Longevity economy không bắt đầu từ viện dưỡng lão

Dường như theo ông, trọng tâm của tuổi nghỉ hưu không phải là “dưỡng lão”, mà là chuẩn bị cho một giai đoạn sống mới?

Đúng vậy. Đây có lẽ là vấn đề tôi dành nhiều tâm huyết nhất trong những năm gần đây. Chúng ta chuẩn bị rất kỹ cho những chặng đường tương đối ngắn như thi đại học, tìm việc, kết hôn… nhưng lại gần như không có bản thiết kế nào cho quãng thời gian 20 – 30 năm hoặc hơn sau nghỉ hưu. Nghỉ hưu đánh dấu sự thay đổi thu nhập và sức khỏe. Nó cũng đánh dấu sự thay đổi toàn diện về nhịp sống, các mối quan hệ và cảm giác mình còn có ích. Tôi đang hoàn thiện mô hình “Tái thiết cuộc sống sau nghỉ hưu” với mục tiêu giúp mỗi người chuẩn bị từ khi còn khỏe và còn chủ động. Đó là chuẩn bị sức khỏe, tài chính, kỹ năng, các mối quan hệ và một vai trò mới trong xã hội, để tuổi nghỉ hưu không trở thành một “điểm gãy” của cuộc đời. 

Nếu chuyển từ tư duy “dưỡng lão” sang “kiến tạo cuộc sống sau nghỉ hưu”, theo ông Việt Nam cần những điều kiện gì để mô hình này có thể phát triển?

Vấn đề không nằm ở việc xây thêm viện dưỡng lão. Mô hình này chỉ có thể vận hành khi giải quyết được bốn nền tảng: văn hóa, kinh tế, cơ chế chính sách và nhân lực. Người Việt còn nhiều định kiến với viện dưỡng lão, cho rằng người già vào đó vì con cái bỏ rơi; chi phí chăm sóc vượt quá khả năng chi trả của đa số người nghỉ hưu; chính sách về đất đai, vốn và ưu đãi chưa đủ để thu hút doanh nghiệp; đồng thời cũng chưa có nguồn nhân lực chuyên biệt cho lĩnh vực này.

Lõi của mô hình là xây dựng một hệ sinh thái giúp người cao tuổi tiếp tục sống khỏe và có ý nghĩa. Bệnh viện chỉ là một mắt xích khi thật sự cần thiết. Bên cạnh chăm sóc sức khỏe, cần có dinh dưỡng, vận động, học tập, đời sống tinh thần, du lịch và đặc biệt là cơ hội tiếp tục làm việc nếu còn mong muốn. Nền kinh tế bạc hướng đến việc tạo điều kiện để nhóm người cao tuổi tiếp tục đóng góp cho xã hội, thay vì chỉ coi họ là một nhóm tiêu dùng.

Chúng ta cũng cần một lộ trình ba tầng, để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra tự nhiên: tầng một là trung tâm sinh hoạt cộng đồng gần nhà để duy trì kết nối và hoạt động hằng ngày; tầng hai là không gian trải nghiệm ngắn hạn như khu nghỉ dưỡng, homestay, retreat… giúp người cao tuổi trải nghiệm nhịp sống mới và làm quen với môi trường cộng đồng; và cuối cùng là cộng đồng sống dài hạn gắn với đời sống địa phương, thay vì những viện dưỡng lão khép kín. Tôi hình dung đó là những cộng đồng nằm trong các khu dân cư hoặc làng quê đã có sẵn đời sống văn hóa, nghề truyền thống và hoạt động du lịch. Người cao tuổi vẫn là một phần của cộng đồng, vẫn có việc để làm, có người để gặp gỡ và có thể tham gia các hoạt động phù hợp với sức khỏe của mình. Mô hình này cần được chuẩn bị từ sớm, ngay từ “giai đoạn 0”, khi mỗi người còn đang đi làm, để chủ động kiến tạo một cuộc sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng sau nghỉ hưu.

Nếu chỉ gửi một thông điệp đến những người đang chuẩn bị cho nửa sau cuộc đời, ông muốn nói điều gì?

Điều tôi muốn nhấn mạnh là một cách sống. Tôi và đội ngũ gọi tinh thần ấy là “thong dong”. Thong dong không có nghĩa là dừng lại hay không làm gì. Một người vẫn có thể làm việc, học một kỹ năng mới, chơi thể thao, đi đến những nơi chưa từng đến, gặp những người bạn mới hay chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ sau. Điều quan trọng là họ được chủ động lựa chọn cách mình sống. Và đó cũng là ý tưởng xuyên suốt trong những sáng kiến như Thong Dong Life: giúp mỗi người chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn khỏe, còn độc lập và còn nhiều lựa chọn. Đừng chỉ chuẩn bị để sống lâu hơn. Hãy chuẩn bị cho một cuộc sống đáng sống hơn: đủ khỏe để trải nghiệm, đủ vui để mong chờ mỗi ngày, đủ có ích để vẫn được cần đến và đủ tự do để sống thong dong theo cách mình lựa chọn.

PGS.TS. Doãn Ngọc Hải là bác sĩ, nhà nghiên cứu và nhà quản lý trong lĩnh vực y tế công cộng, sức khỏe nghề nghiệp, môi trường, đào tạo và chuyển giao công nghệ y tế. Ông hiện là Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Chuyển giao công nghệ Y tế Hà Nội (Sở Y tế Hà Nội). Ông quan tâm đến các mô hình nâng cao tuổi thọ khỏe mạnh, chuyển đổi số y tế và thiết kế cuộc sống có chất lượng sau tuổi nghỉ hưu.

Tatler Vietnam chính thức ra mắt ấn phẩm Tatler Longevity Issue, mở ra góc nhìn toàn diện hơn về trường thọ, về cách chúng ta ăn, ngủ, vận động, làm việc, nghỉ ngơi và đầu tư vào sức khỏe như một loại tài sản bền vững . Cùng những câu chuyện trên trang in, hành trình này sẽ tiếp tục được lan tỏa qua Tatler Longevity Curated - hệ sinh thái nội dung của Tatler Vietnam gồm Vodcast, Talkshow, Weekend Wellness, Tatler Limitless và Tatler Longevity Summit - quy tụ những tiếng nói từ y học, khoa học, công nghệ, hospitality, kinh doanh, văn hóa và nghệ thuật sống, đặt ra những câu hỏi về cách chúng ta sống khỏe, sống chủ động và nâng cao chất lượng cho từng năm tháng cuộc đời. 

CREDITS

Photographer: Lê Lai

ĐỌC NGAY

Bill Gates muốn AI chứng minh điều gì?

Tatler Vietnam giới thiệu “State Of Balance”: Chương khởi đầu của hành trình Wellness Weekend

Khi sức khỏe trở thành thước đo mới của điều hòa