Lối mòn phim Trung Quốc: Giằng co giữa chuyển mình và sụp đổ?

Những con số ấn tượng này được xem là kết quả của một quá trình đầu tư và phát triển lâu dài, có hệ thống của ngành điện ảnh Trung Quốc. Thứ nhất, Trung Quốc có dân số đông đảo, tạo ra một thị trường tiêu thụ khổng lồ, đồng thời là “mảnh đất màu mỡ” cho các nhà làm phim khai thác. Thứ hai, chính phủ Trung Quốc đã và đang đầu tư mạnh mẽ vào ngành công nghiệp điện ảnh, tạo điều kiện cho các nhà sản xuất phát triển, từ cơ sở vật chất, kỹ thuật đến chính sách hỗ trợ. Sau cùng, các nhà làm phim Hoa Ngữ không ngừng đổi mới, sáng tạo, mang đến cho khán giả những sản phẩm chất lượng, đa dạng về thể loại, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Dù đã có nền tảng vững chắc từ những năm đầu thế kỷ XXI, điện ảnh Hoa ngữ không ngừng chuyển mình để thích nghi với sự thay đổi của thị hiếu khán giả và xu hướng toàn cầu. Bước sang năm 2010, ngành công nghiệp điện ảnh Trung Quốc chứng kiến sự bùng nổ của dòng phim thương mại với những tác phẩm có quy mô lớn, đầu tư hoành tráng về kỹ xảo lẫn nội dung. Một trong những xu hướng nổi bật phải kể đến là sự gia tăng của các bộ phim hoạt hình chất lượng cao. Điển hình, Na Tra: Ma Đồng Náo Hải (2025). Bộ phim hoạt hình này không chỉ gây tiếng vang tại Trung Quốc mà còn tạo ra cơn địa chấn toàn cầu, trở thành bộ phim hoạt hình không do Mỹ sản xuất có doanh thu cao nhất thời đại, với con số chạm ngưỡng là 12 tỷ NDT (tương đương 1.6 tỷ USD). Đặc biệt, Na Tra 2 thành công soán ngôi Inside Out 2 (2024) để lọt vào top 40 trong bảng xếp hạng doanh thu phòng vé lịch sử điện ảnh toàn cầu. 

Bên cạnh các tác phẩm bom tấn, điện ảnh Hoa ngữ cũng ghi dấu với những bộ phim nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân, được giới phê bình đánh giá cao. Các đạo diễn như Trần Giả Tân, Quản Hổ, Lâu Diệp, Trương Nghệ Mưu… đều trình làng những dự án khai thác hiện thực xã hội, phản ánh thời cuộc và các biến chuyển của đời sống của xứ tỷ dân. Trong số đó, Black Dog (2024) do đạo diễn Quản Hổ cầm trịch là một ví dụ điển hình. Tác phẩm đã tạo nên cơn địa chấn tại Liên hoan phim Cannes 2024, khi giành giải “Nhãn quan độc đáo” (Un Certain Regard). Bộ phim kể câu chuyện Lang (do Bành Vu Yến thủ vai), một cựu tù nhân trở về quê hương và kết bạn với một con chó hoang, phản ánh số phận những con người bị bỏ lại phía sau trong cơn lốc phát triển kinh tế của Trung Quốc. 

Xem thêm: Đạo diễn hiện tượng Na Tra 2: Khi “bướng bỉnh” là chìa khóa của thành công lịch sử

Theo đạo diễn Xavier Dolan - Chủ tịch Ban giám khảo, đánh giá Black Dog là bộ phim giàu chất thơ và trí tưởng tượng. Còn The Washington Post nhận định rằng qua tác phẩm này, Quản Hổ  muốn khắc họa những số phận bị bỏ lại phía sau trong guồng phát triển kinh tế chóng mặt của Trung Quốc. 

Từ đây dễ dàng nhận thấy, điện ảnh Hoa ngữ đang mở rộng tầm vóc và chiều sâu vượt ra ngoài các bom tấn thương mại. Những tác phẩm độc lập như Black Dog cho thấy khả năng kể chuyện tinh tế, giàu cảm xúc và mang dấu ấn cá nhân của các đạo diễn, đồng thời phản ánh những biến chuyển xã hội đầy sắc thái. Điều này khẳng định rằng bên cạnh sức hút thương mại, điện ảnh Trung Quốc còn sở hữu những tác phẩm nghệ thuật có giá trị tư tưởng và thẩm mỹ, góp phần nâng tầm nền điện ảnh quốc gia trên bản đồ điện ảnh thế giới.

Đối lập với sự khởi sắc của điện ảnh, phim truyền hình Hoa Ngữ lại trượt dài trên đường đua phim ảnh. Cú “ngã ngựa” này có thể lý giải từ nhiều yếu tố. Đầu tiên, phim truyền hình Hoa ngữ đang rơi vào vòng lặp của những mô típ cũ, đặc biệt là thể loại cổ trang ngôn tình hay đô thị lãng mạn. Kịch bản thiếu chiều sâu, dễ đoán, với nhiều tình tiết phi lý và rập khuôn, khiến khán giả cảm thấy “bội thực”.

Kế đến, vào năm 2021, ngành công nghiệp giải trí Hoa Ngữ trải qua một cuộc “thanh trừng” chưa từng có, với nhiều ngôi sao nổi tiếng bị “phong sát” do các bê bối cá nhân và vi phạm pháp luật. Những cái tên như Trịnh Sảng, Ngô Diệc Phàm, Triệu Vy đều bị “xóa sổ” khỏi làng giải trí, gây chấn động dư luận. Đồng thời, giới chức Trung Quốc cũng ban hành lệnh cấm sản xuất và phát sóng các bộ phim đam mỹ, nhằm chấn chỉnh “thẩm mỹ lệch lạc” và loại bỏ hình tượng nam nghệ sĩ “ủy mị” trên truyền hình. Điều này dẫn đến việc hàng loạt dự án phim đam mỹ bị hủy bỏ hoặc hoãn vô thời hạn, ảnh hưởng đáng kể đến thị trường phim truyền hình Trung Quốc. 

Bên cạnh đó, địa hạt phim nội địa cạnh tranh khốc liệt, trong khi sự quan tâm từ thị trường quốc tế lại giảm sút. Tại thị trường trong nước, số lượng phim truyền hình được sản xuất ngày càng tăng, dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các nhà sản xuất. Các bộ phim phải “chạy đua” để thu hút sự chú ý của khán giả, từ việc mời các diễn viên nổi tiếng, đầu tư vào kỹ xảo, đến việc quảng bá rầm rộ. Tuy nhiên, không phải tác phẩm nào cũng đạt được thành công như mong đợi. Minh chứng là Lâm Giang Tiên (2025), với sự góp mặt của Bạch Lộc và Tăng Thuấn Hy. Dù được đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng và sở hữu dàn diễn viên hạng A, nhưng dự án phải đứng trước những ý kiến trái chiều. Kịch bản bị đánh giá thiếu sáng tạo, kỹ xảo chưa đạt chuẩn khiến tác phẩm không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu của khán giả. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nguồn lực khổng lồ không thể bù đắp cho những thiếu sót về nội dung và chất lượng sản xuất.

Ở một chiều hướng khác, sự quan tâm từ thị trường quốc tế đối với phim truyền hình Hoa Ngữ lại có xu hướng giảm. Trước đây, các bộ phim Tam Sinh Tam Thế: Thập Lý Đào Hoa (2017), Hậu Cung Như Ý Truyện (2017), Diên Hi Công Lược (2018)... từng gây tiếng vang lớn và được khán giả quốc tế đón nhận nồng nhiệt. Tuy nhiên, hiện nay, sự quan tâm từ khán giả quốc tế đối với phim truyền hình Hoa Ngữ có xu hướng giảm sút. 

Đọc thêm: ‘Tương Viên Lộng’: Ván cược để bứt phá của Chương Tử Di, Dương Mịch và Triệu Lệ Dĩnh

Nguyên nhân có thể do sự bão hòa của thị trường và sự xuất hiện của nhiều sản phẩm mới từ các quốc gia khác. Các nền điện ảnh như Hàn Quốc, Nhật Bản không chỉ đầu tư mạnh mẽ vào sản xuất phim truyền hình, mang đến cho khán giả những sản phẩm chất lượng, đa dạng về thể loại, mà còn tập trung xây dựng những kịch bản chặt chẽ, sâu sắc, khai thác những khía cạnh khác nhau của cuộc sống, con người. Điều này khiến cho phim truyền hình Hoa Ngữ gặp khó khăn trong việc duy trì sự hấp dẫn đối với khán giả quốc tế, đồng thời đứng trên bờ vực hoa chưa nở đã phải lụy tàn. 

Đáng nói, nhiều dự án gần đây của phim truyền hình Hoa Ngữ lại chủ yếu tập trung vào chiến lược giữ chân lượng khán giả trung thành, thay vì khám phá những hướng đi mới mẻ trong sáng tạo. Một số nhà sản xuất vẫn lựa chọn phương pháp “an toàn” như sử dụng các yếu tố quen thuộc như dàn diễn viên nổi tiếng, những câu chuyện tình yêu hay gia đình dễ tiếp cận, thay vì dấn thân vào những đề tài mới mẻ, táo bạo. Chưa kể, những nhà sản xuất bất chấp “câu kéo” rating bằng những chiêu trò cũ kỹ, thay vì tập trung đầu tư vào nội dung và đổi mới cách kể chuyện. Mặc dù những chiến lược này có thể giúp đạt được lượng người xem lớn ngay từ đầu, nhưng sự thiếu đổi mới và đánh mất đi bản sắc riêng trong cách kể chuyện dần khiến khán giả cảm thấy “mất kết nối” với các sản phẩm truyền hình. 

Bộ phim Anh Đào Hổ Phách là một ví dụ đơn cử. Được lên sóng vào tháng 7/2025, phim sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng như Trương Lăng Hách và Triệu Kim Mạch, nhưng lại không đạt được thành công như kỳ vọng. Trên nền tảng Douban, phim chỉ nhận được 6.0 điểm với hơn 24.000 lượt đánh giá, sau đó giảm xuống còn 5.8 điểm với hơn 29.000 lượt đánh giá. Điều khiến Anh Đào Hổ Phách không thành công như mong đợi là do kịch bản thiếu chiều sâu và diễn xuất chưa thuyết phục của các diễn viên. Nhiều khán giả nhận xét rằng bộ phim thiếu cảm xúc chân thật và không tạo được sự kết nối với người xem. Đặc biệt, sự chênh lệch về độ tuổi giữa các diễn viên và tạo hình nhân vật học sinh cũng khiến khán giả cảm thấy thiếu hợp lý. 

Không riêng tựa phim tình cảm hay tiên hiệp, các dự án thuộc thể loại nhân sinh cũng đang tìm cách đổi mới để thu hút khán giả. Những câu chuyện xoay quanh đời sống thường nhật, các mối quan hệ và chi tiết tâm lý sâu sắc đòi hỏi khán giả phải tập trung và đồng cảm, khiến thể loại này kén người xem hơn so với những bộ phim giải trí dễ hiểu hoặc hành động kịch tính. Điều này cho thấy, ngay cả khi chất lượng nội dung được đảm bảo, việc làm phim nhân sinh vẫn cần cân bằng giữa chiều sâu tư tưởng và sức hấp dẫn trực quan để giữ chân khán giả trong bối cảnh thị trường đầy cạnh tranh.

Nếu muốn lấy lại ánh hào quang, ngành công nghiệp phim ảnh Hoa Ngữ cần tập trung vào chất lượng thay vì số lượng. Việc sản xuất ồ ạt các bộ phim với nội dung thiếu chiều sâu và kịch bản “non tay” đã dẫn đến tình trạng “rác phẩm” tràn lan, khiến khán giả mất niềm tin và giảm sự quan tâm đến các dự án mới. Do đó, các nhà sản xuất cần đầu tư nghiêm túc vào từng bộ phim, đặc biệt là khâu kịch bản, để tạo ra những tác phẩm có giá trị thực sự và đáp ứng được kỳ vọng của khán giả. Ngoài ra, quy trình kiểm duyệt kịch bản cũng cần có quy trình kiểm duyệt kịch bản chặt chẽ, khách quan, đảm bảo nội dung phim phù hợp với ngữ cảnh, thuần phong mỹ tục, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới, tạo điều kiện cho các biên kịch được tự do thể hiện tài năng của mình.

Mặt khác, để giữ chân khán giả, phim ảnh Trung Quốc cần đa dạng hóa thể loại phim, không nên chỉ “ăn xổi ở thì” với các thể loại ăn khách như phim ngôn tình, tiên hiệp, cung đấu… Thay vào đó, cần mạnh dạn khai thác các thể loại mới mẻ, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khán giả như tâm lý xã hội, trinh thám, khoa học viễn tưởng… Việc đa dạng hóa thể loại phim không chỉ giúp khán giả có nhiều lựa chọn hơn mà còn tạo cơ hội cho các nhà làm phim thể hiện sự sáng tạo, đổi mới, tạo ra những sản phẩm độc đáo, khác biệt, mang đậm dấu ấn cá nhân.

Song song đó, việc hợp tác với các quốc gia có nền điện ảnh phát triển như Mỹ, Bỉ, Pháp để học hỏi và trao đổi kinh nghiệm cũng là một hướng đi quan trọng. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó mở rộng thị trường và gia tăng sự đa dạng trong nội dung phim ảnh. Quan trọng hơn cả, cần chú trọng đến diễn xuất của diễn viên. Các nhà sản xuất cần tuyển chọn diễn viên kỹ lưỡng, không chỉ chú trọng ngoại hình mà còn tài năng diễn xuất, tạo điều kiện để các diễn viên được học hỏi, nâng cao kỹ năng diễn xuất. 

Không chỉ dừng lại ở mặt sản xuất, chiến lược truyền thông và phát hành cũng cần được chú trọng. Các nhà sản xuất nên xây dựng kế hoạch quảng bá bài bản, đồng thời tận dụng các nền tảng số và mạng xã hội để tiếp cận khán giả trẻ, đồng thời phát triển cộng đồng người hâm mộ trung thành. Sự kết hợp giữa chất lượng nội dung, kỹ thuật sản xuất và chiến lược truyền thông hiệu quả sẽ giúp phim truyền hình và điện ảnh Hoa Ngữ từng bước lấy lại niềm tin của khán giả, củng cố vị thế trên thị trường quốc tế và mở ra kỷ nguyên mới của ngành công nghiệp sáng tạo này.

ĐỌC NGAY:

Bi kịch về “mối quan hệ độc hại” trong “Dính Lẹo” ẩn chứa điều gì?

Công chúng hậu “giờ vàng” và cú chuyển mình của văn hóa đại chúng

“Mang Mẹ Đi Bỏ”: Điểm giao cắt Việt - Hàn trong tình thân gia đình