Cover Thiên Kim, Nhà đồng sáng lập Major Books, gợi mở một cách đọc lại văn học Việt từ gốc rễ
Thiên Kim, Nhà đồng sáng lập Major Books, gợi mở một cách đọc lại văn học Việt từ gốc rễ
1 / 1
Từ London, nhà đồng sáng lập Major Books, Thiên Kim, gợi mở một cách đọc lại văn học Việt từ gốc rễ
Một sự vắng mặt không thể làm ngơ
Major Books khởi sinh từ một khoảng trống kéo dài trong trải nghiệm học thuật và nghề nghiệp của nhà đồng sáng lập Thiên Kim. Khi theo học Văn học so sánh và Phim nhân học tại University College London, một trong những môi trường học thuật quốc tế hàng đầu châu Âu, cô sớm nhận ra: trong toàn bộ khoa, chỉ có duy nhất một giáo sư chuyên về văn học châu Á, và văn học Việt Nam hoàn toàn vắng bóng. Sự vắng mặt ấy không ồn ào, không gây tranh cãi, nhưng đủ để đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: nếu văn học Việt không hiện diện trong không gian học thuật quốc tế, thì liệu nó đang được đọc như thế nào, và bởi ai?
Đọc thêm: Vincent Phan: Người lan tỏa văn hóa đọc của thế giới
Above Thiên Kim, Nhà đồng sáng lập Major Books
Thiên Kim, Nhà đồng sáng lập Major Books
1 / 1
Câu hỏi ấy theo Thiên Kim ra khỏi giảng đường, bước vào thế giới xuất bản. Tại các hiệu sách lớn ở Anh, cô nhận thấy chỉ có vỏn vẹn bốn tác phẩm văn học Việt được trưng bày. Đáng nói hơn, phần lớn trong số đó là các bản dịch gián tiếp, nơi người đứng tên “dịch giả” không biết tiếng Việt và thực chất chỉ làm công việc hiệu đính tiếng Anh, còn người trực tiếp thực hiện bản dịch từ ngôn ngữ gốc lại không được ghi nhận. Với Thiên Kim, đó không chỉ là một thiếu sót nghề nghiệp, mà là một sự bất công mang tính hệ thống.
Ngôn ngữ gốc và phẩm giá của bản dịch
Thiên Kim tin rằng dịch thuật chưa bao giờ là hành động trung gian vô hình. Ở Anh, nhiều nơi không để tên dịch giả lên bìa, vì họ nghĩ độc giả sẽ ngại đọc sách dịch. Major Books chọn không chỉ để tên dịch giả trên bìa, mà còn chia phần trăm bản quyền thay vì chỉ trả nhuận bút một lần, và luôn dành không gian cho lời dịch giả khi có thể. Đó không phải là chiến lược tiếp thị mà là một tuyên ngôn: Mỗi bản dịch là một lựa chọn thẩm mỹ và văn hóa. Vì thế, dịch giả không thể chỉ là người “chuyển ngữ”, mà cần được nhìn nhận như một đồng tác giả.
1 / 2
Thiên Kim tin vào một “làn sóng dịch thuật mới”, nơi ngôn ngữ đích không lấn át, mà mở rộng để chứa được tinh thần của ngôn ngữ nguồn. Nhiệm vụ của nhà xuất bản không phải là làm cho tác phẩm “dễ đọc” hơn, mà là bảo vệ những lựa chọn nghệ thuật ấy đến cùng.
Một Việt Nam khác, ngoài những khuôn hình quen thuộc
Nền tảng Văn học so sánh giúp Thiên Kim nhìn văn chương như một không gian đối thoại liên tục. Không có bản sắc cố định, chỉ có những chuyển động, lai ghép, và va chạm. Văn học Việt là một bức tranh đa chiều, không bị đóng khung bởi thời kỳ hay thể loại. Cô cũng chia sẻ: “Một điều nữa khiến tôi muốn hành động là: phần lớn những tác phẩm Việt được dịch ra nước ngoài đều xoay quanh chiến tranh, thuyền nhân, hay thân phận Việt kiều. Hầu như không ai biết đến văn học Việt đương đại, nơi có nhiều cây bút rất mạnh như Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Bình Phương, Vũ Đình Giang. Các tác phẩm của họ gần như không tồn tại trong văn đàn quốc tế, ít nhất là ở không gian tiếng Anh.” Major Books, vì thế, chọn bắt đầu từ những tiếng nói đương đại, nơi người phụ nữ Việt, đời sống đô thị, và những giằng xé rất hôm nay được đặt ở trung tâm. Đó là một cách khẳng định rằng văn học Việt Nam không chỉ tồn tại như ký ức, mà như một thực thể đang sống và đang viết.
“Tôi mong muốn văn học Việt được nhìn nhận như một dòng văn học chính thống trên bản đồ thế giới, chứ không chỉ là tiếng nói bên lề. Tôi tin rằng cách chúng ta tôn trọng ngôn ngữ gốc, để nó được vang lên trong bản dịch, chính là một cách giúp độc giả quốc tế học lại cách đọc, cách cảm nhận”
Đi chậm, nhưng có chủ đích
Về mặt chiến lược, Major Books khởi đầu bằng một lựa chọn rõ ràng: văn học nữ quyền. Ba tác phẩm đầu tiên, The Tale of Kiều (Nguyễn Du), Making a Whore (Vũ Trọng Phụng), và Water: A Chronicle (Nguyễn Ngọc Tư), trải dài từ trung đại đến hiện đại, đã giúp thương hiệu định hình bản sắc và nhận được sự hỗ trợ từ một quỹ nghệ thuật tại Anh. Từ đó, Major Books mở rộng sang mảng văn học về bản dạng giới và văn học thiếu nhi, với niềm tin rằng độc giả trẻ, ít định kiến hơn, có thể tiếp nhận văn học đa văn hóa một cách tự nhiên nhất.
1 / 2
Một quyết định mang tính biểu tượng khác là giữ toàn bộ quy trình làm sách tại Việt Nam: từ dịch thuật, thiết kế, minh họa, đến in ấn. Major Books vận hành trong những giới hạn rất thực: nhân lực ít, chi phí cao, thị trường bảo thủ. Nhưng đổi lại là một thứ tài sản khó đo đếm: sự ủng hộ của cộng đồng sáng tạo Việt Nam. Từ tác giả, dịch giả, đến họa sĩ, nhiều người sẵn sàng chia sẻ rủi ro để cùng xây dựng một con đường dài hơi hơn. Dù phát hành toàn cầu, mỗi cuốn sách vẫn mang dấu ấn của nơi nó được sinh ra.
Với Thiên Kim, Major Books không phải là tham vọng thống lĩnh, mà là một “cửa sổ nhỏ” đủ để thế giới nhìn thấy Việt Nam đa dạng, phức tạp, và đầy sức sống. Và trong hành trình ấy, điều quan trọng nhất cô học được là sự kiên nhẫn: đi chậm, chọn đúng người đồng hành, và tin rằng văn học, nếu được trao đúng không gian, luôn có khả năng tự lên tiếng.
