Công chúng hậu “giờ vàng” và cú chuyển mình của văn hóa đại chúng

Nếu với thế hệ cũ, cách tôn vinh một tác phẩm là ngồi lại xem nguyên vẹn từ đầu đến cuối, thì với thế hệ mạng xã hội, di sản giải trí sống lại qua từng mảnh ghép nhỏ: Thường là ảnh động, câu quote, video remix hoặc parody (Là một tác phẩm tạo ra bằng cách bắt chước, thường là để châm biếm hoặc bình luận vui vẻ về một tác phẩm, phong cách,...khác).

Những biểu tượng như Regina George trong Mean Girls, Carrie Bradshaw của Sex and the City, hay Rachel Green từ Friends đều trở thành chất liệu phổ biến cho meme. Chúng không chỉ còn là nhân vật trong một bộ phim, mà trở thành archetype – hình mẫu để người trẻ so sánh, chế giễu, thấu hiểu hoặc tự nhận diện chính mình.

Âm nhạc phim cũng mang hành trình tương tự. Running Up That Hill (Kate Bush) quay lại bảng xếp hạng nhờ một phân cảnh trong Stranger Things, hàng triệu người trẻ lần đầu nghe đến bài hát ấy không phải từ radio, mà từ TikTok. Bella Ciao được thế giới biết lại nhờ La Casa de Papel, remix thành nhiều thể loại từ EDM đến indie acoustic. Việc tiếp nhận di sản không diễn ra theo trình tự, mà theo cảm xúc: thấy một đoạn phim hay, họ không cần bối cảnh: Công chúng trẻ tiếp nhận, phản ứng, biến tấu và chia sẻ.

Ngôn ngữ kể lại vì thế cũng thay đổi: Không còn là bài review hay phân tích phim kiểu truyền thống, mà là “diễn giải tức thời” bằng biểu tượng thị giác, caption nhanh, hashtag, filter hoặc giọng đọc AI. Trong thời đại này, việc “kể lại” không có nghĩa là “kể chính xác”, mà là tạo một phiên bản mới để lan tỏa cảm xúc cũ.

Sự thay đổi lớn nhất có lẽ là việc ký ức đại chúng không còn là một kinh nghiệm tập thể đồng bộ. Trước kia, cả xã hội có thể cùng khóc, cùng cười vào một buổi tối phát sóng tập cuối. Còn hôm nay, một người khán giả trẻ có thể lần đầu biết đến Glee khi 25 tuổi, xem lại Gossip Girl lúc thất tình, hay tìm thấy The Nanny trong lúc lướt Reels, mỗi người một thời điểm, một tâm trạng. Tuy nhiên, điều đó không làm suy yếu sự kết nối. Ngược lại, ký ức văn hóa đại chúng giờ đây mang tính cá nhân hóa sâu sắc: mỗi người tiếp nhận di sản theo bối cảnh riêng, rồi kể lại nó bằng cách lồng ghép vào cuộc sống mình. 

Đọc thêm: Vì sao phim hài lãng mạn được ưa chuộng mùa Giáng sinh?

Với người trẻ, di sản không nằm yên trong bảo tàng, mà sống trong dòng chảy tương tác mỗi ngày. Họ không mang tâm thế “gìn giữ”, mà chủ động “định nghĩa lại”, thậm chí biến tấu lại nó, rồi gắn vào đó câu chuyện cá nhân. Và nhờ vậy, di sản không chỉ còn là ký ức mà nó trở thành chất liệu để sáng tạo tương lai.

Trên khắp thế giới, di sản văn hóa đại chúng đang được tái sinh qua lăng kính của thế hệ số. Gilmore Girls, Fresh Prince of Bel-Air  hay cô nàng đỏng đảnh London Tipton trong serie The Suite Life of Zack & Cody – từng khiến bao thế hệ khán giả trông ngóng đợi xem giờ đây sống lại trên TikTok, YouTube Shorts và Instagram Reels. Rất nhiều người trẻ lần đầu biết đến những bộ phim này không phải qua màn hình tivi, mà qua một đoạn clip 15 giây bất ngờ xuất hiện trên feed.

Những ngôi sao từng thống trị màn ảnh nhỏ nay hiện diện trở lại trong đời sống số, không còn mang dáng vẻ của quá khứ, mà trở thành biểu tượng thị giác của thế hệ mới. Hình ảnh Jennifer Coolidge từ Legally Blonde, Tyra Banks trong America’s Next Top Model, hay Fran Drescher của The Nanny xuất hiện trên story Instagram, trong video TikTok, không còn được nhìn nhận như những diễn viên của một thời đã qua, họ giờ đây hiện diện như những biểu tượng đương đại – với thần thái, biểu cảm và khí chất đặc trưng được cộng đồng mạng tái khám phá và yêu thích trở lại.

Mới đây, công chúng toàn cầu đã bồi hồi trước khoảnh khắc Meg Ryan và Billy Crystal hội ngộ nhân dịp kỷ niệm 35 năm bộ phim When Harry Met Sally - một cú chạm ký ức vừa riêng tư, vừa đại chúng, vừa như lời khẳng định rằng: những nhân vật ấy, những gương mặt ấy, chưa từng rời khỏi đời sống văn hóa.

Một câu thoại cũ được lồng vào clip thời trang. Một trích đoạn hài hước trở thành trend video ăn uống. Một biểu cảm sắc sảo biến thành hiệu ứng emoji. Những diễn viên ấy dù từng thuộc về truyền hình cáp, không hoạt động quá hoạt náo trên các mạng xã hội đương đại như TikTok, Instagram hay X (Twitter), họ vẫn đang “sống lại” mỗi ngày trong hàng triệu lượt chia sẻ. Không còn là ngôi sao ở trung tâm phát sóng, họ trở thành nguyên liệu văn hóa giữa những “feed” cá nhân và trí tưởng tượng tập thể của một thế hệ luôn online.

Trong thế giới không còn “giờ vàng”, di sản vẫn sống nhờ sự tiếp nối. Gen Z, Alpha và cả những thế hệ kế tiếp đang kể lại những ký ức họ chưa từng trực tiếp trải qua bằng những phương thức độc đáo, màu sắc và luôn gây bất ngờ. Thế giới luôn có những công chúng luôn tự khởi trong mình những niềm đam mê với văn hoá đại chúng, nhờ đó, di sản ấy lại tiếp tục lan truyền, không theo lịch phát sóng, mà theo nhịp cảm xúc của thời đại mới.

ĐỌC THÊM

Meg Ryan và Billy Crystal hội ngộ kỷ niệm 35 năm ra mắt bộ phim “When Harry Met Sally”

Từ màn ảnh đến đời thực: Chuyện tình hiếm có của Tom Holland và Zendaya

6 phát ngôn phá vỡ sự im lặng của “Thanos” T.O.P sau khi quay lại ngành giải trí