng dạy trong trường?
Là một giảng viên công tác trong trường đại học, hoạt động nghiên cứu và giảng dạy không phải là hai công việc tách biệt mà có mối quan hệ mật thiết với nhau. Nghiên cứu giúp người giảng viên cập nhật tri thức, tiếp cận với những vấn đề khoa học mới và không ngừng củng cố, phát triển hướng nghiên cứu chuyên sâu của mình. Những kết quả nghiên cứu cần được đưa vào giảng dạy, làm phong phú nội dung bài giảng và trao cho người học cơ hội tiếp cận với những thành tựu, vấn đề mới của khoa học.
Trong giáo dục đại học, tôi chưa bao giờ nghĩ rằng chúng ta cần phải thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết hàn lâm với hoạt động học tập, giảng dạy, mà chúng ta cần nhìn nhận vấn đề theo một cách khác. Giảng dạy ở bậc đại học không đơn thuần là truyền thụ tri thức, mà quan trọng hơn là quá trình dẫn dắt người học từng bước tiếp cận với tư duy khoa học. Người giảng viên cần giúp sinh viên làm quen với những vấn đề có tính trừu tượng, tư duy khái quát và phương pháp nghiên cứu chuyên sâu. Mục tiêu không chỉ là giúp sinh viên tiếp nhận kiến thức mà còn hình thành năng lực tư duy độc lập, khả năng khám phá và tự tổng hợp tri thức mới.
Tôi nghĩ vấn đề khó nhất chỉ nằm ở chỗ người giảng viên phải biết chuyển hóa những tri thức khoa học có tính trừu tượng, chuyên sâu thành những nội dung và phương thức diễn giải phù hợp với khả năng nhận thức của sinh viên. Qua đó, khơi gợi hứng thú, đánh thức được ở các em mối quan tâm đối với tri thức, để các em chủ động, độc lập trên hành trình khám phá những tri thức mới.

Above PGS. TS Nguyễn Thu Hiền

Above PGS. TS Nguyễn Thu Hiền
Cuốn sách “Nghiên cứu Văn học, Hán Nôm và nghệ thuật: Bản sắc và triển vọng” cho thấy sự phong phú về đề tài: từ những băn khoăn về bản chất của văn học, những nghiên cứu về kinh điển Nho gia cho đến những phân tích về ký ức cộng đồng, giáo dục sinh thái… Khối lượng kiến thức đa dạng và đồ sộ này đã được đội ngũ giảng dạy của Khoa đưa vào quá trình giảng dạy trên lớp như thế nào để truyền thụ kiến thức cho sinh viên?
Theo tôi, trước tiên cần xác định đây là công trình khoa học tập thể của một Khoa đang giảng dạy và nghiên cứu đa ngành, vì vậy sự phong phú về đề tài và đa dạng về tri thức là điều tất yếu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mỗi người đọc phải lĩnh hội toàn bộ những tri thức ấy cùng một lúc. Mỗi người có lĩnh vực chuyên môn và mối quan tâm học thuật riêng, từ đó có thể lựa chọn những nội dung phù hợp trong cuốn sách này để nghiên cứu và tiếp cận.
Thứ hai, việc đưa các kết quả nghiên cứu vào giảng dạy không có nghĩa là phải chuyển hóa toàn bộ nội dung của các công trình nghiên cứu thành bài giảng. Người giảng viên sẽ lựa chọn những tri thức, vấn đề và kết quả nghiên cứu phù hợp với mục tiêu, nội dung của từng học phần, qua đó cập nhật và làm phong phú kiến thức cho sinh viên.
Thứ ba, hoạt động học tập ở bậc đại học hiện nay không chỉ giới hạn trong những giờ học trên lớp mà còn bao gồm hoạt động tự học và nghiên cứu khoa học của sinh viên. Ở phương diện này, cuốn sách chính là một nguồn tư liệu tham khảo quan trọng, giúp sinh viên tiếp cận những hướng nghiên cứu, phương pháp và vấn đề học thuật đa dạng, từ đó mở rộng mối quan tâm và tìm kiếm hướng nghiên cứu của riêng mình hoặc tham khảo, vận dụng trực tiếp cho vấn đề nghiên cứu mà các em đang triển khai thực hiện.

Above Cuốn sách “Nghiên cứu Văn học, Hán Nôm và nghệ thuật: Bản sắc và triển vọng” - công trình của tập thể Khoa Văn học
Trước những biến động mạnh mẽ của công nghệ, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng, công tác đào tạo của Khoa hiện đang đặt ra những yêu cầu và định hướng mới nào đối với khả năng tiếp cận liên ngành, tư duy phản biện cũng như khả năng tự học của sinh viên?
Tôi cho rằng sự phát triển của công nghệ, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng đang đặt ra yêu cầu mới đối với đào tạo khoa học xã hội và nhân văn nói chung. Nhưng chính trong thách thức ấy, chúng ta càng nhận thức rõ hơn những giá trị cốt lõi của giáo dục nhân văn.
Tôi không nghĩ rằng Khoa Văn học cần xác lập thêm những định hướng hoàn toàn mới. Việc kế thừa và phát triển truyền thống vốn có cũng đã đem lại cho Khoa nền tảng và con đường để thích ứng với bối cảnh mới.
Triết lý giáo dục mà Khoa Văn học đã và đang theo đuổi là Kiến thức cơ bản - Tư duy độc lập - Chủ động thích nghi. Trên nền tảng đó, Khoa hướng tới xây dựng một đơn vị đào tạo và nghiên cứu có tính liên ngành, bao quát các lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật và cổ học; đồng thời không ngừng mở rộng các lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy đáp ứng yêu cầu của bối cảnh mới.
Từ triết lý ấy, Khoa xác định ba giá trị cốt lõi trong định hướng phát triển là Hàn lâm - Liên ngành - Hội nhập. Hàn lâm là nền tảng học thuật được các thế hệ thầy cô xây dựng, trong đó kiến thức cơ bản luôn giữ vai trò cốt lõi. Liên ngành giúp phát huy nền tảng đa ngành vốn có và mở rộng khả năng tiếp cận những lĩnh vực, vấn đề nghiên cứu mới. Hội nhập thể hiện sự chủ động thích ứng với yêu cầu của xã hội và tự tin tham gia môi trường học thuật quốc tế.
Sinh viên được đào tạo trong môi trường của Khoa Văn học sẽ được thừa hưởng tinh thần ấy. Các em được trang bị kiến thức nền tảng và chuyên sâu về văn học, Hán Nôm hoặc nghệ thuật tùy theo ngành học, đồng thời có cơ hội tiếp cận với những lĩnh vực tri thức khác trong một môi trường đào tạo đa ngành mà Khoa đang sở hữu. Nhiều sinh viên hiện nay đang học cùng một lúc hai ngành đào tạo thuộc Khoa. Trong hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học, Khoa chú trọng rèn luyện tư duy độc lập, khả năng đặt câu hỏi, phân tích, đánh giá vấn đề có căn cứ, đồng thời khuyến khích sinh viên chủ động tìm tòi, tự học và cập nhật kiến thức. Đây chính là những năng lực giúp các em thích ứng với thời đại mà không lệ thuộc vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo.
Xin cảm ơn PGS. TS Nguyễn Thu Hiền!
ĐỌC NGAY
Nguồn lực người Việt toàn cầu trong hành trình hướng tới năm 2045
Từ tầm nhìn của Tadashi Yanai đến thế giới LifeWear của UNIQLO




