Văn hóa đại chúng và niềm tin sai lệch về giới

Khuôn mẫu tiếp theo là những nhân vật giỏi giang thường được gọi là “nerd” (mọt sách) với hàm ý tiêu cực, miêu tả những cá nhân chăm chỉ, học giỏi nhưng không có bạn bè, không có kỹ năng giao tiếp, sức khỏe thể chất kém, không có kiến thức thường thức và ngoại hình kém thu hút. Những nhân vật “nerd” còn gặp khó khăn việc tìm kiếm mối quan hệ lãng mạn. Ngược lại, những nhân vật có ngoại hình nổi bật và phong cách thời thượng sẽ dễ dàng đạt được nhiều thành tựu trong cuộc sống, đồng thời được nhiều yêu thích và ngưỡng mộ. Điều này càng truyền tải đi thông điệp giảm giá trị của việc sở hữu trí thông minh và sự chăm chỉ học tập, khi ám chỉ mẫu người nỗ lực học tập và làm việc chăm chỉ sẽ phải đánh đổi nhiều thứ khác như không có khả năng thu hút đối tác lãng mạn tiềm năng.

Tìm hiểu thêm: 8 bí quyết chăm sóc sức khỏe tinh thần đơn giản dành cho phụ nữ bận rộn

Khuôn mẫu về người đồng tính trên màn ảnh nhiều năm về trước cũng đối mặt với nhiều làn sóng chỉ trích. Trước đây, những nhân vật đồng tính nam trên màn ảnh Việt thường được khắc họa với hình ảnh nữ tính, ẻo lả đến mức phản cảm và thường xuyên quấy rối những người đàn ông dị tính có ngoại hình hấp dẫn. Ngày nay, những nhân vật đồng tính nam xuất hiện với mục đích gây cười đã không còn xuất hiện nhiều trên màn ảnh Việt và quốc tế. Tuy nhiên, giống như nam giới dị tính, những người đồng tính nam giờ đây cũng ám ảnh với việc có được cơ thể săn chắc, nhiều múi cơ để trở nên hấp dẫn và thu hút nhiều đối tượng tiềm năng cho một quan hệ lãng mạn.

Vào năm 2023, nam diễn viên Taylor Lautner, người được biết đến với vai diễn người sói Jacob Black trong loạt phim Twilight chia sẻ trên kênh podcast The Squeeze của anh rằng việc có được và duy trì vóc dáng cơ bắp rất khó khăn. Khi đảm nhận những vai diễn khác và không còn duy trì cơ thể săn chắc, Lautner đã đối mặt với sự chỉ trích nặng nề từ truyền thông và khán giả. Những ngôi sao nữ như Selena Gomez, Adele, Taylor Swift, Jennifer Lawrence, Lưu Diệc Phi,… cũng thường xuyên bị chỉ trích mỗi khi xuất hiện với vẻ ngoài không phù hợp với khuôn mẫu về vẻ đẹp.

Không chỉ người nổi tiếng, những người khác cũng chật vật bởi khuôn mẫu hoàn hảo về ngoại hình. Bác sĩ Bernadka Dubicka cho biết, ngày càng nhiều thanh thiếu niên rơi vào tình trạng khủng hoảng về khía cạnh sức khỏe tinh thần do ám ảnh với việc sở hữu cơ thể lý tưởng. Theo kết quả khảo sát do YouGov thực hiện vào năm 2019, 20% người trưởng thành cảm thấy xấu hổ về cơ thể của họ, 34% cảm thấy chán nản và 19% cho biết họ ghét bỏ cơ thể của mình.

Qua đó, có thể thấy sự tồn tại của những khuôn mẫu độc hại đã khiến tình trạng phân biệt đối xử diễn ra tại nhiều nơi thêm trầm trọng. Tệ hơn thế, điều này còn có thể dẫn đến tình trạng bắt nạt và cô lập xã hội đối với những người sở hữu khuôn mẫu khác biệt theo chiều hướng tiêu cực, hoặc đi ngược lại với khuôn mẫu phù hợp với số đông. Những cá nhân có niềm tin tôn giáo khác biệt, thuộc nhóm dân tộc thiểu số, thuộc cộng đồng người có khiếm khuyết hoặc cộng đồng LGBTQ+ thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ bị bắt nạt hay cô lập tại trường học và nơi công sở. Theo nghiên cứu do Đại học California và Đại học Michigan phối hợp thực hiện, những cá nhân thuộc cộng đồng yếu thế có nhiều khả năng gặp phải vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Có thể bạn quan tâm: 8 khu nghỉ dưỡng có dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng tại Việt Nam

May mắn thay, trong thời gian qua, có nhiều tác phẩm nghệ thuật đã nỗ lực phá vỡ những khuôn mẫu độc hại và mang lại tác động tích cực đối với nhận thức của công chúng. Legally Blonde là một trong những bộ phim điện ảnh đã phá vỡ khuôn mẫu về những cô nàng tóc vàng hoe xinh đẹp, thời thượng nhưng kém thông minh. Elle, nữ chính của bộ phim là một cô gái nữ tính, sở hữu phong cách thời thượng và có phần ngây thơ nhưng vẫn rất thông minh, tốt bụng và chăm chỉ. Elle không ngừng phấn đấu để đạt được mục tiêu, ngay cả khi cô gặp phải rất nhiều khó khăn do định kiến,khuôn mẫu từ người xung quanh. Một ví dụ khác là The Power of The Dog, bộ phim được đánh giá cao khi khai thác về sự chật vật của nam giới khi cố gắng theo đuổi và duy trì khuôn mẫu nam tính độc hại.

Đến nay, những khuôn mẫu vẫn còn tồn tại trong nhiều sản phẩm phương tiện truyền thông. Vào đầu năm 2024, chiến dịch quảng bá của Calvin Klein với sự tham gia của Jeremy Allen White, người sở hữu vóc dáng săn chắc và hoàn hảo, đã tạo nên nhiều tranh luận trái chiều về khuôn mẫu cơ thể của nam giới. Ngoài ra, không ít người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội vẫn cổ vũ cho chế độ ăn kiêng độc hại để duy trì vóc dáng thon gọn. Theo nghiên cứu do Marisa Minadeo và Lizzy Pope  đăng tải trên PLOS ONE năm 2022, nhiều nội dung phổ biến trên TikTok đã thúc đẩy thói quen ăn uống không điều độ của người xem, đồng thời khiến người xem cảm thấy bất an và không hài lòng về cơ thể hiện tại. Nghiên cứu này cũng cho biết chỉ sau 8 phút tạo tài khoản, người dùng thanh thiếu niên của TikTok sẽ nhìn thấy nội dung được gợi ý liên quan đến chủ đề khuôn mẫu cơ thể và ăn uống không khoa học.

Tuy nhiên, khác với ngày trước, nhiều nhà sáng tạo nội dung hiện tại đã lên tiếng để nâng cao nhận thức về sự độc hại của các khuôn mẫu cũ kỹ và khuyến khích những niềm tin mới phá vỡ sự sai lệch về giới trước đây. Có thể thấy rằng những thông điệp truyền tải của các sản phẩm văn hóa đại chúng đang trở nên ngày càng đa dạng, giúp chúng ta có góc nhìn đa chiều hơn, từ đó tìm kiếm và ủng hộ các sản phẩm văn hóa đại chúng mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng. 

ĐỌC THÊM:

5 quyển sách đáng đọc về tính nam độc hại

Minh Nguyễn: Phụ nữ hiện đại có thể lãnh đạo phát triển bền vững

5 địa điểm lý tưởng nhất cho chuyến nghỉ dưỡng yên bình và tĩnh lặng