Jessie Buckley: Người hiến tế cho khổ đau

Những cơn điên trong kịch Shakespeare là những cơn điên thanh tẩy. Đó là những cơn gào rú của một linh hồn cùng quẫn, và chỉ diễn ra trong một tình huống rất đỗi cực đoan. Xem những cơn điên như vậy làm ta rúng động và kính phục. 

Cơn điên của Agnes không ở tầm vóc ấy, nó thậm chí cũng chỉ ở trên mức giận dữ chứ chưa đến nỗi cuồng dại. Đó là những cơn điên ở quy mô nhỏ mà khán giả có thể thấy nhiều ở những người đàn bà xung quanh mình, thậm chí trong chính không gian gia đình mình đang sống. Đó có thể không phải một cơn điên triết học, nhưng là một cơn điên vượt thời gian, vượt không gian. Mọi người phụ nữ, ở mọi thời kỳ, mọi vị trí địa lý, đều có thể xem những cơn bùng nổ của Agnes và biết rằng: “Tôi đã từng ở đó”.

Đọc thêm: Oscar 2026: Điện ảnh giữa thế giới bất an

Đạo diễn Chloé Zhao cho biết, khi đọc cuốn tiểu thuyết gốc Hamnet của Maggie O’Farrell, bà đã nghĩ nhân vật Agnes Hathaway nhất định phải dành cho Jessie Buckley. Điều đó thật dễ hiểu. Sự lạc lõng, giận dữ, ấm ức và đau khổ của Agnes Hathaway có nhiều giao điểm với các nhân vật mà Jessie Buckley từng thủ vai. Vai diễn của cô luôn phức tạp, đầy căng thăng, nội tâm luôn trực chào như một trái núi lửa. 

Vai diễn chính đầu tay của Buckley là với bộ phim Beast (2017) của nhà làm phim Michael Pierce. Trong đó cô là Molly, một hướng dẫn viên du lịch trót phải lòng một thanh niên bị tình nghi là sát nhân. Cô bị giằng co giữa một bên là lòng ngờ vực, một bên là tình yêu, thứ cô dường như chưa từng nếm trải trong đời. Bản thân Molly thuở vị thành niên cũng từng đâm suýt chết một người bạn học, trong một cơn điên bồng bột, không thể lý giải, một cơn điên kiểu Dostoevsky.

Ngay từ vai diễn ấy, ta đã thấy phần “quái thú” bên trong Jessie Buckley: con quái thú muốn được yêu, như mọi con quái thú trên đời, nhưng lại quá khó để được yêu.

Một vai diễn tuyệt vời khác của Buckley là trong The Lost Daughter (2021), một bộ phim tâm lý u ám của đạo diễn Maggie Gyllenhaal. Cô vào vai Leda thời trẻ, vốn là một nhà nghiên cứu văn chương, đã có chồng, đã có hai con gái, nhưng những khao khát vẫn chưa nguôi.

Cô phát điên vì việc chăm con và nội trợ. Vậy là cô bỏ lại hai đứa con để chạy theo người tình. Sau ba năm, không chịu nổi gánh nặng tội lỗi của niềm vui và sự tự do, cô trở lại với các con. Mấy chục năm sau, quãng đời ấy vẫn chưa nguôi. Nó kết tủa và lắng cặn trong người phụ nữ trung niên 48 tuổi. Những nụ cười méo mó của Jessie Buckley trong The Lost Daughter để lộ dấu vết của những khao khát quái vật làm chủ cô. 

Đọc thêm: “I Lied to you”: Những thanh âm trên dòng Mississippi…

Jessie Buckley sẵn sàng thử sống những cuộc đời không ai muốn sống. Không ai muốn biết cảm giác của một người phụ nữ bỏ rơi những đứa con; không ai muốn làm một người phụ nữ từng có quá khứ sát thương bạn cùng lớp; cũng không ai muốn vào vai một người đàn bà không ngừng giải tội, biện bạch, bênh vực những gã đàn ông hiếp dâm và căn ngăn những người đàn bà khác bỏ trốn [vai diễn của Buckley trong Women Talking (2022)].

Những nhân vật ấy đối diện với các tình thế lưỡng nan về mặt đạo đức. Không dễ thông cảm cho họ. Thậm chí, rất dễ ghê tởm họ, căm ghét họ, thóa mạ họ. Rất dễ ghép họ vào những khuôn mẫu ý niệm thường gán cho đàn bà: “con điên”, “con điếm”, “con khốn”. 

Người diễn viên làm việc khó hơn. Việc của người diễn viên không phải là phán xét, chưa bao giờ là phán xét. Cái đẹp của diễn xuất nằm ở chỗ khám phá ra rằng: bất cứ ai cũng có thể trở thành nhân vật đó, và chúng ta không hề thông minh hay khôn ngoan hơn những con người đó. Người diễn viên giỏi không ngừng đi tìm con quái thú lẩn khuất của mình và đối diện với nó.

Nói về sức mạnh của diễn xuất, ta nên quay trở lại Hamnet. Bộ phim dành 20 phút cuối cùng chỉ để lược dựng kiệt tác Hamlet của Shakespeare. Agnes Hathaway đứng trong đám đông, dõi theo câu chuyện của chàng hoàng tử Đan Mạch trả thù cho cha. Tên chàng hoàng tử ấy là một biến thể tên đứa con trai đã mất của vợ chồng cô: Hamnet và Hamlet.

Trong khoảnh khắc thăng hoa của sân khấu, hoàng tử Hamlet đã khiến tất cả khán giả nghèo khổ ở London như được bước vào câu chuyện bi kịch này, trong đó có Agnes. Rõ ràng, bi kịch mất con của Agnes khác hẳn với bi kịch của Hamlet. Bi kịch của Hamlet là thứ thường chỉ xuất hiện trong những cuộc đời lớn. Bi kịch của Agnes thì có thể xảy ra với bất cứ ai. Nhưng ở đỉnh cao, mọi bi kịch đều hòa làm một. Mọi nỗi đau đều có giao điểm. Không có nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau nào. Có lẽ đó là lý do vì sao người xưa tin rằng bằng cách xem những vở bi kịch, con người ta lại được thanh tẩy. 

Nhà thơ–dịch giả người Canada Anne Carson khi dịch các vở bi kịch Hy Lạp cổ đại từng đưa ra giả thuyết rằng, một diễn viên được gọi là “actor”, bởi vì họ “act” (hành động) thay bạn. Họ đi xuống “đáy cùng hố sâu của chính mình” – cái nơi mà khán giả không ai thực sự tự mình khám phá. Vì thế, diễn viên là những người hy sinh bản thân mình, và diễn là một hành động hiến tế. 

Nếu đúng là như thế, Jessie Buckley đã hiến tế quá nhiều cho chúng ta.

ĐỌC NGAY

Oscar 2026: Những điều mà Viện Hàn Lâm bỏ lại!

Oscar 2026: Mùa màng trong giông bão hay cẩm nang (không) giúp đoán phim trúng giải?

Oscar 2026: 11 trang phục ấn tượng của sao châu Á trên thảm đỏ