ประภาวดี โสภณพนิช หัวเรือใหญ่แห่ง ‘คริสตีส์’ (Christie’s) หนึ่งในผู้ผลักดันศิลปะไทยสู่เวทีโลก

อีกหนึ่งผลงานชั้นครูที่ถูกนำนำไปพรีเซนต์บนเวทีระดับนานาชาติ คือ งานของอาจารย์ประเทือง เอมเจริญ ‘[ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (จิตรกรรม) ปี 2548] หนึ่งในศิลปินที่มีพรสวรรค์ ซึ่งผ่านการฝึกฝนเรียนรู้ด้วยตัวเอง (self-taught artist) โดยผลงานชิ้นโบแดงของอาจารย์ได้ถูกนำไปจัดแสดง และทําให้อาจารย์ break world record ไปได้ถึงสองครั้ง

หลังจากนั้น ออฟฟิศประเทศไทย ก็พยายามผลักดันให้ศิลปินรุ่นใหม่ที่มีศักยภาพให้มีพื้นที่ในการโปรโมตตัวเอง เช่น ก้องกาน กันตภณ เมธีกุล ศิลปินรุ่นใหม่ที่โดดเด่นด้วยความ unique และ universal ซึ่งเป็นจุดที่ทําให้คริสตีส์มองเห็นโอกาสและไว้ใจให้กรุงเทพฯ เป็น regional based ของอินโดไชน่า รวมถึงแต่งตั้งให้ นก ประภาวดี ดูแลรับผิดชอบ ทั้งตลาดประเทศไทย เวียดนาม กัมพูชา ลาว และเมียนมา (CLMVT) ซึ่งถือเป็นความภาคภูมิใจของวงการศิลปะบ้านเรา

ทั้งนี้ ในงานประมูล 20th/21st Century Asia Spring Sales 2025 ของคริสตีส์ ผลงาน Flyte ของก้องกาน สามารถปิดประมูลที่ราคา 630,000 ดอลลาร์ฮ่องกง ซึ่งสูงกว่าราคาประเมิน 380,000 ดอลลาร์ฮ่องกง ถึงเกือบสองเท่า สะท้อนให้เห็นถึงกระแสความสนใจในผลงานศิลปะร่วมสมัยจากประเทศไทยที่กำลังเติบโตในตลาดศิลปะระดับนานาชาติ

ช่วงเวลาหกปีที่ผ่านมา ผู้บริหารหญิงแห่งคริสตีส์ ยอมรับว่า เธอโชคดีที่ได้อยู่ในช่วงเวลาที่ตลาดมีความพร้อมสำหรับการเติบโต

“หากย้อนกลับไปดูแค็ตตาล็อก Asian Art ของคริสตีส์ เมื่อหกปีที่แล้ว งานส่วนใหญ่จะเป็นของศิลปินจีน ซึ่งต่างจากในปัจจุบันที่ผลงานมีความหลากหลาย เราได้เห็นงานของศิลปินในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มากขึ้น รวมถึงตัวเลขการเติบโตของแวดวงศิลปะในภูมิภาค ช่วง 2-3 ปี ที่ผ่านมา ก็เติบโตขึ้นเป็น double digit”

ขณะที่ ecosystem ของประเทศไทยก็มีความแข็งแรง และมีศักยภาพที่จะเติบโตไปสู่ ‘Creative Hub’ ของภูมิภาคได้ไม่ยาก

“วงการศิลปะไทยค่อนข้างไปได้ดีมาก ดีเอ็นเอของคนไทยเป็นกลุ่มคนที่มีความสร้างสรรค์สูง เรามีศิลปินดีๆ ที่พร้อมจะไปโปรโมตผลงานในเวทีระดับภูมิภาค เรามีเทศกาลศิลปะอย่าง Biennale ที่ทำออกมาได้อย่างมืออาชีพ เรามีสถาบันศิลปะที่สำคัญอย่าง หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ซึ่งคริสตีส์มีความร่วมมือในการฟูมฟักศิลปินรุ่นใหม่เข้าสู่วงการ รวมถึงระบบแกลเลอรีที่ยังสามารถพัฒนาไปได้อีกไกล ปัจจุบันมีแกลเลอรีหลายแห่งที่สามารถไปแสดงงานใหญ่ๆ อย่าง Art Basel Hong Kong รวมถึง Art Basel in Basel นอกจากนั้น เรายังมีสถาบันการประมูลในไทย (local auction house) ทั้งสองแห่งที่มีศักยภาพ ซึ่งช่วยปลูกฝังความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะให้แก่บรรดานักสะสม ก่อนที่พวกเขาจะ graduate ไปสู่เวทีการประมูลของคริสตีส์”

แม้ประเทศไทยจะมีโครงสร้างต่างๆ ที่เอื้อต่อการเติบโต แต่ นก ประภาวดี ยอมรับว่า วงการศิลปะในบ้านเรายังต้องการองค์ประกอบบางอย่างที่มาช่วยเติมเต็ม โดยเฉพาะการสนับสนุนช่วยเหลือจากรัฐบาล

“หลายคนพูดถึงนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ โดยเฉพาะเรื่องภาษี ซึ่งเป็นมาตรการสำคัญที่จะช่วยจุดประกายให้นักสะสมสามารถเข้ามาซื้อผลงานของศิลปินไทยได้ง่ายขึ้น นอกจากนั้น โครงการศิลปินในพำนัก (Artist In Residency) ก็เป็นอีกหนึ่งกลยุทธ์ที่จะช่วยทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างศิลปินไทยกับต่างประเทศ และเป็นโครงการที่ไม่ต้องใช้ทุนเยอะ แต่สามารถต่อยอดไปสู่ผลลัพธ์ที่มีประสิทธิภาพ และยังมีส่วนช่วยผลักดันให้ประเทศไทยก้าวไปสู่ศูนย์กลางทางด้านศิลปะวัฒนธรรมของภูมิภาคได้สำเร็จ”

ไม่เพียงแต่คริสตีส์ที่พยายามโปรโมตศิลปินไทยให้เป็นที่รู้จักผ่านเวทีการประมูลในระดับภูมิภาค บรรดานักสะสม (serious collector) ผู้คร่ำหวอดในแวดวงศิลปะไทย ซึ่งเคยมีเพียง 5-6 รายในฐานข้อมูลของคริสตีส์เมื่อหกปีที่แล้ว ก่อนจะเติบโตเป็นหลักร้อยในปัจจุบัน ก็เริ่มให้ความสนใจเผยแพร่คอลเล็กชั่นส่วนตัวสู่สาธารณชนมากขึ้น

หัวเรือใหญ่คริสตีส์ เริ่มไล่เรียงรายชื่อตั้งแต่ กิ๊ก เยาวณี นิรันดร ผู้ก่อตั้งคริสตีส์ ประเทศไทย ที่ปัจจุบันไปเปิดพิพิธภัณฑ์ศิลปะ 129 (129 Art Museum) ที่เขาใหญ่ และถือเป็นสารานุกรม (encyclopedic) ที่ดีที่สุดของงานศิลปะไทยก็ว่าได้

เช่นเดียวกับ มาริษา เจียรวนนท์ APAC Advisory Council ของคริสตีส์ ซึ่งเป็นบุคคลที่มีวิสัยทัศน์มาก ไม่ใช่แค่สำหรับในเมืองไทย แต่รวมถึงวงการศิลปะระดับโลก ตอนนี้เธอผันตัวมาเป็น art sharer กับการเปิดประสบการณ์ใหม่ บนแลนด์มาร์คที่แตกต่าง อย่าง Bangkok Kunsthalle และ Khao Yai Art Forest 

นอกจากนั้น แชง ภูรัตน์ โอสถานุเคราะห์ ลูกชายของเพชร โอสถานุเคราะห์ ก็กำลังจะเปิด Dib Bangkok (International Contemporary Art Museum) อย่างเป็นทางการในปลายปีนี้

“คุณพ่อเขาเหมือนเป็น life-time collector เขาเป็นคนที่รักในศิลปะจริงๆ ซึ่งเรารู้สึกว่าแชงโชคดีที่ได้เติบโตขึ้นมาท่ามกลางงานศิลปะเหล่านี้ตั้งแต่อ้อนแต่ออก แม้ดนตรีและศิลปะจะอยู่ในสายเลือดของเขา แต่เรามั่นใจว่าแชงจะมีมุมมองเป็นของตัวเอง และเขาจะสามารถปักหมุดให้ Dib Bangkok ก้าวไปอยู่บนแผนที่โลกได้สำเร็จ ซึ่งพ่อของเขาจะต้องภูมิใจมากๆ”

เช่นเดียวกับ ณรงค์ อิงค์ธเนศ ผู้รวบรวมผลงานของอาจารย์ดํารง วงศ์อุปราช เอาไว้มากที่สุด และเป็นนักสะสมผู้สนับสนุนคริสตีส์มาอย่างยาวนาน ล่าสุดก็เพิ่งประกาศว่า กําลังจะเปิดพิพิธภัณฑ์ส่วนตัว (private museum) ให้ทุกคนได้ชมในช่วงปลายปีหน้า

นอกจากนั้น ยังมีนักสะสมอีกหลายท่านที่เริ่มเผยแพร่คอลเล็กชันส่วนตัว เพื่อช่วยยกระดับการศึกษาในแวดวงศิลปะ และทําให้เด็กรุ่นใหม่ๆ หันมาเริ่มสะสมหรือสนใจงานศิลปะเพิ่มมากขึ้น

ในระบบนิเวศน์ของโลกศิลปะ ภารกิจที่ยากที่สุดในมุมมองของ นก ประภาวดี คือการเป็น ‘​ศิลปิน’ นั่นคงเพราะเธอคือผู้อยู่เบื้องหลังการเป็น promoter และ supporter มาโดยตลอด

“คนที่เป็นศิลปิน มันต้องมาจากส่วนลึกๆ ข้างใน เขาต้องมี voice เป็นของตัวเอง และ voice นั้นต้อง unique และ universal ด้วย ในโลกนี้มีศิลปินมากมายและหลากหลาย เราต้องคิดว่าอะไรที่จะเป็นจุดที่ทำให้เราแตกต่างจากคนอื่น ดังนั้น อย่าไปหลงเทรนด์มาก เพราะว่าอะไรที่มันโตเร็ว มันก็จะหายไปเร็วด้วยเช่นกัน”

ผู้บริหารหญิงแห่งคริสตีส์ อธิบายว่า เธอพยายามเลือกศิลปินที่มีความ unique พร้อมผายมือไปที่ภาพธงชาติสีเหลืองด้านหลังเธอ ซึ่งเป็นผลงานอันโดดเด่นของ นที อุตฤทธิ์

“เวลาเราเห็นงานพี่นที เราจะรู้ได้ทันที เช่นเดียวกับงานของก้องกาน เพราะมันมีทั้งความ unique และ universal appeal ขณะที่ศิลปินเหล่านี้ก็ยังมีทั้งความเป็นมืออาชีพ และความต่อเนื่องในการผลิตผลงาน”

นอกจากนั้น เธอยังให้คำแนะนำว่า ในยุคของโซเชียล มีเดีย อาจเป็นเรื่องท้าทายสำหรับศิลปินบางคนที่พูดไม่เก่ง หรือไม่สันทัดมาร์เก็ตติ้ง แต่หากเราสามารถสื่อสารให้กับนักสะสมเข้าใจได้ว่า งานของเรา represent อะไร หรือมีคุณค่าความหมายอย่างไร ก็จะช่วยเพิ่มโอกาสให้กับผลงานของเราได้มากขึ้น

ท้ายที่สุด นก ประภาวดี อยากให้ศิลปินทุกคนเปิดใจให้กว้าง เพราะบางครั้งในระบบนิเวศน์ของวงการศิลปะ เราอาจมีมุมมองหรือกรอบความคิดที่แตกต่างกัน

“เราเชื่อว่าการจะได้รับความไว้วางใจจากศิลปินมันต้องใช้เวลา แต่อยากให้ศิลปินทุกคนมองว่า เราเป็นแพลตฟอร์มหรือเครื่องมือที่จะช่วยขยายตลาดให้เขา เราอยากทำให้ทุกคนรู้สึกว่า เราทำงานร่วมกันได้ และโตไปด้วยกันได้”

อ่านเพิ่มเติม: 

“ใช้ชีวิตให้เหมือนสายน้ำ” ข้อคิดจากผู้กำกับสี่รางวัลคานส์ ‘เจ้ย อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล’ กับเส้นทาง 25 ปี แห่งความสำเร็จ

“ขออุทิศรางวัลนี้..แด่ผีทั้งหลายในเมืองไทย” รู้จัก อุ้ย รัชฏ์ภูมิ ผู้กำกับหนังไทยที่ไปคว้ารางวัลคานส์ จากผลงาน ‘ผีใช้ได้ค่ะ’ (A Useful Ghost)

โอปอล สุชาตา สร้างประวัติศาสตร์คว้ามงกุฎ Miss World คนแรกของไทย พร้อมสปีชทรงพลัง