Giáo dục hậu AI

Trong phát biểu khai mạc, GS Ngô Bảo Châu, thành viên Hội đồng cố vấn của Trung tâm, nhấn mạnh một nghịch lý đang ngày càng rõ nét trong lớp học hiện nay: một bộ phận học sinh, sinh viên đang dựa quá nhiều vào AI để làm bài tập về nhà. Khi đó, bài tập không còn là cơ hội để rèn luyện kỹ năng tư duy, mà dần trở thành một hoạt động mang tính đối phó. Theo ông, “ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo có thể rất tích cực, nhưng cũng có thể rất tiêu cực, tùy thuộc vào cách chúng ta sử dụng, hoặc không sử dụng, công nghệ này”. Điều đáng lo không phải bản thân công nghệ, mà là việc con người đánh mất “lao động trí tuệ”, yếu tố cốt lõi của học tập. “Nếu việc học không đi cùng lao động trí tuệ thực sự, tôi tin rằng sẽ rất khó có tiến bộ,” ông khẳng định.

Đọc thêm: Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2026: Khi khoa học công nghệ trở thành trục chính cho phát triển quốc gia

Nỗi lo lớn nhất không phải AI

TS Hoàng Anh Đức, Giám đốc VCTLI, chia sẻ, sự ra đời của Trung tâm bắt nguồn từ một nhận thức ngày càng rõ ràng sau quá trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế: giáo dục đang bước vào giai đoạn mà việc áp dụng công nghệ một cách thiếu chiến lược có thể tạo ra những hệ quả dài hạn khó lường.

Trong năm 2025, nhóm nghiên cứu do GS. Ngô Bảo Châu dẫn dắt đã tiến hành đối sánh chương trình toán học Việt Nam với 11 quốc gia khác nhau, từ Đông Bắc Á đến châu Âu, Mỹ và Úc. Một trong những kết luận quan trọng của nghiên cứu này là: tương lai của giáo dục toán học không nằm ở việc học sinh giải được nhiều bài toán hơn AI, mà ở khả năng hình thành tư duy phản biện, siêu nhận thức và năng lực đặt câu hỏi.

Việc quy tụ các học giả quốc tế như Barbara Oakley, Dan Rothstein hay Tony Wagner cũng cho thấy giáo dục Việt Nam đang bắt đầu tham gia trực tiếp vào những cuộc đối thoại toàn cầu về learning science, metacognition và tương lai của lớp học trong thời đại AI.

Nếu AI khiến việc tìm câu trả lời trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, thì loại năng lực khác cần được chú trọng hơn: khả năng đặt ra câu hỏi đúng. Theo TS. Hoàng Anh Đức, “càng sử dụng AI, chúng ta càng nhận ra rằng điều quan trọng không chỉ là tìm ra câu trả lời, mà là ai có thể đặt ra câu hỏi hay hơn, thú vị hơn.”

“Think. Question. Discover.” và tương lai của lớp học

Ở góc độ quản lý giáo dục, TS Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GD-ĐT), cho rằng AI buộc hệ thống giáo dục phải nhìn lại bản chất của việc học. Với tư cách một người từng dạy toán, ông dẫn lại nguyên tắc nổi tiếng của nhà toán học George Pólya: “Người thầy cần hỗ trợ học sinh, nhưng không quá nhiều và cũng không quá ít.”

“Nếu AI được sử dụng đơn thuần để giải bài tập thay cho học sinh, thì có nghĩa là chúng ta đang ‘giúp quá nhiều’. Khi đó, học sinh không còn cơ hội tự khám phá kiến thức, tự rèn luyện tư duy nữa,” ông nói.

Tuy nhiên, ông cũng khẳng định giáo dục không thể từ chối AI. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành khung năng lực số cũng như các định hướng về kỹ năng số cho giáo viên và người học. Nhưng điều quan trọng hơn là sử dụng công nghệ như thế nào để không làm mất đi sự sáng tạo, tư duy độc lập và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

Quan điểm này phản ánh một xu hướng lớn hơn đang diễn ra trên thế giới: giáo dục hậu AI không còn đặt trọng tâm vào ghi nhớ thông tin, mà hướng đến việc xây dựng các năng lực tư duy bậc cao như tư duy phản biện, siêu nhận thức, và giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh đó, toán học trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của tương lai giáo dục vì nó giúp rèn luyện khả năng suy nghĩ có cấu trúc, phản biện và khám phá.

Khẩu hiệu của VCTLI gồm ba động từ tưởng như đơn giản: “Think. Question. Discover” (Suy nghĩ. Đặt câu hỏi. Khám phá.) có thể chính là điều giáo dục cần bảo vệ nhất trong thời đại AI.

ĐỌC NGAY

Hội nghị Thượng đỉnh Giáo viên Nobel: La bàn của tri thức

Lâm Thúy Ái, Chủ tịch HĐTV Mebi Farm: Tái định nghĩa một quả trứng

Hành trình đưa văn học Việt bước ra thế giới bằng một “cách đọc mới”