Cover Những khu phố Tàu nhắc nhở chúng ta rằng di sản có thể được biết đến qua món xào hay cay nồng, nhưng cội nguồn chung luôn bắt nguồn sâu sắc từ cộng đồng. (Ảnh: Vincent Gerbouin / Pexels)
Những khu phố Tàu nhắc nhở chúng ta rằng di sản có thể được biết đến qua món xào hay cay nồng, nhưng cội nguồn chung luôn bắt nguồn sâu sắc từ cộng đồng. (Ảnh: Vincent Gerbouin / Pexels)
1 / 1
Từ Manila đến Flushing, những khu phố Tàu (Chinatowns) này phản ánh bản sắc châu Á sâu sắc: chúng tôn vinh quá khứ, thích nghi với hiện tại và định hình tương lai.
Từ làn hương gỗ đàn hương vấn vương trong những đền thờ tổ tiên, đến tiếng leng keng nhịp nhàng của chiếc chảo xào vọng ra từ ô cửa sổ mờ hơi nước, mỗi khu phố Tàu đều như rung lên những ký ức trăm năm. Số lượng khu phố Tàu (Chinatowns) trên toàn cầu dao động từ 85 đến hơn 300, bởi lẽ khái niệm này còn khá linh hoạt. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng mỗi khu phố đều được khai sinh từ những chuyến di cư đầy gian nan, trải qua bao thăng trầm và đã phát triển thành những vùng đất ngập tràn niềm tự hào về bản sắc. Đây không chỉ đơn thuần là nơi để tìm một bát mì ngon (mặc dù họ chắc chắn rất giỏi trong việc đó). Các khu phố Tàu còn là hành động sinh tồn và tự định nghĩa của cả một cộng đồng.
Đối với cộng đồng người Hoa di cư, khu phố Tàu vừa là lá chắn vừa là thanh kiếm. Đó là lá chắn che chở họ khỏi nạn phân biệt chủng tộc và sự xa lánh, đồng thời là thanh kiếm giúp họ dựng xây cuộc sống mới tại những thành phố từng không chào đón. Đây là những không gian mà bạn có thể thoải mái trò chuyện bằng tiếng Quảng Đông, Phúc Kiến, Khách Gia hay Quan Thoại mà không cần bất kỳ phiên dịch nào. Và chính tại nơi đây, ngay cả những đứa trẻ thế hệ thứ ba vẫn cảm nhận được sức hút mãnh liệt của sự gắn bó, dưới ánh đèn lồng đỏ lung linh treo trên những con phố cũ kỹ, đầy ắp kỷ niệm.
Ngày nay, các khu phố Tàu đang đứng trước ngã ba đường. Toàn cầu hóa và quá trình cải tạo đã mang đến cả sự đổi mới lẫn nguy cơ mai một. Ở một số thành phố, những tòa chung cư cao cấp giờ đây đã che khuất tầm nhìn của những người bán cá; trong khi ở những nơi khác, các chủ nhà hàng thế hệ thứ hai lại đang biến những cửa tiệm nhỏ khiêm tốn thành những không gian ẩm thực sang trọng, đầy phong cách. Dù vậy, linh hồn của những điểm đến này vẫn luôn hiện hữu.
Dưới đây là một cái nhìn tổng quan về những khu phố Tàu mang tính biểu tượng nhất trên thế giới: từ nguồn gốc hình thành, quá trình chuyển mình không ngừng, cho đến cuộc đấu tranh bền bỉ để duy trì sự phát triển và giữ vững tính phù hợp trong bối cảnh hiện đại. Chúng ta sẽ cùng khám phá cách những cộng đồng này đã vượt qua thử thách để vẫn giữ vẹn nét văn hóa độc đáo của mình.
Đừng bỏ lỡ: Từ du lịch ngủ đến “kỳ nghỉ tĩnh lặng”: 4 xu hướng nghỉ dưỡng trong thời đại dễ quá tải
1. Binondo, Manila
Above Binondo (Ảnh: Jaime Babiera / Bapt)
Binondo (Ảnh: Jaime Babiera / Bapt)
1 / 1
Được người Tây Ban Nha thành lập từ năm 1594 để làm nơi định cư cho người Hoa theo đạo Thiên chúa, Binondo tự hào là khu phố Tàu lâu đời nhất thế giới. Nằm ngay bên kia sông đối diện với Intramuros cổ kính, Binondo nhanh chóng trở thành trung tâm sầm uất về thương mại và văn hóa của cộng đồng người Philippines gốc Hoa (Tsinoys). Nhiều người trong số họ đã gây dựng nên cơ đồ từ các lĩnh vực thương mại, tài chính và ẩm thực.
Từ những chiếc xe ngựa kalesa cổ điển và các hiệu thuốc thảo dược truyền thống, đến những tòa nhà Escolta Art Deco danh tiếng và con phố Ongpin nhộn nhịp, Binondo luôn là một sự kết hợp hài hòa giữa nét cũ và cái mới. Những gia đình từng buôn bán gạo ngày nay đã trở thành chủ ngân hàng hay điều hành các tập đoàn lớn, nhưng họ chưa bao giờ quên cách ăn mừng Tết Nguyên đán với điệu múa tikoy và những màn múa lân rộn ràng.
Trong những năm 2020, khu phố này đang chứng kiến một làn sóng phục hồi đầy sức sống, với sự xuất hiện của các quán cà phê boutique, những cuộc diễu hành ẩm thực hấp dẫn và các dự án phục hồi di sản. Tuy nhiên, đây là một cuộc "đi trên dây" đầy tinh tế. Thách thức lớn nhất nằm ở việc làm sao để bảo tồn những giá trị di sản quý báu, đồng thời chống lại nguy cơ thương mại hóa quá mức. Binondo không tái tạo chính mình chỉ để làm hài lòng những du khách bên ngoài; mà chính là để tạo không gian cho thế hệ tiếp theo có thể bám rễ sâu hơn vào nguồn cội của mình, trong khi vẫn không ngừng tiến về phía trước.
Xem thêm: Theo dấu di sản: Trải nghiệm tinh hoa truyền thống ẩm thực Châu Á được UNESCO công nhận
2. Yaowarat, Băng Cốc
Above Bangkok (Ảnh: Mike González / Pexels)
Bangkok (Ảnh: Mike González / Pexels)
1 / 1
Khi Vua Rama I dời đô về Bangkok vào những năm 1780, những thương nhân người Hoa đã chọn định cư dọc theo Sông Chao Phraya. Từ đó, Đường Yaowarat dần trở thành xương sống của Phố Tàu Bangkok – một con phố sầm uất với những cửa hàng vàng lấp lánh, các đền thờ uy nghiêm và vô vàn cửa tiệm nơi thương mại cùng văn hóa hòa quyện vào nhau.
Hơn hai thế kỷ trôi qua, Yaowarat vẫn giữ trọn vẹn nét đặc trưng Trung Hoa nhưng lại mang đậm dấu ấn Thái Lan không thể nhầm lẫn. Những ngôi đền như Wat Mangkon Kamalawat luôn tấp nập tín đồ hành hương, trong khi các xe đẩy bán hàng rong phục vụ đủ món ngon – từ súp tổ chim thanh tao đến những món ăn kết hợp Thái-Trung đầy sáng tạo, ẩn chứa bí quyết ẩm thực được truyền qua nhiều thế hệ.
Qua nhiều thế kỷ, các chuyên gia, người trong ngành và những người có ảnh hưởng đã góp phần làm nên danh tiếng lẫy lừng của Yaowarat. Dù quá trình cải tạo đã mang đến những khách sạn boutique sang trọng hay các quán rượu ẩn mình đầy phong cách, nhưng tinh thần của Yaowarat vẫn đậm đà như món súp bong bóng cá trứ danh. Thế hệ đi trước vẫn cần mẫn quét dọn mặt tiền cửa hàng vào lúc bình minh, trong khi giới trẻ lại biến những quầy hàng gia đình thành những đế chế ẩm thực có thương hiệu, vươn xa hơn.
3. San Francisco, Hoa Kỳ
Above San Francisco (Ảnh: Ricky Esquivel / Pexels)
San Francisco (Ảnh: Ricky Esquivel / Pexels)
1 / 1
Được thành lập từ những năm 1850, Chinatown của San Francisco tự hào là khu phố Tàu lâu đời nhất ở Hoa Kỳ. Ra đời từ giấc mơ Cơn sốt vàng và sau đó được củng cố bởi Đạo luật loại trừ người Hoa năm 1882 đầy khắc nghiệt, nơi đây đã trở thành một pháo đài kiên cường chống lại nạn phân biệt chủng tộc có hệ thống. Sau trận động đất năm 1906, cộng đồng đã cùng nhau xây dựng lại khu phố với kiến trúc lấy cảm hứng từ Trung Quốc, một phần để thu hút du khách, và một phần để khẳng định lại phẩm giá của mình.
Trong nhiều thập kỷ, Chinatown là nơi trú ngụ của những người lao động Trung Quốc, các tiệm giặt ủi và cả những hội kín. Ngày nay, nơi đây đã chuyển mình thành một trung tâm văn hóa nhộn nhịp, nơi những bà lão Quảng Đông vẫn tỉ mỉ mặc cả từng bó cải thìa tươi ngon, và những đầu bếp thế hệ tiếp theo lại khéo léo phục vụ món vịt quay Bắc Kinh trứ danh trong những phòng ăn sang trọng, hiện đại.
Tuy nhiên, sự bành trướng của các gã khổng lồ công nghệ đã và đang gây áp lực rất lớn lên khu phố này. Nhưng cư dân của Chinatown không chịu lùi bước; họ đang tái tổ chức, thành lập các khu văn hóa mới, đấu tranh bảo vệ những căn hộ có giá thuê được kiểm soát và kiên quyết chống lại các lệnh trục xuất. Tại đây, con rồng vẫn nhảy múa và vẫn phun lửa, tượng trưng cho tinh thần bất khuất và sức sống mãnh liệt của cộng đồng.
4. Flushing, New York, Hoa Kỳ
Above Flushing (Ảnh: chaddavis.photography qua Wikimedia Commons)
Flushing (Ảnh: chaddavis.photography qua Wikimedia Commons)
1 / 1
Trong khi khu phố Tàu ở Manhattan từng giữ vị trí trung tâm, thì sự phát triển bùng nổ thực sự của cộng đồng người Hoa đã dịch chuyển sang Flushing, Queens. Bắt đầu từ những năm 1980, làn sóng nhập cư mạnh mẽ từ Phúc Kiến, Đài Loan và Trung Quốc đại lục đã biến Flushing thành một trung tâm đa ngôn ngữ sôi động, đầy sức sống.
Không giống như "người tiền nhiệm" ở Manhattan, Flushing mang một vẻ đẹp ít phô trương hơn nhưng lại sống động và chân thực hơn rất nhiều. Tại đây, bạn sẽ khám phá những món ăn Trung Hoa vùng miền hiếm khi xuất hiện bên ngoài đất liền. Hãy thử tưởng tượng những sợi mì kéo tay Lan Châu dai ngon, món lẩu Đông Bắc ấm nóng hay những ly đá bào Đài Loan thanh mát – tất cả đều chờ đợi bạn thưởng thức.
Hiện nay, Flushing đang mở rộng với tốc độ chóng mặt, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những mối đe dọa về sự sang trọng hóa (gentrification) tương tự như nhiều khu phố Tàu khác. Các trung tâm thương mại, nhà cao tầng và chung cư cao cấp đang mọc lên như nấm. Tuy nhiên, cộng đồng tại đây vẫn kiên cường lên tiếng: họ đấu tranh đòi hỏi cải thiện cơ sở hạ tầng, đầu tư vào giao thông công cộng và quan trọng nhất là bảo tồn văn hóa trước nguy cơ bị di dời.
5. London, Soho, Vương quốc Anh
Above Luân Đôn (Ảnh: Artūras Kokorevas / Pexels)
Luân Đôn (Ảnh: Artūras Kokorevas / Pexels)
1 / 1
Cộng đồng người Hoa đầu tiên tại Vương quốc Anh đã bắt đầu hình thành ở Limehouse từ thế kỷ 19. Nơi đây ban đầu là mái nhà của những thủy thủ và người lao động nhập cư. Tuy nhiên, sau Thế chiến II, nhiều người đã dần chuyển đến Soho, nơi Chinatown mới đã trỗi dậy mạnh mẽ giữa những con phố hẹp và những tòa nhà còn dấu tích chiến tranh.
Từ khởi đầu khiêm tốn ấy, Chinatown của London đã phát triển thành một trung tâm ẩm thực và cuộc sống về đêm vô cùng sôi động. Bạn có thể tìm thấy ở đây đủ món ngon từ các cửa hàng vịt quay Quảng Đông, những tiệm bánh ngọt hấp dẫn, và dần dà là cả sự ảnh hưởng ẩm thực từ khắp châu Á. Nơi đây cũng là mái nhà của các trung tâm cộng đồng và những tờ báo tiếng Trung, đã đóng vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ nhiều thế hệ người Hoa định cư và cuối cùng là vươn lên thịnh vượng.
Ngày nay, sự trỗi dậy của Soho như một thủ phủ về đêm và khu du lịch nổi tiếng đã kéo theo giá thuê tăng vọt và sự xuất hiện ồ ạt của các chuỗi nhà hàng lớn. Tuy nhiên, những người tổ chức cộng đồng địa phương đang kiên quyết phản đối quá trình "tẩy trắng" này. Họ nỗ lực không ngừng để đảm bảo rằng, bên cạnh những ly trà sữa thời thượng và các món thịt nướng hấp dẫn, linh hồn của Chinatown vẫn kiên định mang đậm bản sắc Trung Hoa và hơi thở địa phương một cách đầy thách thức.
6. Melbourne, Úc
Above Melbourne (Ảnh: Pat Whelen qua Pexels)
Melbourne (Ảnh: Pat Whelen qua Pexels)
1 / 1
Được hình thành trong cơn sốt vàng của Úc vào những năm 1850, Phố Tàu của Melbourne tự hào là khu phố Tàu liên tục có người ở lâu đời nhất ở thế giới phương Tây. Những người nhập cư Trung Quốc đầu tiên đã dũng cảm bất chấp luật lệ khắc nghiệt và các chính sách loại trừ để xây dựng nên những cộng đồng gắn bó chặt chẽ dọc theo Phố Little Bourke. Trải qua nhiều thập kỷ, nơi đây đã vươn mình từ sự kiên cường của những ngày tìm vàng đến vẻ thanh lịch của phong cách Art Deco, trở thành một địa danh văn hóa quan trọng cho cả thế hệ người Úc gốc Hoa cũ và mới.
Ngày nay, khu phố Tàu của Melbourne vẫn tự hào gìn giữ những nhà hàng truyền thống nức tiếng và tổ chức những lễ hội âm lịch đầy màu sắc. Tuy nhiên, một thế hệ người Úc gốc Hoa trẻ tuổi đang thổi một luồng gió mới khi mở ra các quán ăn hiện đại, những cửa hàng thời trang sành điệu và cả những studio làm việc chung đầy sáng tạo. Tất cả đã tạo nên một sự giao thoa đầy phong cách giữa di sản văn hóa lâu đời và tinh thần đổi mới không ngừng tại nơi đây.
Bài viết được chuyển ngữ từ nội dung của tác giả Sarah Lim, Tatler Asia
ĐỌC NGAY
Naoshima cuối xuân: Khi kiến trúc cũng thở và thời gian như ngưng đọng
