TS.BS Đào Thị Yến Phi: Ăn uống bằng sự thấu hiểu

Theo chị, dinh dưỡng đóng vai trò như thế nào trong việc sống khỏe, sống lâu và duy trì chất lượng sống? 

Tôi thường ví cơ thể như một ngôi nhà: muốn sử dụng lâu dài thì phải có móng, cột, tường, mái vững chắc. Cơ thể cũng vậy, và việc xây dựng ấy bắt đầu từ dinh dưỡng 

Dinh dưỡng vừa cung cấp nguyên liệu xây dựng cơ thể, vừa duy trì hoạt động của các cơ quan. Nhưng đây là một quá trình dài, nên sai lầm thường không biểu hiện ngay. Đến khi cơ thể tổn thương, giống như cột kèo đã hỏng mới phát hiện, thì việc sửa chữa không còn dễ dàng. 

Đó là lý do tôi cho rằng dinh dưỡng là một phần rất quan trọng của y khoa, nhưng hiện nay lại đang bị sử dụng cho nhiều mục tiêu kinh tế. Những chế độ ăn được quảng bá trên mạng có thể không phù hợp, thậm chí gây hại nếu áp dụng sai.

Trước những lời khuyên trên mạng về dinh dưỡng, theo chị có những dấu hiệu nào để nhận ra điều bất thường và tiếp cận thông tin đúng đắn hơn? 

Trước hết, chúng ta nên xem lời khuyên đó có phù hợp với sinh lý con người hay không. Mỗi người có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau tùy tuổi tác, bệnh lý, thể trạng, nên không thể áp dụng một chế độ ăn cho tất cả. 

Khi đọc thông tin trên mạng, chúng ta cũng nên nhìn vào người đưa ra lời khuyên: Họ có được đào tạo chính quy về dinh dưỡng hay không, và thông tin đó có gắn với một sản phẩm nào không. 

Có một thực tế là những người làm dinh dưỡng chính quy thường ít có điều kiện truyền thông, trong khi những người làm kinh tế từ dinh dưỡng lại xuất hiện rất nhiều trên mạng. Vì vậy, thông tin xuất hiện nhiều chưa chắc là thông tin chính quy.

Như chị vừa nói, trước tiên phải nhìn xem sinh lý của cơ thể mình như thế nào. Vậy việc ăn thuần chay có thể gây tác động gì đến cơ thể? 

Trong dinh dưỡng, điều quan trọng không chỉ là ăn gì mà cơ thể sẽ chuyển hóa thành gì. Ví dụ, ăn một trái chuối, cuối cùng cơ thể phải chuyển hóa thành glucose trong máu. Đó mới là mục tiêu của dinh dưỡng. 

Nguồn thực vật không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ những nguyên liệu cơ thể cần. Có những chất cơ thể tự tổng hợp được, nhưng cũng có những chất phải nhận từ bên ngoài. Vì vậy, nếu lựa chọn thuần chay, cần biết cách bảo đảm đủ nguyên liệu cho cơ thể, đặc biệt ở trẻ dưới 18 tuổi khi cơ thể còn phát triển. Có thể phải bổ sung đạm, axit amin và những chất cần thiết khác. Điều quan trọng không chỉ là mình ăn gì, mà là cơ thể có đủ nguyên liệu để xây dựng chính nó hay không.

Đọc thêm: Sống lâu chưa đủ

Ở Việt Nam, việc gọi thức ăn ngoài ngày càng phổ biến. Theo chị, điều đó sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?

Nếu biết cách lựa chọn, ăn ngoài không nhất thiết ảnh hưởng đến sức khỏe. Vấn đề không nằm ở món ăn, mà ở mình ăn phần nào và bao nhiêu. Một tô bò kho với bánh mì không có lỗi. Tôi ăn bao nhiêu bánh mì, bao nhiêu thịt, bao nhiêu cà rốt là do tôi quyết định. Gà rán cũng vậy, ăn phần thịt hay cả phần vỏ, có thêm sốt hay không đều là lựa chọn của mình. 

Thức ăn bên ngoài là một sự tiện lợi. Cái đáng lo là chúng ta giao luôn việc quyết định sức khỏe của mình cho người nấu ăn, thay vì tự điều chỉnh cho phù hợp với cơ thể. Bởi vì cùng một món ăn, người 20 tuổi vận động nhiều và người 70 tuổi có cách ăn khác nhau. Quan trọng là mình hiểu cơ thể và biết mình cần ăn bao nhiêu.

Chị nghĩ đâu là ranh giới giữa kỷ luật và cực đoan trong ăn uống?

Nếu được tư vấn đúng thì một người sẽ không bị stress vì chế độ ăn. Tôi đâu cấm bạn ăn gì, vấn đề là ăn bao nhiêu và chế biến như thế nào. Ví dụ, một đứa trẻ 14–15 tuổi bị béo phì vẫn muốn uống trà sữa với bạn bè. Không thể bắt trẻ loại mình khỏi cuộc chơi. Tôi sẽ hướng dẫn trẻ biết chọn: giảm đường, bỏ bớt những loại topping nhiều đường và chất béo, nhưng vẫn có thể cầm ly trà sữa uống cùng bạn. Tương tự, người giảm cân vẫn có thể ăn canh chua, cá chiên. Quan trọng là ăn bao nhiêu, ăn món nào trước, kết hợp với món nào. Mỗi người cần một thực đơn phù hợp với tình trạng và cơ thể của mình. 

Tôi không đồng ý với quan niệm ăn kiêng là phải cực đoan. Có những chế độ chỉ ăn trái cây, sữa chua, một ít ngũ cốc kéo dài hết năm này qua năm khác. Mình vẫn thèm phở, thèm thịt, thấy người khác ăn sầu riêng vẫn thích. Càng đè những mong muốn đó xuống, áp lực tâm lý càng tích lũy. Vì vậy, một chế độ ăn phù hợp với bệnh lý phải cân đối và đa dạng: cái gì cũng có thể ăn, nhưng phải biết ăn gì, ăn bao nhiêu, ăn lúc nào và ăn cùng với gì.

Chị đánh giá thế nào về vai trò của các loại thực phẩm chống lão hóa? 

Muốn nói về chống lão hóa thì trước hết phải hiểu lão hóa là gì. Đó là quá trình tế bào dần già đi và hư hỏng. Tuổi tác, lối sống, môi trường và việc để cơ thể hoạt động vượt quá ngưỡng sinh lý đều có thể thúc đẩy quá trình này. 

Chưa có nhiều bằng chứng cho thấy một loại thực phẩm cụ thể nào có khả năng chống lão hóa. Vì vậy, thay vì tìm một thực phẩm để ngăn cản tuổi già, điều chúng ta cần chú ý hơn là: đừng để cơ thể làm việc quá ngưỡng, hãy ngủ đủ và ăn uống cân đối.

Vậy phải chăng dinh dưỡng không ảnh hưởng nhiều đến tuổi thọ như người ta vẫn nghĩ? 

Có ảnh hưởng chứ. Dinh dưỡng đầy đủ, không thiếu không dư sẽ giúp cơ thể hoạt động cân đối và tạo nền tảng cho tuổi thọ. Nhưng vấn đề là làm sao biết dinh dưỡng thế nào mới đúng. Điều này cần đến chuyên gia. Trên mạng xã hội có vô số chế độ ăn và lời khuyên, đáng buồn là người ta rất dễ tin vào chúng. Trong khi một bác sĩ học sáu năm y khoa cũng chưa được đào tạo đủ sâu về dinh dưỡng, và một ca tư vấn có thể kéo dài cả tiếng vì phải xem xét tình trạng của từng người. 

Tôi có một bệnh nhân hơn 50 tuổi, bị tiểu đường từ sớm. Sau khi điều chỉnh chế độ ăn và dùng liều thuốc rất nhẹ, đường huyết của chị ổn định suốt 10 năm, không có biến chứng gan, thận. Ba năm sau lần tái khám cuối, chị quay lại với tình trạng suy thận. Hỏi ra mới biết chị đọc trên mạng rằng người tiểu đường có thể uống nước mía, nên ngày nào cũng uống hai ly vào buổi sáng. Điều khiến tôi buồn là đây không phải người thiếu kiến thức. Sau 10 năm kiểm soát bệnh tốt, chị vẫn bị thay đổi bởi một thông tin trên mạng. Đằng sau đó là một tâm lý rất con người: Dù sống ổn định với bệnh nhiều năm, chị vẫn mong mình được khỏi hẳn. Vì thế, những lời hứa chữa khỏi luôn dễ hấp dẫn hơn việc chấp nhận sống khỏe cùng bệnh.

Nếu hôm nay có một người nói với chị rằng họ muốn sống thật khỏe mạnh và sống lâu dài, điều đầu tiên chị sẽ nói với họ là gì? 

Hãy giảm stress và ngủ đủ. Trước đây có thời gian tôi làm việc 16–18 tiếng mỗi ngày, đầu óc luôn hoạt động với cường độ cao nên mất ngủ rất nhiều. Bây giờ khoảng 9h30 tối là tôi tắt màn hình, đi tắm nước ấm rồi lên giường. Việc vận động cũng quan trọng, nhưng phải phù hợp với cơ thể. Tôi thích hình ảnh con rùa: Khi nhịp tim và nhịp thở chậm lại, chuyển hóa cũng chậm lại, tế bào hoạt động nhẹ nhàng và ít có nguy cơ hư hỏng. Vì vậy, tôi cũng chú trọng tập thở và lắng nghe cơ thể mình.

Tatler Vietnam chính thức ra mắt ấn phẩm Tatler Longevity Issue, mở ra góc nhìn toàn diện hơn về trường thọ, về cách chúng ta ăn, ngủ, vận động, làm việc, nghỉ ngơi và đầu tư vào sức khỏe như một loại tài sản bền vững . Cùng những câu chuyện trên trang in, hành trình này sẽ tiếp tục được lan tỏa qua Tatler Longevity Curated - hệ sinh thái nội dung của Tatler Vietnam gồm Vodcast, Talkshow, Weekend Wellness, Tatler Limitless và Tatler Longevity Summit - quy tụ những tiếng nói từ y học, khoa học, công nghệ, hospitality, kinh doanh, văn hóa và nghệ thuật sống, đặt ra những câu hỏi về cách chúng ta sống khỏe, sống chủ động và nâng cao chất lượng cho từng năm tháng cuộc đời. 

ĐỌC NGAY

Nếp sống Maha Mangala: Cao cấp đích thực nằm ở sự chân thành và hiện diện

Nhà sáng lập TruWell: Công nghệ trường thọ

Tân nhạc Việt Nam: Dòng nhạc của một nhân dân mới