Vườn Monet, nơi nghệ thuật và thiên nhiên tan hòa

Ông tạo không gian, chiều sâu, tạo các phối cảnh, những điểm nhấn bất ngờ. Cây cao trồng phía sau, cây thấp phía trước như lớp lang của một bức tranh. Những vòm cây leo với hoa hồng, đậu thơm, tử đằng đưa mắt người xem vào sâu hơn trong vườn. Mặt nước đối với Monet rất quan trọng. Ông trồng hoa súng, liễu và diên vĩ để ngắm và vẽ bóng hoa bóng cây trên mặt nước.

Monet chọn các loài cây sao cho lúc nào trong vườn cũng có hoa nở liên tục. Mùa xuân là uất kim hương, thủy tiên, dạ lan hương, hoa chuông. Mùa hạ có hoa hồng, oải hương, huệ tây, hoa súng, hoa bướm, anh túc, cúc su si, thục quỳ. Mùa thu có thược dược và thạch thảo. Ông thích thử nghiệm trồng các giống cây lạ từ châu Á, châu Phi như hoa hiên, mẫu đơn, mãn đình hồng, đậu cánh chim…, nhiều loài vẫn còn là điều mới mẻ trong các khu vườn châu Âu thời đó. Ông say mê những loài cây Nhật Bản mà ông từng biết đến qua những bản tranh khắc gỗ -  tre trúc, diên vĩ, anh đào, hoa cúc hay phong Nhật. Lấy cảm hứng từ những khu vườn Nhật trong tranh, ông thiết kế ao hoa súng với tre trúc và những cây liễu rủ buông mành và làm cây cầu Nhật.

Cái ao trở thành trái tim của khu vườn, nơi có những khóm hoa súng mà Monet yêu vô cùng và vẽ khôn nguôi suốt 30 năm. “Tôi không thể vẽ gì khác. Đám hoa súng này đã hút hồn tôi”. Monet viết. “Mặt nước này đã trở thành niềm đam mê của tôi. Vẻ đẹp của cái ao chiếm trọn tôi”. Ông thích mặt nước phẳng lặng, in bóng bầu trời, cây cối và chiếc cầu. “Ao hoa súng là nơi trú ẩn của tôi. Ở đó tôi tìm thấy sự tĩnh lặng, bóng trời mây và bóng của chính mình”.

Ao hoa súng không chỉ là đề tài của các bức tranh. Hơn thế, nó còn là một tuyên ngôn diễm lệ của chủ nghĩa ấn tượng: nó khiến người ta phải chú ý đến ánh sáng, màu sắc, bóng nước, cái mong manh của từng khoảnh khắc…

“Ngoài vẽ tranh và làm vườn, tôi thực sự chẳng làm được gì nên hồn”. Monet làm việc trong vườn hàng ngày. “Mỗi ngày tôi đều lao động trong vườn, tôi không có lựa chọn nào khác, thiên nhiên không chờ đợi. Mà ngoài ra, điều này thật đẹp, mỗi góc nhỏ là một bức tranh mới hiện ra.” Ông chăm chút cái ao, ghi chép mực nước, độ sạch, tình trạng của đám hoa súng. Ông đưa về những loài hoa súng lạ từ châu Mỹ và châu Phi và ghi chép về chúng. Tự tay ông lên kế hoạch trồng hay cắt tỉa hoa súng và các loài cây quanh ao. Hàng ngày, có một người làm vườn dọn ao, vớt lá úa và sâu bọ trước khi Monet cầm cọ lên vẽ. Ông vẽ hoa súng mê mải, vào những thời điểm khác nhau trong ngày, vào các mùa trong năm. “Hoa súng mở rộng cuộc đời tôi. Tôi không thể sống thiếu những bông hoa súng, cũng như tôi không thể thiếu nghệ thuật.” Hình ảnh hoa súng phản chiếu trên mặt nước, bóng những sợi liễu rủ và ánh sáng mờ ảo dịu dàng với ông là tinh túy của chủ nghĩa ấn tượng.

Trong khu vườn của mình, Monet đã vẽ hàng trăm bức tranh. Nổi tiếng nhất là loạt tranh hoa súng với hơn 250 bức, được trưng bày nhiều nhất ở các bảo tàng: Bảo tàng Marmottan ở Paris, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, Viện Nghệ thuật Chicago, Bảo tàng Nghệ thuật Saint Louis, Bảo tàng Nghệ thuật Carnegie, Bảo tàng Nghệ thuật Portland. Vào những năm 1920, chính phủ Pháp đã xây dựng hai phòng hình bầu dục tại Bảo tàng Orangerie để làm nơi triển lãm thường trực tám bức bích họa Monet vẽ hoa súng. Triển lãm khai mạc vào ngày 16 tháng 5 năm 1927. Ngày 19 tháng 6 năm 2007, một trong số những bức tranh trong loạt hoa súng đã được bán với giá 18,5 triệu bảng Anh tại nhà đấu giá Sotheby’s ở London. Một tác phẩm khác – Ao Hoa súng (Le Bassin Aux Nymphéas) vẽ năm 1919 – đã đạt giá 41 triệu bảng Anh tại nhà đấu giá Christie’s vào ngày 24 tháng 6 năm 2008.

Những ngày cuối đời, Monet dành gần như hoàn toàn thời gian cho khu vườn. Những lời cuối cùng của Monet cũng là về khu vườn. Vài tuần trước khi qua đời vì bệnh ung thư phổi, ông kể về những cây mới trồng trong vườn với bạn thân của mình là Georges Clemenceau, cựu thủ tướng Pháp. “Anh sẽ tất cả vào mùa xuân, nhưng khi đó tôi đã không còn ở đây nữa.”

Sau khi Monet qua đời vào năm 1926, khu vườn mồ côi trở nên hoang vắng. Thiên nhiên hoang dã ôm nó vào lãng quên. Bốn mươi năm sau, khu vườn cùng căn nhà của người họa sĩ được tặng cho Trường Mỹ Thuật Pháp. Năm 1976, khu vườn được Gerald Van der Kemp chỉ đạo trùng tu và chăm chút để nó lại mang dáng vẻ như khi Monet sinh thời, theo những ghi chép tỉ mỉ của ông. (Gerald Van der Kemp cũng chính là người từng phụ trách trùng tu cung điện Versailles). Từ năm 1980, căn nhà và khu vườn của Monet bắt đầu mở cửa cho du khách. Ngày nay, mỗi năm Giverny đón nửa triệu khách du lịch.

Đến thăm vườn Monet vào mùa thu, khi ánh sáng dịu dàng hơn và Giverny đã vắng bớt du khách dần êm đềm trở lại, cái mong manh của khoảnh khắc dường như càng thấm thía hơn bao giờ hết. Hoa súng đã tàn gần hết, mặt ao lấm tấm lá vàng mờ ảo trong làn hơi nước của cơn mưa nhẹ. Tiếng gió khẽ luồn qua khóm tre trúc, hàng liễu rủ và những bụi cây như tiếng cây cọ vẽ của Monet đang lướt qua. Sắc đỏ thắm, vàng ấm và hồng tươi của phong Nhật rực lên một lần sau cuối, đan xen với màu mận chín của những bụi thầu dầu tía và màu tím ngắt của những khóm hoa môi. Thạch thảo trắng và tím hồng rắc những chấm màu li ti giữ nét mơ màng giữa những mảng màu tương phản. Cây khói đã chuyển màu đồng hun, ngả mình lơ mơ trên mặt nước. Ven bờ ao, thược dược, hoa bướm, hoa mõm chó điểm xuyết những nụ cười tươi tắn. Khóm xô thơm um tùm đã trút hết lá, chỉ còn lại thân cành màu đỏ tua tủa vươn ra như những tấm mành son dưới nét cong xanh lục của cây cầu Nhật Bản. Những bụi cây lác đác đã trụi lá trơ cành đen xám, những chiếc lá thẫm nâu còn sót trên cành hay đã rụng xuống mặt nước mang những vết màu trầm khiến không gian trở nên thinh lặng. “Điều giữ cho trái tim tôi thao thức là sự thinh lặng đầy màu sắc.”

Trong thinh lặng đầy màu sắc này, nghệ thuật và thiên nhiên tan hòa.

ĐỌC NGAY

Kiệt tác thách thức nhất của Charles Dickens ra mắt độc giả Việt Nam

Hồn Phố Trăm Năm: Khi văn hóa bản địa trở thành giá trị bền vững của du lịch đương đại

Vì sao nghệ sĩ trẻ vẫn chưa mặn mà với nghệ thuật đương đại?