‘Bùi Tiến Tuấn - Một hành trình’ thổi hơi thở thời đại vào ‘lụa’

Trong thế giới nghệ thuật của Bùi Tiến Tuấn, lụa và phụ nữ không đơn thuần là những đối tượng tĩnh lặng để chiêm ngưỡng. Chúng mang trong mình hơi thở của thời đại, phản ánh những biến chuyển tinh tế của xã hội, của tâm hồn con người. Bùi Tiến Tuấn đã thổi vào lụa và phụ nữ một sức sống mới, một vẻ đẹp độc đáo, khác biệt so với “phần còn lại của thế giới”. “Tranh lụa của Bùi Tiến Tuấn riêng rẽ một tài hoa đầy rung cảm mới lạ của đương thời”.

Bùi Tiến Tuấn vẽ người phụ nữ, nhưng hơn thế, ông vẽ tinh thần của người phụ nữ Việt Nam đương đại. Tranh của ông không phải là những khuôn mẫu lý tưởng hóa, mà là những “hình nhân của cái đẹp” như chính ông từng chia sẻ. Đó là vẻ đẹp đa dạng, phong phú, đầy cá tính và không bị giới hạn trong bất kỳ một định nghĩa nào. Người phụ nữ trong tranh Bùi Tiến Tuấn đã bước ra khỏi những khuôn khổ chật hẹp của xã hội truyền thống. Họ không còn là những “nàng thơ” e ấp, thùy mị, mà là những “cô gái thành thị” tự tin, phóng khoáng, dám sống và thể hiện bản thân mình. Họ mang trong mình hơi thở của cuộc sống hiện đại, với những lo toan, trăn trở, nhưng cũng đầy khát vọng và đam mê.

Tuấn cũng không “gói gọn” người phụ nữ trong bất kỳ một hình tượng nào. Ông khai thác vẻ đẹp của họ ở nhiều góc độ khác nhau, từ vẻ đẹp hình thể đến vẻ đẹp tâm hồn. Đó là vẻ đẹp của sự tự tin, độc lập, nhưng cũng là vẻ đẹp của sự yếu đuối, mong manh. Bùi Tiến Tuấn không ngại phô diễn những đường nét gợi cảm trên cơ thể người phụ nữ, nhưng đồng thời, ông cũng tinh tế bộc lộ những cảm xúc, suy tư sâu sắc ẩn chứa bên trong. Phụ nữ trong tranh Tuấn vừa hiện thực, vừa siêu thực, vừa gần gũi, vừa xa xăm. Có lúc họ như bước ra từ một giấc mơ, lúc khác lại mang dáng dấp của những người bạn gái, người vợ, người tình mà ta đã từng gặp đâu đó trong cuộc sống.

Trong vẻ ngoài phóng khoáng, tự tin ấy, người phụ nữ trong tranh Bùi Tiến Tuấn vẫn mang trong mình một sự phản kháng âm thầm. Họ phản kháng lại những định kiến, khuôn mẫu xã hội, phản kháng lại những ánh nhìn phán xét. Họ không cho phép ai dán nhãn hay đóng khung cuộc đời mình. Họ tự do lựa chọn cách sống, cách yêu, cách thể hiện bản thân. Họ là những “gái hư” thời hiện đại, nhưng đồng thời cũng là những người phụ nữ đầy bản lĩnh và cá tính.

Bùi Tiến Tuấn không chỉ vẽ người phụ nữ, ông còn vẽ về thời đại mà họ đang sống. Đó là một xã hội đầy biến động, với những giá trị mới đang dần thay thế những giá trị cũ. Tuấn “lụa” muốn cho người xem một lần nữa nhìn thấy (qua hình ảnh người phụ nữ) đời sống xã hội, tinh thần thời đại chúng ta đang sống dần thay đổi tinh tế như thế nào.

“10 năm trước, tôi thực sự bế tắc, tự ti vì ai cũng đem tiêu chuẩn tranh Đông Dương vào đánh giá tranh lụa. Nếu không vẽ như mỹ thuật Đông Dương thì không ra Việt Nam, đó là rào cản rất lớn đối với người trẻ. Cho đến một ngày, tôi nhận ra mình đang sống ở một không gian khác”, Bùi Tiến Tuấn chia sẻ.

Nhà phê bình Đặng Thân từng nhận định về tranh của Tuấn “Xét qua các nước, ta dễ nhận ra sự vượt thoát và tiến hóa trong lụa của Bùi Tiến Tuấn… Một luồng hơi thở như được phát tiết ra từ bao năm luyện công thâm hậu các môn phái, lặng lờ trôi như thiên nga kia, nhẹ như chiếc lá, nhưng ai biết dưới mặt nước đôi chân nó đạp cả trăm lần mỗi phút.”

Khi chiêm ngưỡng các bức tranh lụa của Bùi Tiến Tuấn, ta không thể không liên tưởng đến những tác phẩm của các bậc thầy ukiyo-e như Kitagawa Utamaro hay Utagawa Kuniyoshi. Thế nhưng, khi nhìn kỹ hơn, như một lớp sương mỏng được vén lên, tranh của anh mở ra một hiện thực mới, sắc sảo và đầy sức gợi. Tạp chí New Yorker từng gọi những nghệ sĩ biết “thổi hơi thở mới vào chất liệu cũ” là những kẻ thách thức lịch sử. 

Tuấn là một “kẻ thách thức lịch sử” như thế, ông biến lụa - một chất liệu gắn liền với sự mềm mại, tinh tế - thành phương tiện để khắc họa cái đẹp của sự đương đại. Không chỉ đơn thuần là một họa sĩ vẽ tranh lụa, ông là một nghệ sĩ thổi hồn đương đại vào chất liệu truyền thống này. Lụa, trong tay ông, không còn là biểu tượng của vẻ đẹp dịu dàng, kín đáo của người phụ nữ xưa, mà trở thành phương tiện để thể hiện những trăn trở, suy tư về cuộc sống hiện đại. Sự cách tân của Bùi Tiến Tuấn nằm ở cách ông nhìn nhận và khai thác chất liệu lụa. Sử dụng đường nét sắc bén nhưng không thô cứng, lướt đi trên lụa như ngọn gió nhẹ, tạo nên sự hài hòa tuyệt vời giữa kỹ thuật và cảm xúc. Không đi theo lối mòn của những bức tranh lụa truyền thống, mà tìm kiếm những hướng đi mới, táo bạo và độc đáo hơn.

Đọc thêm: Bí quyết thành công của Satyaki Banerjee, CEO Luxasia: Lấy con người làm trung tâm

Với quan niệm mới, cũng như khai thác sự đồng điệu về ngôn ngữ chất liệu lụa, hoạ sĩ Bùi Tiến Tuấn đã làm nên một hành trình về người phụ nữ Việt đương thời với lối vẽ lụa tân thời trong nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Để làm được điều này, hoạ sĩ đã xây dựng cấu trúc trục đứng, trục ngang. Trên cấu trúc đó là sự kết hợp và va đập của các tiết tấu - chúng vừa đồng loã, vừa phá vỡ những phép tắc thường quy, tạo nên sự mới mẻ cho tác phẩm: tất cả hoà thành một bản tổng phổ màu sắc đa nhịp đa điệu, cuốn hút và hài hoà.

Nhận xét về tranh lụa của Bùi Tiến Tuấn, Ly Hoàng Ly chia sẻ: “Bởi thường nhắm mắt sau khi nhìn lụa của Tuấn, tôi nghĩ đến viễn cảnh, khi mình mở mắt ra, sẽ không còn hình hài nào trước mặt mình nữa cả, ngoài khoảng trống vô cực khiến môi tôi chợt bậm vào nhau, ngoài vài vệt khiết tâm sắc nhọn khẽ cứa khẽ víu lên khoảng vô cực, khiến mọi sự hiện hữu quanh tôi rùng mình, rung rinh, rồi trở về tĩnh tại. Tối giản đến độ đó, nghĩa là những thân thể trong tranh Tuấn đã tan vào miền tối thượng, tan vào thớ lụa và sớ giấy dó”.

"Tranh Bùi Tiến Tuấn có thể dễ dàng treo trong những phòng trưng bày ở Paris hay New York mà không lạc lõng. Bởi dù chất liệu và nguồn cảm hứng mang đậm bản sắc Việt Nam, anh vẫn kết nối được với những giá trị thẩm mỹ toàn cầu. Những nhân vật của anh không chỉ là phụ nữ Việt Nam - họ là người phụ nữ của thời đại này: bí ẩn, độc lập, và luôn mang trong mình một câu chuyện chưa kể. Bùi Tiến Tuấn là một nghệ sĩ đáng để chúng ta chú ý, không chỉ vì cách anh làm mới tranh lụa Việt Nam mà còn vì cái nhìn sắc sảo và đầy nhân văn của anh về con người. Trong thế giới nghệ thuật đang ngày càng bị chi phối bởi tốc độ và sự hào nhoáng, tranh của anh như một lời nhắc nhở: cái đẹp đôi khi nằm trong những điều tinh tế, nhẹ nhàng nhưng khó nắm bắt. Ở đâu đó trong một căn phòng yên tĩnh, người ta sẽ thấy mình đứng lặng trước tranh của anh - để chiêm ngưỡng, để suy tư, và để thấy một phần nào đó của chính mình trong những nhân vật ấy", Trần Thanh Sơn.

Thông tin triển lãm:
Thời gian: từ 22/02/2025 đến 09/03/2025
Diễn ra song song ở hai địa điểm:
92 Lê Thánh Tôn, P. Bến Nghé, quận 1, TP.HCM (khai mạc)
106 Nguyễn Văn Hưởng, Thảo Điền, TP Thủ Đức (đặt lịch)

ĐỌC THÊM

Nguyễn Mạnh Duy và hành trình mang “thanh âm Himalaya” về chữa lành tâm hồn Việt

3 điều không thể bỏ lỡ tại Triển lãm Hội họa lớn nhất từ trước đến nay của Vua Hàm Nghi tại Điện Kiến Trung

Nghệ sĩ thị giác Yang Yang: Một chú kiến lính trong bảo tàng ký ức