Tết-Ta: Bàn về tranh con Giáp ngày Xuân cùng họa sĩ Đặng Mậu Tựu

Theo ông, hình ảnh con Giáp đã đi sâu vào tiềm thức văn hóa người Việt, được tiếp biến qua mỗi thế hệ. “Chúng ta sinh ra, thẩm thấu văn hóa và đi qua những ngày Tết hàng năm theo cách như thế”. Theo văn hóa phương Đông, mỗi người sinh ra trên đời đều gắn liền với một con giáp cầm tinh, mang theo những đặc tính và vận mệnh riêng. Qua đó, ta không chỉ nhìn nhận tính cách cá nhân mà còn dựa vào linh vật của năm để phán đoán thời cuộc. “Có chăng năm nay là một năm gian truân hay thuận lợi? – Điều này đã trở thành quan niệm cố hữu trong tư duy của mỗi người”.  

Khi được hỏi về chủ đề năm Ất Tỵ, ông chia sẻ: “Rắn là loài bò sát, tận cùng của việc đi lại, chỉ biết trườn thôi. Nhưng trời sinh nó có sự linh hoạt và đặc biệt là khả năng ‘thoát’. Mỗi năm, rắn đều lột xác, thoát khỏi lớp vỏ cũ để tái sinh. Điều này khiến tôi không khỏi suy nghĩ: 

Như những gì họa sĩ Đặng Mậu Tựu chia sẻ, tranh của ông luôn cố gắng nhân cách hóa mọi vật thể với xu hướng tự do nhất. Mọi con vật đều ẩn chứa tính nữ mềm mại nhưng cũng đầy mạnh mẽ, dẫn dắt người xem bước vào một thế giới đầy tò mò và mới mẻ. Triển lãm tranh con Giáp của ông thường khai mạc vào ngày 23 tháng Chạp, khởi nguồn từ triển lãm “Mùa Xuân” khi ông còn công tác tại phòng tranh thành phố Huế. Về sau, ông mang triển lãm về tổ chức tại phòng tranh Sông Như với mong muốn mở rộng đối tượng tham gia. Mỗi năm, triển lãm lại gắn với một cột mốc đặc biệt. Ví dụ, năm 2008 khi Huế đưa máy tính vào trường học, ông đặt tên triển lãm là “Thử Tý Chuột” bởi lẽ “thử” trong tiếng Hán là con Chuột, Tý cũng là chuột, và chuột vi tính cũng là chuột. 

Năm nay, triển lãm mang tên “Rắn Lục Lộ Chộ Mà Đi”, với ý nghĩa khéo léo đan cài câu chuyện xã hội và luật lệ. Bởi lẽ, “lục lộ” là con đường, “rắn” cũng đại diện cho sự cứng rắn theo Nghị Định 168, tức là trên đường đi (lục lộ) để thấy (chộ) đường mà đi. “Cái thú vị của cuộc chơi mỗi năm cũng nằm ở lối chữ nghĩa lắt léo trong đấy,” ông chia sẻ.

Xuyên suốt buổi trò chuyện, người viết nhận thấy vị họa sĩ đang tiếp chuyện trước mặt vốn là “người của những ngày xưa cũ” (chính họa sĩ tự nhận định) song lại không hề để mình lãng trôi về những điều cũ, mà chọn cách không ngừng đổi mới để tác phẩm của mình đầy ắp hơi thở thời đại. Ông phản đối sự gò bó trong nghệ thuật, kiên định rằng: “Cái người ta đã đi rồi, mình đi tiếp cũng là thừa mứa. Phải tìm hướng đi mới, tư tưởng mới, cùng một chất liệu nhưng mới về tư tưởng, nội dung, hình thức, thì mới bắt kịp được thời đại”.

Khi được hỏi về cách dung hòa giữa truyền thống và hiện đại trong tranh con Giáp, ông nhấn mạnh việc “dùng hình thức cũ để phác thảo ý tưởng mới”. Đường nét lấy cảm hứng từ tranh in Làng Sình, màu sắc vẫn giữ tinh thần ngũ sắc truyền thống, nhưng tư tưởng trong tranh lại mang hơi thở của thời đại. Theo ông, mỗi bức tranh cần kết nối được giá trị xưa và nay, tạo nên sự gần gũi và sức sống bền bỉ cho nghệ thuật.

Không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, thú vui vẽ tranh con Giáp ngày Tết đã phát triển thành truyền thống thường niên, thu hút không chỉ thế hệ đi trước mà còn cả các họa sĩ trẻ. Chia sẻ với Tatler Vietnam, họa sĩ Đặng Mậu Tựu không khỏi phấn khởi trước sự tiếp nhận của thế hệ họa sĩ trẻ nhưng đồng thời cũng dấy lên những trăn trở về việc cân bằng giữa sáng tạo mới và giữ gìn bản sắc. Sự ảnh hưởng bởi thời đại có thể khiến tác phẩm ngày nay có đôi chỗ quá nệ thực hoặc quá hư cấu. Dẫu điều này thể hiện sự hòa nhập tất yếu trong dòng chảy hiện đại, nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc giữ gìn bản sắc vốn có,” ông nhận xét. 

Theo ông, việc tiếp cận giá trị truyền thống đòi hỏi sự tỉnh táo và tinh tế trong tiếp biến. “Mình phải gạn lọc, pha trộn sao cho vừa dung hòa được tính thời đại, vừa dung chứa được cái cũ. Bởi thiên chức của người nghệ sĩ không phải theo đuổi quần chúng, mà là diễn đạt chân thực, phản ánh chủ thể qua lăng kính riêng của mình”.

Tuy vậy, họa sĩ vốn chưa từng bài xích cái mới mà luôn cởi mở học hỏi. Với ông, sự hiểu biết là nền tảng để gìn giữ và phát triển. “Cổ nhân có câu: ‘Vô tri bất mộ’ – không biết thì không yêu, phải học, phải đọc, đừng để mình bị bó buộc trong bất kỳ điều gì. Bởi chân lý hôm qua không phải chân lý hôm nay”.

Khi nói về kỳ vọng đối với thú chơi ngày Tết này, ông thú thật: “Những gì thuộc về truyền thống, tôi cố gắng giữ gìn cho đến khi không làm được nữa thì thôi. Suy cho cùng, những giá trị văn hóa thế này vẫn nên được lưu giữ để tạo nên điểm đặc sắc cho văn hóa, cho truyền thống”.

ĐỌC NGAY: 

Tết-Ta 2025: 6 thương hiệu áo dài nam trở lại theo gót Xuân về

Tết-Ta 2025: Thông điệp tử vi năm Ất Tỵ dành cho 12 con giáp

Tết-Ta 2025: Khám phá nguồn cung collagen tinh túy từ ẩm thực mùa xuân