Lê Thuận Uyên, Giám tuyển Trung tâm Nghệ thuật The Outpost: Có một nền nghệ thuật Việt Nam trẻ tuổi đang khởi sắc

Chị có thể mô tả khái quát công việc của mình tại The Outpost? 

Tôi phụ trách công việc giám tuyển tại The Outpost, công việc của tôi bao gồm quản lý và thu mua tác phẩm cho bộ sưu tập, lên kế hoạch và thực hiện các triển lãm, cũng như phối hợp với các đơn vị khách mời trong việc tổ chức triển lãm. Ngoài ra, tôi còn tổ chức các chương trình vệ tinh xung quanh triển lãm hoặc phối hợp với các bên thứ ba nhằm mở rộng cộng đồng nghệ thuật và tạo mối liên kết giữa các nghệ sĩ và khán giả.

Tại The Outpost, các dự án nghệ thuật có thể đến từ những nghệ sĩ rất trẻ và rất mới trên thị trường như Phạm Minh Hiếu, cũng có thể là những nghệ sĩ có thâm niên và tên tuổi như Lý Trần Quỳnh Giang. Nguyên tắc lựa chọn nghệ sĩ đồng hành của trung tâm là gì? 

Chúng tôi làm việc chủ yếu với các nghệ sĩ đã có khoảng 10 năm thực hành, không quá thành danh nhưng đã đạt được một mức độ kinh nghiệm nhất định. Khi The Outpost được tạo dựng, chúng tôi mong muốn tạo ra không gian để trưng bày tác phẩm của các nghệ sĩ này, những người mà tác phẩm của họ đa phần được trưng bày ở nước ngoài và ít khi được hiện diện chỉn chu trong nước. Điều này giúp khán giả thấy các nghệ sĩ Việt vẫn hoạt động và bộ mặt của nghệ thuật đương đại trong nước ra sao.

Đọc thêm: Có một Đà Lạt rất khác trong triển lãm “Giai Điệu Trên Cao”

Đôi khi, tôi cũng làm việc với nghệ sĩ trẻ hoặc có không gian dành riêng cho họ. Nghệ sĩ trẻ cần không gian để thử nghiệm trong quá trình hình thành nhu cầu và thực hành. Một mục tiêu chung của The Outpost là tạo ra sự gắn kết giữa thế hệ trước và thế hệ hiện tại.

Điều này rất quan trọng không chỉ với các nghệ sĩ ít được trưng bày, mà còn giúp nhìn thấy sự phát triển của nghệ thuật từ quá khứ đến hiện tại và tương lai. Đôi khi, tôi cũng trưng bày tác phẩm của nghệ sĩ nước ngoài, để bổ sung một mảng nhỏ nhưng quan trọng trong bộ sưu tập. Mục tiêu của The Outpost là suy nghĩ về tương lai, đặc biệt là khi công nghệ trở thành một phần không thể thiếu thay đổi cách con người kết nối với nhau. Điều này giúp hiểu cuộc sống và xã hội loài người sẽ ra sao, đi đến đâu với một định hướng và mong muốn chung.

Từng làm việc với cả hai thế hệ nghệ sĩ lớn và nghệ sĩ mới thành danh, chị có thể chia sẻ cảm nhận của mình về sự chuyển tiếp thế hệ nghệ sĩ ở Việt Nam hiện tại?

Tôi nghĩ rằng, dù khác biệt rất nhiều, nhưng mọi người đều có một lõi chung mà họ hướng tới. Rõ ràng, xã hội chúng ta đã thay đổi rất nhanh chỉ trong hơn 30 năm qua. Khi xã hội thay đổi, môi trường sống cũng thay đổi, và con người lớn lên trong môi trường đó sẽ hấp thụ những yếu tố khác nhau.

Ví dụ, thế hệ nghệ sĩ đã khuất thường quan tâm đến những lý tưởng và tìm kiếm ý niệm về Việt Nam, với nhịp sống chậm hơn và không khí lãng mạn hơn. Thế hệ lớn lên trong chiến tranh có trải nghiệm cuộc sống khó khăn, vất vả, đối mặt với sự kìm kẹp sáng tạo và tự do nghệ thuật. Họ đã đấu tranh cho những sự thay đổi mà nếu không có họ, chúng ta sẽ không có được ngày hôm nay.

Thế hệ sinh ra sau chiến tranh, khi đất nước đổi mới, chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng của cấu trúc xã hội. Họ quan tâm đến việc truy vấn lịch sử và mong muốn nối liền sự đứt gãy. Đến các thế hệ trẻ hơn, những câu chuyện về chiến tranh không còn quá gần nữa, và cách nhìn về những câu chuyện đó cũng khác. Xã hội hiện tại có nhiều phương tiện thông tin và bộ lọc định hướng thẩm mỹ. Thế hệ lớn lên với truyền hình nước ngoài, Internet và học tiếng Anh sẽ khác với thế hệ lớn lên trong quá trình đô thị hóa tàn khốc.

Sự chuyển tiếp giữa các thế hệ không phải lúc nào cũng nhịp nhàng, trong đó có nhiều khác biệt và đứt gãy. Một số người muốn tìm kiếm sự đứt gãy, trong khi những người như tôi và các đồng nghiệp khác muốn tìm ra điểm rạn nứt để nhìn thấy sự chuyển tiếp.

Chị nhìn nhận thế nào về thị trường nghệ thuật đương đại của Việt Nam những năm gần đây? Có những điểm mạnh và điểm yếu gì? Các nghệ sĩ Việt hiện đang thiếu yếu tố gì để có thể bùng nổ? 

Tôi nghĩ rằng, trong thời điểm hiện tại, thị trường nghệ thuật Việt Nam có nhiều dấu hiệu tích cực. Vào năm 2017-2018, khi một số quỹ văn hóa nước ngoài rút đi hoặc cắt giảm ngân sách, tưởng chừng là dấu lặng cho hoạt động nghệ thuật ở Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm đánh dấu sự đầu tư từ phía tư nhân, dù chưa nhiều; cũng đã có những người trẻ hơn với quan niệm mới, quan tâm đến việc đầu tư và đồng hành cùng nghệ sĩ. 

Nhìn rộng hơn, trong khu vực Đông Nam Á cũng có những tín hiệu khởi sắc, đặc biệt là Thái Lan và Indonesia. Các hệ thống thay thế cho hỗ trợ tài trợ nghệ thuật phương Tây đã bắt đầu xuất hiện, tạo nên một sự xoay trục thú vị và tích cực. 

Đọc thêm: Đạo diễn Đoàn Hồng Lê: “Cảm giác đẹp là cảm giác yêu thương”

Thứ hai, các nghệ sĩ đã có sự giao lưu chủ động, nhờ thuận tiện trong thông tin liên lạc thuận tiện đã tạo điều kiện cho các nghệ sĩ hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sáng tác. Thứ ba, sự ra đời của nhiều trung tâm nghệ thuật ở cả miền Nam và miền Bắc, dù không lâu, nhưng đã kích thích sự tò mò của khán giả. Khán giả bắt đầu xem kỹ hơn và đòi hỏi nhiều hơn. 

Tuy nhiên, đi cùng với những thay đổi này, có những điều khác đi so với trước, dù tích cực hay tiêu cực thì không thể biết chắc. 

Những không gian nhỏ hướng thuần túy đến nghệ sĩ, chương trình bồi dưỡng và hỗ trợ nghệ sĩ, giờ đây đã ít hơn. Những trung tâm như Gốc Lab, chương trình lưu trú chuyên sâu hay đồng hành với nghệ sĩ trẻ cũng giảm bớt. Có lẽ chúng không cần thiết quá nữa, dù trong giai đoạn trước, chúng đã giúp củng cố năng lượng trong cộng đồng nghệ thuật. 

Mặc dù có không gian, khán giả và sự đầu tư nhất định, việc có thêm người làm nghề và đi lâu dài trong nghệ thuật còn là câu hỏi cần thời gian trả lời.

Bài viết đăng tải từ bài viết gốc đăng trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 02/2025

ĐỌC THÊM

Ba tuyệt tác sứ hoa lam hội ngộ tại phiên đấu giá đặc biệt của Christie’s

Christie’s châu Á: Loạt kiệt tác của Mai Trung Thứ & Nguyễn Gia Trí hứa hẹn trở thành tâm điểm đấu giá

Cà phê, thủ công, và di sản: Hành trình tái sinh một shophouse giữa lòng Penang