Sống một đời xứng đáng

Trong hệ thống của McGarey, tuổi thọ vì thế gắn chặt với quan hệ giữa các thế hệ. Sống lâu có ý nghĩa khi con người tiếp tục trao và nhận kinh nghiệm, tình yêu, sự chăm sóc. Các nghiên cứu về tuổi già được bà nhắc đến trong sách cũng hướng về yếu tố ấy: kết nối xã hội, chất lượng của các mối quan hệ và tình bạn giữa nhiều thế hệ đều góp phần tạo nên quá trình lão hóa hạnh phúc, khỏe mạnh. 

Từ quan niệm về tuổi già, McGarey dẫn người đọc đến câu hỏi xuyên suốt cuốn sách: điều gì giữ cho sinh lực của một con người còn lưu chuyển?

Khái niệm giàu sức gợi nhất trong sách là sinh lực. McGarey dùng từ này để chỉ niềm vui, mục đích, sức sáng tạo và cảm giác mình đang làm điều có ý nghĩa. Nguồn sinh lực ấy xuất hiện khi khả năng riêng của một người gặp được nhu cầu của thế giới.

Tác giả kể lại khoảnh khắc đầu tiên bà nhận ra sinh lực của mình. Sinh năm 1920 và lớn lên tại Ấn Độ trong gia đình có cha mẹ là bác sĩ, Gladys từng gặp nhiều khó khăn ở trường vì chứng khó đọc. Trong một trại y tế lưu động, bà giúp mẹ chữa bàn chân nhiễm trùng của một con voi. Khi mang chậu dung dịch sát khuẩn ra khỏi lều, cô bé cảm thấy mình hữu ích và thuộc về một điều lớn hơn những thất bại trong lớp học. Từ đó, bà biết mình muốn trở thành bác sĩ.

Câu chuyện chỉ chiếm vài trang, gần như một lát cắt kí ức, rồi mở ra suy tưởng về mục đích sống. McGarey để người đọc đi qua một cảnh đời, một ca bệnh, một lần tái khám quan sát sự thay đổi, sau đó mới gọi tên điều vừa xảy ra.

Nhờ cách viết ấy, cuốn sách đứng giữa hồi kí và sách suy tưởng. Mỗi phần gồm nhiều chương ngắn, luân phiên giữa đời tác giả và câu chuyện bệnh nhân. Cuối phần là một bài thực hành đơn giản: đi bộ, viết, hình dung, chú ý đến cơ thể hoặc đặt tay lên tim. Cấu trúc có tính dẫn dắt rõ ràng, trong khi giọng kể vẫn nhẹ nhàng và thường xuyên điểm chút hài hước.

Một bệnh nhân tên Lilian có gia đình ổn định, đời sống vật chất đầy đủ và vị trí trong cộng đồng, song vẫn cảm thấy mình không còn lí do để sống. Sau khi bị gãy xương hông và phải nằm viện, bà bắt đầu điều hành một sự kiện gây quỹ ngay từ giường bệnh. Cảm giác mình vẫn có thể đóng góp giúp Lilian nối lại quan hệ với đời sống.

Qua những trường hợp như vậy, McGarey mở rộng định nghĩa về sức khỏe. Có người không mang chẩn đoán nghiêm trọng nhưng đã cạn kiệt sinh lực. Một người khác sống cùng bệnh mạn tính hay giới hạn thể chất mà vẫn gắn bó sâu sắc với gia đình, công việc và thế giới. Sức khỏe, trong cách hiểu của bà, gắn với khả năng tham dự và cảm giác mình còn thuộc về một tổng thể lớn hơn. Bởi vậy, sinh lực trong sách đòi hỏi con người nhận biết điều gì đang nuôi dưỡng mình, điều gì làm mình cạn kiệt và đâu là việc xứng đáng để theo đuổi, chứ không phải những hưng phấn tức thời.

McGarey học y trong Thế chiến II, từng bị nghi ngờ vì muốn nói đến tình yêu và sự chữa lành trong một nền y học tập trung vào việc tiêu diệt bệnh tật. Năm 1978, bà trở thành nữ thành viên sáng lập duy nhất của Hiệp hội Y học toàn diện Hoa Kỳ, sớm quan tâm đến dinh dưỡng, châm cứu và quan hệ hợp tác giữa bác sĩ với bệnh nhân. Cuộc đời bà đi qua hơn một thế kỉ biến động của y học hiện đại, từ vị trí một phụ nữ bị xem là lệch chuẩn đến người được gọi là “Mẹ đẻ của y học toàn diện”. 

Giá trị của cuốn sách nằm ở cách nó chuyển câu hỏi từ số năm tồn tại sang mức độ hiện diện trong từng năm tháng. Tìm thấy sinh lực, tiếp tục chuyển động, giữ các mối liên hệ và lựa chọn nơi trao năng lượng đều quy tụ trong hình dung về một tuổi già vẫn còn khả năng phát triển.

Ở tuổi 102, Gladys McGarey chưa xem đời mình là câu chuyện đã hoàn thành. Bà vẫn tin còn những khoảnh khắc đẹp ở phía trước. Có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu nhất của việc “già đi về phía sức khỏe”: còn một điều để yêu, một việc để làm và một tương lai để hướng tới.

ĐỌC NGAY

Cuộc đời không thể ngoại suy

State of Balance: Một hành trình, nhiều cách sống

Tatler Best Cover Story: Thịnh Phan – Tổng Quản lý Garrya Mù Cang Chải: “Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến wellbeing hấp dẫn nhất châu Á”