Nơi di sản “sống” cùng thời đại

Ở góc nhìn của một người trẻ khi tham gia vào quá trình hình thành Bảo tàng, anh đã tiếp cận dự án này như thế nào? 

Khi bắt đầu thực hiện Bảo tàng Gốm sứ Minh Long, gia đình chúng tôi đều có chung một mong muốn: nơi đây không chỉ lưu giữ lịch sử thương hiệu, mà còn kể lại câu chuyện rộng hơn về văn hóa gốm sứ Việt Nam qua nhiều thời kỳ. 

Thời điểm đó, tôi mới ngoài 30. Tôi hình dung đây không phải là không gian trưng bày tĩnh với các hiện vật đứng yên trong tủ kính. Tôi muốn Bảo tàng phải “sống” cùng thời đại. 

Vì vậy, chúng tôi hướng đến một không gian mang tinh thần đương đại, gần với cách các Bảo tàng châu Âu vận hành. Tức là người tham quan không chỉ đến để xem, mà còn để trải nghiệm, kết nối cảm xúc, thấu hiểu tinh hoa ẩn chứa trong mỗi sản phẩm và bước vào câu chuyện văn hóa bằng nhiều giác quan. Một số chi tiết trong Bảo tàng được thể hiện qua ngôn ngữ tạo hình phương Tây, nhưng phần cốt lõi vẫn là bản sắc văn hóa Việt Nam. Chính sự giao thoa đó, theo tôi, tạo ra một độ mở, để người xem dù ở độ tuổi hay nền tảng nào cũng có thể tiếp cận và cảm nhận theo cách riêng.

Với người trẻ, điều anh muốn họ cảm nhận khi bước vào Bảo tàng là gì? 

Tôi muốn họ cảm thấy tự hào về bản sắc văn hóa Việt, về sự tinh xảo của nghề thủ công, và về hành trình bền bỉ của gốm sứ Việt Nam qua thời gian. 

Thực tế, khi nhắc đến gốm sứ, nhiều người trẻ vẫn hình dung đó là một công việc nặng nhọc, cũ kỹ, và phần nào xa rời đời sống hiện đại. Họ dễ bị thu hút bởi những ngành nghề được xem là mới hơn, trí thức hơn, gắn với môi trường văn phòng tiện nghi. Đó cũng là một trong những lý do khiến việc thu hút nhân sự trẻ trở nên khó khăn, dù chúng tôi đã chủ động tiếp cận các trường đại học, trao học bổng và tạo nhiều cơ hội. Nhưng cũng từ đó, tôi nhận ra: vấn đề không nằm ở người trẻ, mà ở cách chúng ta kể câu chuyện về nghề. 

Ngành gốm sứ hôm nay không hề khép kín như nhiều người lầm tưởng. Những lĩnh vực như điện – điện tử, cơ khí, tự động hóa, robot, phần mềm, hay thiết kế và nghệ thuật đều tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm. Đó cũng là cách Minh Long đang vận hành. Quan trọng hơn, điều đáng tự hào không chỉ nằm ở công việc, mà ở những gì họ cùng tạo ra – những sản phẩm có giá trị, đòi hỏi thời gian, kỹ năng và sự kiên nhẫn, và không dễ để thay thế.

Đọc thêm: Cover Story: Mỹ Tâm và giấc mơ di sản ‘Chuẩn quốc tế - Thuần Việt Nam’

Nên hiểu Bảo tàng này là để lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật của Minh Long, hay là một giá trị văn hóa cần được bảo tồn? 

Nhiều người vẫn nghĩ một sản phẩm sứ chỉ đơn thuần là đất và men, nhưng với chúng tôi, đó chưa bao giờ là điểm bắt đầu hay kết thúc. Đằng sau mỗi sản phẩm là công sức, tư duy, sự chỉn chu, và rất nhiều lớp giá trị được tích lũy để tạo nên một kết quả hoàn chỉnh. Vì vậy, tôi mong Bảo tàng ngoài việc trưng bày còn có thể giúp người xem hiểu được lịch sử của nghề, cùng những dấu ấn văn hóa ẩn chứa trong từng sản phẩm. 

Chúng tôi cũng mở rộng trải nghiệm tham quan. Người xem có thể bước vào xưởng, quan sát quy trình sản xuất, cách nguyên liệu được chọn lựa, công nghệ được đầu tư, và những tiêu chuẩn chất lượng được thiết lập. Khi nhìn thấy toàn bộ hành trình ấy, tôi hy vọng mỗi khi thưởng thức một sản phẩm, họ cũng bắt đầu hiểu, trân trọng và kết nối với giá trị thực sự phía sau.

Nhưng để thu hút giới trẻ đến Bảo tàng là không dễ, anh có nghĩ vậy? 

Tôi nghĩ là không khó, nếu mình hiểu họ đang tìm kiếm điều gì. 

Với người trẻ, việc đến Bảo tàng không đơn thuần là đi tham quan. Họ tìm kiếm trải nghiệm, những không gian có thể check-in, chia sẻ và kể lại theo cách của mình trên mạng xã hội. Vì vậy, cần có những điểm chạm đủ hấp dẫn để họ muốn bước vào ngay từ đầu. Nhưng điều quan trọng hơn nằm ở phía sau. Từ những trải nghiệm ban đầu ấy, làm sao để những người trẻ tò mò hơn. Sự tò mò sẽ dẫn dắt họ dần đi sâu hơn vào câu chuyện về lịch sử, văn hóa, và giá trị của từng sản phẩm. 

Dù đã qua gần 20 năm xây dựng nhưng Bảo tàng vẫn chưa hoàn chỉnh. Theo anh, lý do là gì?

Bởi vì rất nhiều tác phẩm là những bài toán kỹ thuật và mỹ thuật hoàn toàn mới. Có màu sắc đặt ở chỗ này ổn, đặt ở chỗ khác lại không ổn. Có công thức đã thành công trên sản phẩm này nhưng qua cấu trúc thiết kế khác phải làm lại từ đầu. Những điều đó không thể chỉ giải quyết bằng tiền bạc hay nguồn lực. Nó cần thời gian, sự thử nghiệm, và cả kiên nhẫn để đi đến cùng một ý tưởng, cho đến khi đạt đúng điều mình đã hình dung từ đầu.

Trong Bảo tàng có một không gian tái hiện làng nghề gốm truyền thống. Theo anh, truyền thống và công nghệ có mâu thuẫn gì với nhau không? 

Theo tôi, không có mâu thuẫn nếu mình hiểu rõ điều gì là cốt lõi cần giữ gìn. Trong bối cảnh 4.0, ngành sản xuất nào cũng phải vận hành theo xu hướng mới. Gốm sứ cũng không ngoại lệ. Làng nghề đại diện cho gốc rễ của di sản – nơi kỹ thuật, thẩm mỹ và tinh thần làm nghề được hình thành qua thời gian. Còn công nghệ là công cụ của hiện tại, giúp những giá trị đó được tiếp tục phát triển và tiếp cận theo cách mới. Một bên giữ chiều sâu, một bên mở rộng khả năng. Khi đặt hai yếu tố này trong cùng một không gian, điều chúng tôi hướng đến không phải là tái hiện quá khứ, mà là để người xem nhìn thấy một dòng chảy di sản tiếp tục được nối dài trong hiện tại. 

Theo anh, nên hiểu câu “làm mới di sản nhưng không làm lệch di sản” như thế nào? 

Có thể hiểu đơn giản: điều cần giữ lại là gốc văn hóa, còn điều cần làm mới là cách thể hiện. Những giá trị cốt lõi của văn hóa không thay đổi, nhưng cách tiếp cận trong từng thời kỳ có thể khác nhau để phù hợp với đời sống đương đại. Ví dụ bức tranh sen bốn mùa tại Bảo tàng với hình ảnh hoa sen – một biểu tượng quen thuộc. Khi được thể hiện qua bốn mùa xuân – hạ – thu – đông, tranh sen ngoài vẻ đẹp thị giác còn gợi mở về nhịp vận động của thời gian, về sự tuần hoàn và tiếp nối. Câu chuyện không cần kể trực tiếp, mà được dẫn dắt qua hình ảnh, để mỗi người tự tìm thấy một tầng ý nghĩa riêng 

Như vậy, di sản trở nên mới mẻ ở cách nó được kể, lại không hề bị thay đổi ở phần cốt lõi.

Trong không gian Bảo tàng, theo anh, “luxury” nên được hiểu như một trải nghiệm thị giác, hay là một chiều sâu văn hóa? 

Với tôi, “luxury” trong một không gian văn hóa là độ sâu của trải nghiệm. Có thể bắt đầu từ thị giác, nhưng không dừng lại ở đó. Khi người xem dành thời gian quan sát, tìm hiểu và kết nối, họ sẽ nhận ra giá trị nằm ở những lớp nghĩa phía sau: từ câu chuyện, mỹ thuật, nghệ thuật, kỹ thuật cho đến tư duy làm nghề. 

Vì vậy, cảm giác “luxury” không đến từ việc mình nhìn thấy điều gì, mà là hiểu và cảm nhận được bao nhiêu từ những gì đang hiện diện trước mắt.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 05/2026

ĐỌC NGAY

Đánh thức dòng chảy di sản và sức sống nghệ thuật cố đô Huế

Thật khó để nổi giận với một đám mây

Người đi tìm sự đồng cảm