Nghệ sĩ Trung Nghĩa và hành trình hồi sinh cái đẹp từ tro tàn

Như một đấng toàn năng trong vũ trụ của riêng mình, Trung Nghĩa tạo dựng nên một thế giới mới, với những sinh thể mới, để định hình nên những thể thức mới, tái tạo sự sống từ tro tàn, và nối dài cõi sống cho riêng mình.  

Mỗi tác phẩm sắp ra mắt của Trung Nghĩa có thể bao hàm hàng ngàn bông mây được bọc gốm, với cấu tứ riêng biệt. Những bó mây được lấy từ rừng ở Quảng Nam, một nửa tạc nên hình hài “Nát giỏ còn bờ tre”; nửa còn lại, là cho loạt tác phẩm lần này. Anh chọn làm những điều gần gũi, gắn với tuổi thơ của mình, vì “những cái cao xa hơn, mình không rõ, không giỏi”. Tác phẩm mà anh muốn tạo ra chính là những cây mây “bất tử”.

Bằng cách kết hợp với người có kỹ năng đặc biệt, những nghệ nhân hiếm hoi chuyên phục chế gốm cổ, với đôi tay thiện nghệ, tỉ mỉ và tinh tế, anh đã đưa gốm lên thân mây và tre, làm giả lại nước men hay hoa văn đặc trưng, biến chúng từ những mảnh đời rời rạc thành tác phẩm hoàn chỉnh. “Điều này rất phù hợp với suy nghĩ trong đầu tôi, về việc làm sống lại những gì đã mất đi,” anh nói, như lý giải trước ánh nhìn khó hiểu từ một kẻ lạ mặt là tôi.

Với anh, mọi thứ đến như một sự tình cờ. Cả những người cộng sự này cũng thế, những người có làn da sạm nắng, mặc bộ đồ cũ sờn, thoạt nhìn giống bất cứ người lao động nào khác. Phục chế gốm vốn là nghề không mấy phổ biến tại Việt Nam, nên để đảm bảo sinh kế, họ còn làm đủ nghề. Nếu như không có “Nát giỏ còn bờ tre”, có lẽ, cả hai đã không tìm thấy nhau; nghề phục chế của họ, có lẽ vẫn nằm mãi trong một căn xưởng nhỏ mà không ai san sẻ.

Người ta có thể nhận ra nhau như thế.

“Tôi không đi tìm họ, mà họ đã ở đâu đó đợi sẵn. Những người thợ trẻ có tay nghề, niềm yêu và sự thuần khiết, rất khó tìm. Tôi nghĩ đó là một điều khá may mắn. Ba năm qua, tôi liên tục tìm họ, nhưng thật sự là khó. Bỗng dưng, giờ đây, họ xuất hiện. Tôi mượn bàn tay họ, mượn sự nhạy cảm của họ với chất liệu, đưa vào hồn của mây, tre, hay gốm, để tạo nên tác phẩm,” Trung Nghĩa nói, như một lời bộc bạch.

Điểm nổi bật nhất của những tác phẩm trong triển lãm lần này, theo anh, chính là sự hồi sinh. Tất cả những cành mây, tre, nứa anh nhặt về, đều đã không còn sức sống. Chúng sẽ mất đi lần nữa nếu như rơi xuống đất, mục ruỗng, hòa vào đất, thành mùn, hóa thành tro. Nhưng anh nhặt chúng về, để cho chúng hồi sinh qua những hình hài mới. Để cho chúng bất tử.

“Tôi có dịp xem một video nói về việc nếu trái đất bị hủy diệt, cây cỏ sẽ bò lên các công trình, rồi mục ruỗng đi. Trong suy nghĩ của tôi, khi một thứ gì đó ngã xuống, sẽ có những thứ khác hồi sinh. Đó là điều tôi muốn làm ở triển lãm lần này. Theo tôi, không có gì đi tới hồi kết mà tàn lụi. Việc của mình là tạo nên hạt giống để từ đó vươn mầm.”

Đọc thêm: Nghệ thuật Origami và hai thập kỷ nở rộ giữa những nếp gấp mang hồn Việt

Từ cuộc triển lãm đầu tiên, Giấc mơ Cao nguyên, có thể nói, Trung Nghĩa đã đi một chặng đường khá dài trong việc định hình bản thân như một người nghệ sỹ. Những lần xuất hiện sau này, anh đã bớt ái ngại, giấu mình vào những cảm xúc riêng, mà thay vào đó, chia sẻ niềm vui chung với những người cộng sự. Trung Nghĩa luôn luôn có cộng sự - anh thuộc típ nghệ sỹ có sự đơn độc riêng, nhưng lại không bao giờ lẻ loi khi bước ra ánh sáng. Vốn dĩ, những tác phẩm của anh hầu hết đều có quy mô lớn, đòi hỏi sự góp mặt tỉ mỉ của nhiều người. Phần khác, có lẽ, bởi vì anh đã không còn muốn cô độc trên con đường làm nghệ thuật của mình.  

Đọc thêm: Hành trình hồi sinh “Nghê Thường Vũ Y”

“Tôi trước đây vẫn sống khá hời hợt, thường lướt qua cuộc sống mà không có suy nghĩ gì sâu xa. Đến một lúc, tôi bắt đầu có những câu hỏi của mình, cũng là những nỗi niềm trăn trở của nhân loại từ hàng ngàn năm trước. Sự sống, cái chết luôn tồn tại, song hành, giống như một quy luật tự nhiên. Khi nội tại chưa đủ, con người thường sợ hãi việc mất đi. Một người thân của tôi từng khuyên là không nên sợ, mãi về sau tôi mới hiểu: điều đó là quy luật, và tôi cần chấp nhận nhẹ nhàng. Giờ đây, tác phẩm của tôi đã không còn dữ dội hay gai góc, mà mang thông điệp ẩn giấu sau vẻ đẹp, sự nhẹ nhàng, mang đến ý niệm về một sự hồi sinh.”

Trung Nghĩa tin vào sự hồi sinh, như cách dân tộc Việt Nam và các dân tộc khác hồi sinh mạnh mẽ sau những sự sụp đổ. Anh không có nhu cầu bi kịch hóa mọi việc, mà xem đó là quy luật kỳ diệu của cuộc sống. Vì anh chọn sự thật, anh cảm thấy nghệ thuật của mình không có gì mới mẻ. Anh không nghĩ nhiều về bản thân với tư cách là một người nghệ sỹ, chỉ cho mình là một người Việt Nam giản dị và cần cù. Anh muốn sống một cuộc đời như thế.

“Tôi tin vào Thượng đế. Đức tin này cứu rỗi và mở đường cho tôi trong thời gian khó khăn, giúp tôi lựa chọn giữa tiêu cực và tích cực. Mọi người đều có quyền lựa chọn đứng bên nào. Tôi chọn làm nghệ sỹ vì đó là điều mà tôi làm tốt nhất.”

Con đường này của Nghĩa, cũng là cách anh chọn để không phản bội tình yêu của chính mình. Anh đã có thể làm nhạc sỹ - thậm chí là nhạc sỹ khá ăn khách. Anh cũng có thể làm doanh nhân – và cuộc sống vật chất không còn là phiền muộn. Nhưng phía sau người đàn ông thâm trầm từng ngạo nghễ, hoang sơ như đứa con sinh ra từ rừng già này, ta thấy, có nhiều cuộc đời nhỏ đã qua, có những điều bất hạnh đã trải, nhưng tất cả, còn lại, chỉ là tình yêu lớn anh dành cho nghệ thuật, và những điều bình dị trong cuộc sống.

“Tôi đang ở chặng trung niên của cuộc đời, đầu đã hai thứ tóc. Lúc này, tôi cần ngẫm nghĩ kỹ trước khi làm điều gì đó vì thời gian không còn nhiều. Tôi chọn đồng hành với những nghệ nhân, những người em của mình, cùng nhau tạo ra những tác phẩm với sự chân thành và tình yêu.”

Với Trung Nghĩa là thế. Còn với tôi, đây có lẽ lại là một cuộc hồi sinh khác của anh.

ĐỌC THÊM

Du lịch nghệ thuật: 8 điểm đến tái hiện tinh thần của những kiệt tác hội họa

Dự án Sự Sống 2025 chính thức khởi động với chuỗi hoạt động nghệ thuật độc bản

Ba thập kỷ gìn giữ và làm mới quốc họa của Nguyễn Quốc Huy