Legacy 50: Hạ Chí Nhân, con gái nhà cách mạng Hoàng Quốc Việt nói về hòa hợp dân tộc

Có quan điểm cho rằng lịch sử là thứ cần được giữ gìn nguyên vẹn. Nhưng với lớp trẻ - những người chưa trải qua chiến tranh, bà có nghĩ chúng ta cần “đổi mới” cách “kể” lịch sử để thế hệ sau vẫn cảm nhận được sức sống trường tồn của ngày 30/4 -  không chỉ như một mốc son, mà như một bài học sống động? 

Đối với thế hệ chúng tôi, lịch sử đã trở thành một phần máu thịt. Ngày 30/4/1975 ngỡ như ngày hôm qua, nhưng cũng là ngày hôm nay và cũng là tương lai của chúng ta. Bởi những giây phút quý giá ấy đã ngấm vào từng tế bào và đi cùng chúng tôi suốt muôn chặng đường để tiến về tương lai tốt đẹp. Tôi cho  rằng lịch sử cần được truyền thụ nguyên vẹn nhưng có lẽ không phải là cách giảng dạy bằng công thức sáo rỗng với những chi tiết vắn tắt như ngày nay. Thay vào đó, lịch sử cần phải được kể dưới góc độ con người và thân phận, có như vậy thế hệ trẻ mới có thể thấu hiểu được chúng. Về câu chuyện này, tôi cho rằng những hồi ký lịch sử đóng một vai trò quan trọng. Con cháu của tôi cũng từng rất ghét lịch sử cho đến khi chúng được chạm vào những trang sách giản dị, gần gũi như hồi ký Nhân dân ta rất anh hùng về tấm gương những nhà cách mạng hàng đầu do đích thân lãnh tụ Hồ Chí Minh tuyển chọn, nhà báo Thép Mới ghi. Đó là những cuốn sách vừa mang giá trị lịch sử song cũng hấp dẫn như tiểu thuyết thực sự vậy. 

Đọc thêm: Legacy 50: Lắng nghe lịch sử qua từng trang sách

Là con gái của một nhà cách mạng lớn, bà từng chia sẻ rằng những giá trị lớn lao phải nằm ngay từ những điều giản dị: cách nói năng, cách sống liêm khiết, cách không bao giờ đầu hàng trước hoàn cảnh. Phải chăng phép hành xử ấy của bà xuất phát từ trách nhiệm gìn giữ những giá trị thiêng liêng của gia đình?

Nói rằng tôi mang trách nhiệm gìn giữ những giá trị thiêng liêng của gia đình nghe có vẻ quá to tát. Sự thật thì chúng tôi lớn lên trong lòng nhân dân. Khi tôi mới hai tháng tuổi, mẹ tôi – nhà cách mạng Khuất Thị Bưởi đã bắt đầu tham gia những nhiệm vụ mới do tổ chức phân công. Ba tôi cũng đi công tác biền biệt. Nhưng thế vào đó, chúng tôi được nhân dân cưu mang như ruột thịt. Chúng tôi đã sống như một gia đình lớn dưới sự đùm bọc của đồng bào dân tộc, có Bác Hồ và các lãnh đạo cách mạng. Dù bận trăm công nghìn việc, Bác Hồ vẫn thường xuyên thăm hỏi, dặn dò chúng tôi. Lời dạy cuối cùng của Bác khi tôi chuẩn bị sang Hungary học ngành vật lý đến nay vẫn làm tôi nhớ mãi: “Cháu cố gắng học, thế hệ cháu sẽ trở thành chiến sĩ trên mặt trận xây dựng đất nước”. Chính những lời dạy giản dị của Bác Hồ, sự yêu thương của nhân dân cùng tấm gương hi sinh của cha mẹ cho tổ quốc đã làm nên tôi của ngày hôm nay.  

30/4 là ngày đất nước thống nhất, nhưng cũng là dịp để nghĩ về hòa hợp dân tộc, cùng hướng đến một tương lai chung của dân tộc Việt Nam. Theo bà, trách nhiệm lớn nhất của thế hệ sau chiến tranh cần làm là gì? Và làm sao để người trẻ hôm nay có thể góp phần vào việc hàn gắn những vết thương mà lịch sử để lại, cả hữu hình và vô hình?

Người trẻ đừng nên ràng buộc trách nhiệm hòa hợp dân tộc phải như một công thức toán học ABC. Hãy bỏ bớt các thiên kiến và định kiến xung quanh vấn đề này. Thay vào đó, chúng ta hãy cởi mở. Tôi nghĩ đã là người Việt Nam máu đỏ, da vàng thì cho dù khác biệt về quan điểm vẫn là người Việt Nam. Dẫu rơi vào những hoàn cảnh đặc biệt nhưng bao giờ người Việt chúng ta vẫn hướng về cội nguồn của mình. Khi ta nhìn nhận ra sự tốt đẹp của cội nguồn và tương lai rạng rỡ của quê hương mình, chúng ta sẽ tìm ra cách để khép lại quá khứ, hàn gắn những vết thương mà lịch sử để lại.  

Trong ngày đánh dấu 50 năm thống nhất đất nước, ký ức không chỉ được gợi nhắc và lưu giữ qua những chương trình tưởng niệm trọng thể mà nằm ngay trong chính phút giây đoàn tụ, sum họp bên gia đình. Bà suy nghĩ như thế nào về điều này? Làm thế nào để những ký ức ấy vẫn tiếp tục được truyền giữ trong đời sống hôm nay qua sợi dây liên kết gia đình? 

Tôi còn nhớ như in bữa cơm đầu tiên bên gia đình trong thời khắc giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Khi tin báo hiệu cuộc chiến đã kết thúc đến, tất cả mọi người từ thư ký, cảnh vệ đến cẩn vụ, quần áo xộc xệch, chạy ùa vào phòng làm việc của ba. Ba tôi mở chai rượu gấc mà mẹ tôi ngâm rót đều vào tất cả chén, cốc mà chúng tôi tìm được. Mọi người cùng nâng ly. Lời đầu tiên không phải chúc mừng chiến thắng mà chúc cho hòa bình, chúc cho cuộc đoàn tụ của dân tộc. Đến giờ ngày 30/4 không chỉ là một cột mốc lịch sử mà còn là một dịp để gia đình tôi và nhiều gia đình trên lãnh thổ Việt Nam lựa chọn như một dịp tưởng nhớ về những tháng ngày bất hạnh đã qua của dân tộc, cùng hướng đến một cuộc sống bình yên, hạnh phúc. Đối với cá nhân tôi, những mâm cơm được bày ra trong ngày 30/4 nay đã là một truyền thống “mới”, kế thừa từ tập tục tưởng nhớ đến tổ tiên và cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Đó vừa là cách thức người Việt giữ mối liên kết, truyền thừa giữa các thế hệ trong gia đình, vừa là cách lưu giữ lịch sử hiệu quả. 

ĐỌC NGAY

Legacy 50: Hồi ức từ trái tim của họa sĩ Hà Huy Chương qua những bức tranh cổ động

Legacy 50: Di sản 30/4 qua hồi ký của nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình

Legacy 50: NSND Kim Cương - Một đời sống, một đời sân khấu