Cover Cùng đào sâu vào cơn sốt matcha (Ảnh: Unsplash / Charlotte May)
Cùng đào sâu vào cơn sốt matcha (Ảnh: Unsplash / Charlotte May)
1 / 1
Tình trạng thiếu hụt matcha trên toàn cầu đang tác động đến các doanh nghiệp cả trong và ngoài Nhật Bản, liệu xu hướng Instagram có phải là nguyên nhân chính dẫn đến sự khan hiếm này?
Từng gắn liền với các nghi lễ trà đạo truyền thống, matcha đã có cú chuyển mình ngoạn mục để trở thành "ngôi sao toàn cầu" trong suốt vài thập kỷ qua. Từ một thức uống mang đậm giá trị văn hóa, matcha bước vào đời sống hiện đại như một món xa xỉ hàng ngày: có mặt trong latte, cocktail, bánh ngọt và thậm chí là cả mỹ phẩm chăm sóc da.
Thế nhưng đằng sau sự linh hoạt đáng kinh ngạc ấy là một áp lực không nhỏ. Ngành sản xuất matcha tại Nhật đang phải căng mình theo kịp nhu cầu bùng nổ của thị trường thế giới.
Theo báo cáo năm 2025 từ Bộ Nông - Lâm - Ngư nghiệp Nhật Bản (MAFF), sản lượng matcha nội địa đã tăng từ 1.471 tấn lên 4.176 tấn trong giai đoạn 2010-2023, tức gần gấp ba lần chỉ trong vòng 13 năm. Đáng chú ý, hơn một nửa lượng matcha được sản xuất hiện nay đã được xuất khẩu - bao gồm cả thị trường Hong Kong - cho thấy mức độ phủ sóng toàn cầu mạnh mẽ của loại trà từng rất khiêm nhường này.
Xem thêm: 6 loại thức uống không cồn tuyệt hảo giúp bạn không bị say rượu
Above Cánh đồng matcha ở vùng Uji, Nhật Bản (Ảnh: Instagram / @chanowa_australia)
Cánh đồng matcha ở vùng Uji, Nhật Bản (Ảnh: Instagram / @chanowa_australia)
1 / 1
Khi hai chị em họ Cara Li và Laura Li - sáng lập quán cà phê Matchali tại Hong Kong vào năm 2020, matcha vẫn chưa thực sự được yêu thích rộng rãi như hiện nay. “Thời điểm đó, chúng tôi nhận thấy thị trường còn một khoảng trống,” họ chia sẻ trong cuộc gọi với Tatler. “Hong Kong khi ấy hoặc là có các tiệm trà truyền thống rất cổ điển, hoặc là quán cà phê bán matcha chất lượng khá tầm thường. Kể từ đó đến nay, Matchali đã định vị được chỗ đứng riêng, nhưng phải đến giữa năm 2024, chúng tôi mới thực sự cảm nhận được sự thay đổi.”
Chính vào thời điểm đó, họ bắt đầu nghe về tình trạng khan hiếm matcha toàn cầu - một xu hướng được dự đoán sẽ kéo dài ít nhất đến tháng 6 năm 2025. Ngay sau đó, các sản phẩm bán lẻ của họ lần đầu tiên “cháy hàng” sau nửa thập kỷ hoạt động. Lượng khách du lịch gia tăng khiến nhu cầu tăng đột biến, trong khi phía nông trại cung cấp matcha lại gặp tình trạng chậm trễ sản xuất. Chưa kể, giá nhập từ trang trại cũng tăng khoảng 5%.
“Chúng tôi cho rằng sự phổ biến đột phá của matcha đến từ việc mọi người bắt đầu nhận ra những lợi ích thật sự đối với sức khỏe,” Cara nhận định.
Matcha là một siêu thực phẩm
Theo chia sẻ của hai chị em, điều làm nên sự đặc biệt của matcha nằm ở tính hai mặt tưởng chừng đối lập: Từng được các thiền sư Nhật Bản sử dụng để giữ sự an tĩnh trong lúc thiền định, matcha cũng là thức uống mà các samurai dùng trước trận chiến để duy trì sự tỉnh táo và tập trung cao độ.
“Matcha cung cấp caffeine nhưng không gây mệt mỏi sau đó,” Cara giải thích. “Nó giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa, làm giảm đường huyết và cholesterol, có tác dụng chống lão hóa, thúc đẩy đốt mỡ - và quan trọng là hương vị cũng rất dễ chịu.”
Chính vì những lợi ích sức khỏe ấy, ngày càng nhiều người chuyển từ cà phê sang matcha như một lựa chọn phong cách sống. “Tôi nghĩ giờ đây mọi người quan tâm đến sức khỏe của mình hơn rất nhiều,” Cara nhận xét. “Có sự khác biệt rõ rệt giữa việc dành thời gian trong ngày để thưởng thức một ly matcha và việc vội vàng uống cốc cà phê mang đi.”
Đừng bỏ lỡ: Sức hút từ thiết kế không gian của những quán bar đáng ghé thăm
Uống matcha như một lối sống
Sự trỗi dậy của matcha đã trở thành biểu tượng cho sức khỏe và chăm sóc bản thân sau đại dịch, chiếm được trái tim và nguồn cấp dữ liệu của nhiều người trên phương tiện truyền thông xã hội. Hiện tượng này càng rõ nét nhờ 1,2 triệu bài đăng có hashtag #matchalover trên Instagram vào tháng 4 năm 2025, khẳng định sức hấp dẫn rộng rãi của loại trà xanh này.
Trên phương tiện truyền thông xã hội, sức khỏe là một khái niệm được tuyển chọn, thường gắn liền với “clean girl aesthetics” (cô nàng tối giản). Phong trào này xoay quanh ý tưởng về sự thanh lịch của những nghi lễ hàng ngày, thực hành chánh niệm và cách tiếp cận cuộc sống tối giản, nguyên sơ. Một trong những yếu tố không thể thiếu bổ sung cho clean girl aesthetics là xu hướng uống nhiều matcha và chụp ảnh, đăng tải trên Instagram.
Bởi vì không có đồ uống nào tượng trưng cho lối sống “chánh niệm” bằng một ly matcha latte, với sự cân bằng giữa lợi ích sức khỏe và “hợp thời trang”.
“Ngày càng có nhiều người tìm mua bộ pha matcha để tự tạo trải nghiệm tại nhà thay vì ra quán,” Laura cho biết. Xu hướng này khiến niềm đam mê matcha được nâng lên một cấp độ mới. Nhiều người thậm chí còn sang tận Nhật để săn tìm loại matcha thượng hạng từ vùng Uji, phía nam Kyoto - cái nôi của trà đạo. Vấn đề là: khi quá đông du khách đổ về cùng một mục đích, tình trạng quá tải du lịch đang trở thành mối lo cho chính những vùng đất vốn gắn liền với sự tĩnh lặng và truyền thống.
Đồng yên Nhật mất giá và tình trạng du lịch quá mức
Above “Tình trạng thiếu hụt matcha ở Nhật Bản” của YouTuber Pigallisme
Nhật Bản đã đối mặt với tình trạng quá tải du lịch từ lâu, nhưng từ năm 2024, các biện pháp kiểm soát được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Thành phố Fujikawaguchiko dựng hẳn một tấm chắn lớn để ngăn dòng người đổ về một góc ngắm núi Phú Sĩ nổi tiếng; còn tại quận Gion (Kyoto), các biển cấm đã được treo lên, yêu cầu du khách không đi vào những con hẻm riêng tư - một trong nhiều nỗ lực nhằm lấy lại sự bình yên cho các địa phương.
Dù vậy, Nhật Bản vẫn đang chứng kiến làn sóng du lịch chưa từng có, phần lớn nhờ đồng yên rớt giá xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990, khiến việc đến Nhật trở nên rẻ hơn với du khách quốc tế. Chỉ trong ba tháng đầu năm 2025, đất nước này đã đón hơn 10,5 triệu lượt khách, một tốc độ tăng trưởng có thể vượt qua kỷ lục 36,87 triệu du khách của cả năm trước.
Sự bùng nổ chưa từng có này không chỉ đến từ sức hấp dẫn văn hóa và cảnh quan, mà còn khiến nhu cầu mua matcha tại chỗ tăng vọt. Tuy nhiên, nghịch lý đang xảy ra: nhiều du khách đến Nhật với kỳ vọng thưởng thức matcha “đúng điệu” lại than phiền vì khó tìm thấy sản phẩm tại các cửa hàng. Một YouTuber tên pigallisme (với hơn 135.000 lượt theo dõi) đã đăng video cho thấy nhiều nơi tại Nhật dán thông báo tạm ngưng bán một số sản phẩm matcha, hoặc giới hạn mỗi người chỉ được mua một món mỗi ngày - để bảo đảm đủ hàng cho người dân địa phương.
“Vậy chẳng lẽ Nhật không thể sản xuất thêm matcha sao?” - nhiều bình luận đặt câu hỏi. Nhưng thực tế, câu trả lời lại phức tạp hơn nhiều.
Có những lựa chọn thay thế nào cho matcha?
Nhật Bản có thể tăng sản lượng matcha không? Câu hỏi nghe có vẻ đơn giản nhưng lại chạm đến kỳ vọng lớn hơn: rằng đất nước mặt trời mọc có thể nhanh chóng đáp ứng nhu cầu bùng nổ toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế lại phức tạp hơn rất nhiều nếu nhìn sâu vào quy trình sản xuất loại trà danh tiếng này.
Để tạo ra matcha, cần hai công đoạn chính: trồng lá trà và nghiền thành bột, và cả hai đều gặp giới hạn lớn nếu muốn “tăng tốc”.
Dù quỹ đất để trồng trà vẫn còn dồi dào, nhưng cây trà cần tới 5 năm để trưởng thành. Nghĩa là ngay cả khi mở rộng quy mô canh tác hiện nay, tình trạng thiếu hụt vẫn sẽ kéo dài. Sau thu hoạch, lá trà được sấy khô thành tencha rồi mới đem nghiền. Nhưng vì yêu cầu giữ độ tươi tối đa, tencha thường chỉ được xay khi chuẩn bị đóng gói. Máy xay matcha truyền thống lại cực kỳ chậm rãi - chỉ cho ra khoảng 40 gram bột mỗi giờ, vừa đủ pha... 10-12 ly matcha latte.
Khó khăn còn nằm ở nguồn nhân lực. Số lượng nông dân trồng trà ở Nhật giảm từ hơn 53.000 người năm 2000 xuống chỉ còn 12.353 người vào năm 2020, theo dữ liệu từ Bộ Nông - Lâm - Ngư nghiệp. Nhiều nông trại bị bỏ hoang khi lớp nông dân cao tuổi không tìm được người kế thừa.
Vậy có lựa chọn nào khác không?
Một số loại bột thay thế như hojicha (trà rang), mate (trà Nam Mỹ), hay tulsi (húng quế Ấn Độ) đang được xem là giải pháp bổ sung hợp lý để giảm bớt áp lực lên ngành matcha, nhất là khi cơn sốt vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Và dĩ nhiên, một chút tiết chế trong việc tiêu thụ - dù là trên mạng xã hội hay ngoài đời thực - cũng là một cách thiết thực để hướng đến sự bền vững.
Credits
Translation: Tanya
Topics
