Kiệt tác thách thức nhất của Charles Dickens ra mắt độc giả Việt Nam

Điều gì khiến Nhà Hoang trở nên vĩ đại và bất tử?

Được mệnh danh là một thiên tài văn học, với tên tuổi có thể sánh ngang với Shakespeare, có thể gọi Charles Dickens là “nhà văn của các nhà văn” vì trong danh sách những người hâm mộ ông có những tên tuổi như Leo Tolstoy, Fyodor Dostoyevsky, Vladimir Nabokov hay Louisa May Alcott… 

Độc giả Việt Nam tiếp cận với Dickens đầu tiên qua những tác phẩm như Oliver Twist, Bài Ca Mừng Giáng Sinh, hoặc David Copperfied. Có lẽ vì thế độc giả coi ông như một nhà văn dành cho trẻ em, với những câu chuyện phảng phất sắc màu cổ tích. 

Trong khi đó, Nhà Hoang, được sáng tác trong giai đoạn Dickens chín muồi về tư tưởng lẫn tài năng, lại mang đậm chất hiện thực phê phán. Tác phẩm xoay quanh vụ tranh chấp quyền thừa kế nhà Jarndyce, đã kéo dài qua nhiều thế hệ mà chưa ngã ngũ, qua đó lên án hệ thống tư pháp quan liêu của nước Anh thời bấy giờ. 

Tác phẩm đã góp phần tạo sức ép dư luận khiến nước Anh buộc phải ban hành cải cách pháp luật vào những năm 1870. Cho đến tận bây giờ, nhiều giáo sư ở trường đại học vẫn sử dụng Nhà Hoang như một dẫn chứng trong các bài học về lịch sử pháp luật Anh.

Không dừng lại ở đó, Nhà Hoang còn phơi bày thực trạng chênh lệch giàu nghèo, phê phán tầng lớp quý tộc ăn không ngồi rồi, chỉ trích lối từ thiện giả tạo, lên án thói đạo đức giả, đồng thời bày tỏ lòng cảm thương sâu sắc với người nghèo và bên lề xã hội. 

Bằng tài năng của mình, Charles Dickens đã thực sự vẽ nên một bức tranh toàn cảnh phức tạp, sinh động về nước Anh thế XIX thịnh vượng nhưng nhiều mâu thuẫn nội tại. Những vấn đề được Charles Dickens đề cập đến trong tác phẩm của mình vẫn không hề lỗi thời và mang tính cảnh báo cao ở thời điểm hiện tại.

Khoái cảm dành cho những người đọc chậm

Nhà Hoang nổi tiếng với cấu trúc hai người kể chuyện độc đáo: người kể ngôi thứ ba tường thuật bối cảnh xã hội rộng lớn, kết hợp với Esther Summeron kể chuyện ngôi thứ nhất, mang tính cá nhân. Lối kể chuyện hiện đại này khiến tác phẩm vừa giữ được sự châm biếm sắc sảo vừa giàu lòng trắc ẩn. 

Qua lời kể của Esther Summerson, những dòng chữ khô khan trong văn bản luật đã hóa thành những con người cụ thể, biết yêu thương, đầy hoài bão và mơ ước. Điều này khiến cho những bi kịch thời đại trong tác phẩm trở nên gần gũi và thấm thía hơn bao giờ hết. 

Nhà Hoang sở hữu một dàn nhân vật đa dạng, thú vị, với những đặc điểm riêng về ngoại hình, tính cách không thể trộn lẫn. Dickens dành sự “ưu ái” đặc biệt dành cho giới luật sư và những nhà từ thiện “giả cầy”. Độc giả được gặp Guppy - một gã luật sư ngu ngốc, hãnh tiến, một gã Vholes chuyên rình rập, làm tiền thân chủ, một Tulkinghorn tự cho mình hơn người, thích doạ dẫm người khác. 

Ông giễu nhại nhưng kiểu người như bà Jellyby, quan tâm tới châu Phi nhưng mặc kệ gia đình, bà Pardiggle với lối từ thiện săn mồi, nói nhiều làm ít, lão Chadband ba hoa chích choè, tham ăn tục uống. Ông cũng phê phán kiểu người như Skimpole, nghệ sĩ rởm đời, sống bám, vô trách nhiệm hay ông Turveydrop già đỏm dáng, chỉ biết đến mình. Dickens bóc trần những kiểu người này bằng chiếc kính lúp phóng đại những thói hư tật xấu khiến những điều lố bịch trở nên không thể không nhìn thấy. 

Đọc thêm: Nghệ sĩ Nguyễn Thị Minh Ngọc: Đặt ra câu hỏi để nghĩ về Việt Nam

Với Nhà Hoang, Dickens cũng thể hiện vai trò của một bậc thầy “thao túng cảm xúc”. Ông mê hoặc độc giả với những khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, những ban mai huy hoàng, những cánh rừng đẫm sương, những đêm trăng huyền diệu. Nhưng thiên nhiên của ông cũng đầy dự cảm, những điềm báo chẳng lành với sương mù “bò lên những khu đất cao trong công viên như những đoàn đưa tang lên đồi”, hay con sông “u ám và khó đoán, trườn rất nhanh giữa đôi bờ phẳng lặng…đầy vẻ chết chóc và bí ẩn.”

Khi tả người hay tả cảnh, Dickens đều khéo léo lồng ghép những gợi ý dành cho độc giả, để từ đó có thể suy đoán số phận của nhân vật hay kết cục của câu chuyện.

Trong Nhà Hoang vừa có phê phán xã hội, hay mỉa mai châm biếm, vừa có cả tiếng cười hài hước vô tư, một chút kinh dị, một chút trinh thám, sự căng thẳng kịch tính và rất nhiều những trường đoạn cảm động. Người đọc có thể rơi lệ ở phút trước, nhếch mép cười ở phút sau, phẫn nộ trước những bất công, nín thở trong những trường đoạn gay cấn và trầm trồ trước khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp. 

Hậu thế sẽ còn nhớ đến Dickens như người đã tiên phong đưa sương mù đô thị vào tiểu thuyết, mà sau này trở thành đặc điểm thường xuyên của văn học và điện ảnh Gothic. Người ta cũng ghi công Dickens trong việc sáng tạo ra nhân vật Bucket - một trong những thám tử đầu tiên trong văn học Anh, đặt nền móng cho thể loại trinh thám hiện đại.

“Chất” của Dickens giữa hai bờ ngôn ngữ

Là một kiệt tác đồ sộ, Nhà Hoang gây ra không ít thử thách cho dịch giả Crimson Mai trong việc chuyển ngữ. Khó khăn lớn nhất có lẽ nằm ở việc xử lý đa tầng ngôn ngữ của Dickens: ngôn ngữ của luật pháp, của toà án, của giới thượng lưu, của người nghèo, trẻ em thất học hay kẻ lập dị…Dickens cũng sử dụng rất nhiều lối chơi chữ, thành ngữ, thuật ngữ, lối nói ám chỉ và những chi tiết gắn với đời sống Anh thế kỷ XIX. 

Là một cử nhân danh dự ngành sáng tác văn học tại Đại học London Metropolitan, bản thân cũng đang định cư tại Anh, Crimson Mai phải mất hơn 5 năm để đưa được kiệt tác của Dickens đến với độc giả Việt Nam. Trong suốt thời gian dịch sách, chị thường có thói quen đi dạo quanh khu Temple, Chancery, Hiệp hội luật Lincoln, để lấy cảm hứng. London hiện đại đã thay đổi rất nhiều nhưng vẫn có những khoảng không gian không quá đổi khác so với thời của Dickens. 

“Với tôi, dịch Bleak House giống như đứng giữa hai bờ. Một bên là Dickens nguyên bản với toàn bộ lịch sử, văn hóa và âm thanh của tiếng Anh thế kỷ XIX; một bên là người đọc Việt Nam hiện đại. Tôi không thể đưa nguyên xi cả thế giới ấy sang tiếng Việt, nhưng tôi phải cố làm sao để khi người đọc mở sách ra, họ vẫn cảm thấy trước mặt mình là một thế giới Dickens sống động chứ không phải một văn bản đã được “giải mã” từ tiếng Anh sang tiếng Việt và mang quá nhiều dấu ấn của người dịch.” – Crimson Mai chia sẻ.

Crimson Mai có lẽ đã thành công khi đem đến một bản dịch Nhà Hoang mượt mà nhưng không kém phần sắc sảo. Ngôn ngữ tiếng Việt tuyệt đẹp, giàu tính tượng hình, tượng thanh đã hỗ trợ rất tốt trong việc chuyển thể những câu văn dài, nhiều vế, đăng đối nhịp nhàng của Dickens.

Trước khi được in thành một cuốn tiểu thuyết hoàn chỉnh, Nhà Hoang được phát hành mỗi tháng một kỳ gồm 3 hoặc 4 chương từ tháng 3/1852 đến tháng 9/1853.

Có lẽ cách đọc đúng cũng là đọc Nhà Hoang theo từng kỳ như thế thay vì đọc một mạch tác phẩm.  

Sự đồ sộ của Nhà Hoang có thể khiến cho độc giả thấy choáng ngợp lúc ban đầu, giống như người ta vẫn thường choáng ngợp khi đứng trước một khu rừng, có quá nhiều ngã rẽ, cây cối rậm rịt, suối nước quanh co. Nhưng nếu tiếp tục bước đi theo sự chỉ dẫn của Dickens, hẳn sẽ thấy kho tàng quý giá vô ngần ẩn trong trập trùng ngôn ngữ.

ĐỌC NGAY

Kiến trúc sư Andra Matin và nghệ thuật rung cảm trước những điều nhỏ bé

CEO Walt Power: Từ quyền lực lãnh đạo đến tiềm lực phát triển khu nghỉ dưỡng phức hợp lớn nhất Việt Nam

AMES 2026: Từ nghiên cứu kinh tế đến những lựa chọn cho tương lai