Họa sĩ Tào Linh: Tranh là Người

Tào Linh hiếm khi phác thảo. Anh thích vẽ trực tiếp lên mặt toan hoặc giấy dó, để hình ảnh hình thành trong lúc vẽ. Anh thừa nhận mình bị hấp dẫn bởi sự tương tác giữa bút, màu và chất liệu, nơi kỹ thuật và cảm xúc liên tục điều chỉnh lẫn nhau. Nhưng cảm xúc là trạng thái rất khó đoán định. Làm thế nào để biết nó đến? Khi nào nó đi? Và với người họa sĩ chuyên nghiệp, có cần phải nuôi cảm xúc để sáng tác hay không? Tào Linh không coi cảm hứng là sự bộc phát thuần túy. Anh nhìn quá trình sáng tác như sự tham gia đồng thời của kỹ năng, lý trí, cảm xúc và cả yếu tố ngẫu nhiên. Anh không phủ nhận vai trò của tính toán, nhưng cho rằng mọi lựa chọn cuối cùng đều chịu ảnh hưởng bởi “tâm tính” và “tạng tính” của người vẽ. “Người ta vẫn nói ‘Văn là người’, câu này đúng với tất cả các môn nghệ thuật khác. Ta cũng có thể nói ‘Tranh là người’. Các cụ nhà ta xưa hay nói, ‘Người làm sao, của chiêm bao làm vậy’, chẳng khác đi được”, Tào Linh cho hay.

Đọc thêm: Nghệ sĩ Võ Huỳnh Phú: Đi qua những vùng lưu chuyển để đạt được tự do

Nếu hội họa của Tào Linh bắt nguồn từ niềm tin rằng tranh tồn tại để trao cho người xem một cảm giác, thì hệ quả tất yếu của quan niệm ấy là sự khước từ của anh với diễn ngôn nghệ thuật. Tuy kiệm lời, nhưng Tào Linh là người có khả năng rất tốt về ngôn ngữ, sự từ chối diễn ngôn của anh là một thái độ với hội họa của mình hơn là cách hành xử trong giao tiếp. Trong môi trường nghệ thuật đương đại ngày càng lạm phát với những bản thuyết minh dài, tuyên ngôn nghệ thuật và các hệ thống lý thuyết đi kèm tác phẩm, Tào Linh tỏ ra bình thản trước nhu cầu phải giải thích quá nhiều. Với anh, bức tranh sau khi hoàn thành là một thực thể thị giác độc lập, nó đến với người xem bằng mắt – và chỉ bằng mắt – trước khi cần lụy đến ngôn ngữ.

Việc tiếp nhận quá nhiều diễn ngôn từ giám tuyển hay tuyên ngôn của nghệ sĩ đôi khi khiến trải nghiệm xem tranh bị nhiễu loạn. Thay vì bắt đầu từ việc nhìn, cảm nhận màu sắc, bố cục hay nhịp điệu thị giác của tác phẩm, người xem bị cuốn vào việc giải mã những lớp ngôn từ đi kèm. Không ít trường hợp, tác phẩm trở thành phần minh họa cho hệ thống ý niệm được chuẩn bị sẵn từ trước. Người xem bước vào triển lãm với tâm thế đọc nhiều hơn là nhìn. Họ cố gắng hiểu điều tác giả muốn nói, thay vì đối diện với những gì hiện hữu trên mặt tranh. Điều này không đồng nghĩa với việc diễn ngôn là vô ích. Ở nhiều trường hợp, nó giúp mở rộng bối cảnh tiếp nhận và cung cấp thông tin cần thiết cho việc đọc tác phẩm. Nhưng khi diễn ngôn trở thành trung tâm còn tác phẩm chỉ đóng vai trò dẫn chứng, trải nghiệm thị giác dễ bị thay thế bởi quá trình diễn giải. Người xem không còn tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm, mà với cách người khác lý giải nó.

Trong khi đó, điều Tào Linh tìm kiếm đơn thuần là khả năng khơi gợi cảm xúc thông qua hình ảnh và màu sắc, lẫn quyền được tự do cảm nhận của người xem. Thế giới hội họa của Tào Linh, như anh thừa nhận, chủ yếu xoay quanh trạng thái cảm xúc của con người, một vài điều lặt vặt loanh quanh cuộc sống. Anh cho rằng một bức tranh có thể rất hay với người này và hoàn toàn vô giá trị với người khác. Không có tác phẩm nào làm hài lòng tất cả mọi người, và cũng không có một cách đọc tranh duy nhất.

Nhưng nếu tác phẩm không còn được diễn ngôn bảo trợ, điều gì sẽ kết nối người xem với nghệ sĩ? Theo anh, đó là sự trung thực với bản thể của mình, tức sự nhất quán về thẩm mỹ, kiên trì khám phá ngôn ngữ tạo hình phù hợp với tạng tính của người nghệ sĩ. Cảm xúc con người luôn vận động và đổi thay như dòng chảy của nước, một khi cảm xúc trở nên cũ kỹ, người nghệ sĩ rất dễ rơi vào việc lặp lại chính mình hoặc sử dụng kỹ thuật như lớp vỏ che đậy sự cạn kiệt bên trong. Anh cho biết: “Có vẻ tôi luôn có cảm giác hoang mang mỗi ngày khi ngồi đối diện, đối thoại với tấm toan trắng. Cảm giác này chỉ mất đi khi hành động vẽ diễn ra. Sau khi hoàn thành thì tôi thường úp tranh vào tường và sẽ ngó lại sau vài ngày. Có bức thì sướng luôn từ lúc vẽ xong, có bức thì nhận ra nó cũ kỹ, nhàm chán ngay từ khi hạ bút ký”.

Có thể Tào Linh không phải là mẫu họa sĩ tạo ra tuyên ngôn nghệ thuật lớn hay bước ngoặt gây chấn động. Điều đáng chú ý hơn nằm ở cách anh nhìn nhận hội họa suốt nhiều năm qua. Giữa bối cảnh tác phẩm nghệ thuật ngày càng phải dựa vào diễn giải để tồn tại, Tào Linh vẫn đặt niềm tin vào khả năng biểu hiện ngôn ngữ thị giác của mình. Anh không yêu cầu người xem phải hiểu mình, cũng không cố gắng dẫn họ đến một kết luận có sẵn. Điều đọng lại sau mỗi bức tranh, vì thế, không phải là một thông điệp, mà là một cảm giác thuộc về người xem.

The Longevity Issue không đơn thuần là những câu chuyện của y học, mà là về cách chúng ta ăn, ngủ, vận động, làm việc và nghỉ ngơi; về cách không gian đô thị vỗ về con người qua những áp lực cuộc sống; về các doanh nhân đang đầu tư vào tương lai nơi sức khỏe được nhìn nhận như tài sản lâu dài. Và hơn hết, đó là câu chuyện về những điều khiến con người muốn thức dậy mỗi sáng với cảm giác mong đợi. Với The Longevity Issue, trường thọ không nhất thiết phải là cuộc chạy đua với thời gian. Đôi khi, đó là nghệ thuật sống trọn vẹn mỗi ngày: đủ sức khỏe để tận hưởng, đủ tò mò để khám phá, đủ đam mê để theo đuổi và đủ bình tâm để nhận ra những gì thực sự quan trọng.

ĐỌC NGAY

JW Marriott Hotel & Suites Saigon: Hai năm “nở rộ” của một điểm đến biểu tượng

Tatler House Dialogue #03: The Rise of Local Icons: Từ bản sắc Việt Nam đến biểu tượng toàn cầu

Triển lãm Arte Fare chính thức khai mạc cùng sự xuất hiện của các nghệ sĩ nhóm đầu tiên