Tương lai của Bhutan: Sự phù du của quá khứ và thách thức toàn cầu hóa

Năm 1999, khi đang theo học sau đại học tại Đại học Oxford, ông Phuntsho đã thành lập Quỹ Loden, một sáng kiến bắt nguồn từ ý định làm từ thiện giáo dục dành cho những trẻ em nông thôn ở Bhutan. Quỹ được truyền cảm hứng ra đời từ một hành động hào phóng nhỏ bé đến từ một người bạn là phu khuân vác của ông Phuntsho tại trường đại học. Ông này xúc động trước những câu chuyện về sinh viên nghèo vượt khó ở Bhutan. Ông hiểu sâu sắc khó khăn của những sinh viên không có tiền đi học, nên đã dành dụm 50 bảng Anh tiết kiệm từ thu nhập khiêm tốn của mình để ông Phuntsho có thể trao tặng cho các sinh viên. 

Hành động của người phu khuân vác đã truyền cảm hứng cho ông Phuntsho thành lập nên Quỹ Loden. Tên Loden có ý nghĩa là “sở hữu trí tuệ” và dựa trên một niềm tin của Phật giáo rằng trao quyền thông qua giáo dục chính là món quà tuyệt vời nhất. Với sự hỗ trợ từ cố vấn và các người bạn khác của ông Phuntsho, Quỹ Loden đã có thể tiếp cận đến những người nghèo ở Bhutan và đã gây quỹ thành công ở Vương quốc Anh.

Đọc thêm: Trà sủi bọt Saicho trở thành thức uống sánh ngang rượu vang cao cấp

Loden nhanh chóng phát triển thành một tổ chức quốc gia nhằm giải quyết những thách thức cấp bách nhất của Bhutan thông qua cách tiếp cận đa chiều. Ông Phuntsho cho biết: “Chúng tôi mở rộng để làm được nhiều việc khác khi đất nước Bhutan đang phải đối mặt với những thách thức mới”. Trong số những thách thức này bao gồm sự phát triển nhanh chóng của khối tư nhân, đòi hỏi một la bàn đạo đức rõ rệt để tránh chủ nghĩa tư bản thái quá. Quỹ Loden theo đuổi triết lý “khởi nghiệp Phật giáo”, một mô hình kết hợp kinh doanh có đạo đức với các giá trị văn hóa và tinh thần.

Đọc thêm: Hành trình tìm kiếm tâm hồn: Những khám phá của Sandra Soriano trong chuyến đi khó quên đến Mustang, Nepal

Kể từ khi chính thức thành lập vào năm 2008, quỹ Loden đã tài trợ cho 295 doanh nhân, tạo ra 860 việc làm và đào tạo 5.750 nhà lãnh đạo doanh nghiệp đầy tham vọng. Đáng chú ý trong số đó là 97 nữ doanh nhân được tài trợ, phản ánh cam kết của Loden đối với bình đẳng giới.

Các sáng kiến giáo dục của quỹ Loden cũng mang tính chuyển đổi cao. Thông qua các chương trình học bổng và cách tiếp cận đến cộng đồng nông thôn, quỹ đã hỗ trợ giáo dục cho 219 học sinh, trao 98 suất học bổng và thành lập 5 trường mẫu giáo ở các khu vực khó khăn, thu hẹp khoảng cách với những cộng đồng đang chịu thiệt thòi.

Về tác động lâu dài của quỹ Loden, ông Phuntsho hướng đến tăng số lượng sinh viên tốt nghiệp từ các trường cao đẳng, học viện kỹ thuật và đào tạo, cũng như mở rộng thêm các trung tâm thanh thiếu niên, đồng thời giảm số lượng dân Bhutan di cư sang nước khác.

Một khía cạnh khác trong các công trình của Phuntsho là tình yêu của ông dành cho văn hóa Himalaya. Là một học giả có học vị cao đến từ trường Cao đẳng Balliol, Oxford và sở hữu bằng liên kết sau tiến sĩ tại CNRS ở Paris và Đại học Cambridge, ông Phuntsho đã dành nhiều năm nghiên cứu những văn bản cổ của Tây Tạng và Bhutan.

Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại đại học Cambridge để có thể nghiên cứu và đánh giá các bộ sưu tập bản thảo từ Thư viện Anh, tập trung vào bộ sưu tập bản khắc gỗ và bản thảo thu thập được từ chuyến thám hiểm quân sự tới Tây Tạng của Waddell Younghusband từ năm 1903 đến năm 1904. Công việc này vô tình dẫn đến một khám phá sâu sắc hơn của ông Phuntsho: bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đang bị đe dọa ở Bhutan.

“Nghiên cứu văn bản đơn thuần là không đủ để tạo ra sự chuyển đổi”, ông cho biết. Vì vậy, để nắm bắt toàn bộ về nền văn hóa Bhutan, ông Phuntsho đã bắt tay vào một dự án đồ sộ để số hóa các truyền thống truyền miệng của đất nước này. Kể từ đó, Quỹ Loden đã ghi lại hơn 3.348 giờ nội dung về văn hóa truyền miệng, số hóa 4,55 triệu trang văn bản từ 76 thư viện và lưu trữ 150.000 hình ảnh về nghệ thuật và hiện vật Bhutan. Nhóm cũng ghi lại nhiều bài hát dân gian, kiến thức về thực vật cũng như công thức nấu ăn để đảm bảo rằng từng phần cóp nhặt này của văn hóa sẽ được bảo tồn cho các thế hệ tương lai.

Công trình này là một phần trong sứ mệnh rộng lớn của quỹ Loden nhằm bảo vệ di sản Bhutan khỏi sự xâm nhập của thế giới hiện đại. Ông Phuntsho cùng đội ngũ đã sử dụng nhiều phương pháp tiếp cận sáng tạo như hệ thống thông tin địa lý (GIS) để lập bản đồ văn hóa, đồng thời tạo nên các hội thảo kể chuyện để thu hút giới trẻ.

Cựu tu sĩ chia sẻ một câu chuyện chứng minh cho tầm quan trọng của công việc bảo tồn văn hóa mà ông đang làm. “Vào năm 2010, khi chúng tôi đang số hóa kho lưu trữ dữ liệu tại một tu viện cách thành phố Thimpu khoảng hai giờ lái xe, những cơn mưa rào đã cuốn trôi đường sá. Mọi người nhanh chóng tìm người và ngựa để đưa chúng tôi cùng các thiết bị vào đền thông qua một con dốc ngược. Trong khi tôi đang đứng ở vệ đường, đội chiếc mũ tre thường dùng để tránh nắng, thì một người đàn ông từ đâu xuất hiện. Ông hát một bản ballad về chiếc mũ tre của tôi bằng tiếng Dzongkha, ngôn ngữ của Bhutan. Tôi cảm thấy vừa ấn tượng, vừa vui mừng và đã nhờ ông hát thêm nhiều bản ballad nữa”, ông Phuntsho nhớ lại.

“Sau đó, tôi nảy ra ý tưởng rằng các hình thức lưu trữ bằng văn bản có thể bị đe dọa do thời tiết. Nếu như ông lão đáng kính này qua đời, mọi lời hát của ông ấy sẽ đi theo cùng ông. Đó là lúc tôi nhận ra chúng tôi phải nhanh chóng làm điều gì đó để giữ lại những bài hát dân gian, những câu chuyện kể, những bản nhạc balllad hay thơ ca, các câu phát âm khó, công thức món ăn, kiến thức về chăn nuôi, về thực vật, hoặc tập tục ăn mặc... - mọi văn hóa được truyền miệng qua các thế hệ. Ngoài ra, những giá trị như niềm tin vào sự kết nối, về lòng trắc ẩn, về sự cộng hưởng giữa chúng tôi với các nền văn hóa khác,... tất cả đều cần được bảo tồn”, ông Phuntsho bộc bạch.

Ngoài Quỹ Loden, ông Karma Phuntsho còn thành lập Cơ quan Shejun về Nghiên cứu và Tài liệu Văn hóa Bhutan thuộc quỹ. Chia sẻ vớiTatler, ông cho biết rằng nền tảng Phật giáo đã thôi thúc ông theo đuổi những hoạt động này, vì lòng vị tha và trắc ẩn đã ăn sâu vào con người ông.

Khi nhận Giải thưởng Ramon Magsaysay danh giá, ông Phuntsho đã được gặp lại Sangay Tshering, một người từng thụ hưởng giá trị của quỹ Loden và hiện đang là chủ tịch của tổ chức này tại Bhutan; nhân viên truyền thông Kinley; Anne cùng Gerard Tardy, những người đều đang tích cực đóng góp cho quỹ Loden cùng với các người bạn Pháp của mình.

Trong bài phát biểu nhận giải thưởng Ramon Magsaysay, ông Phuntsho đề cập đến câu chuyện phát triển tại Bhutan. Từ lâu, đất nước này được lý tưởng hóa với tên gọi “quốc gia hạnh phúc nhất Trái đất” và vẫn đang theo đuổi chỉ số Tổng Hạnh phúc Quốc gia (Gross National Happiness) độc đáo. Tuy nhiên, với những diễn biến về kinh tế và xã hội gần đây, bao gồm việc Bhutan thoát khỏi danh sách các quốc gia kém phát triển nhất của Liên hợp quốc, đã tạo ra cơ hội và đồng thời thách thức.

“Sức khỏe tinh thần đang ngày càng trở nên thách thức”, cựu tu sĩ cho biết. “Bhutan có rất nhiều phương pháp và kỹ thuật để giải quyết khủng hoảng sức khỏe tinh thần. Tôi đã dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu kỹ thuật, đưa triết lý và thực hành vào đời sống, cố gắng làm cho chúng trở nên phổ biến, hợp thời đại và dễ tiếp cận nhất thông qua các phương tiện và hình thức hiện đại”.

Ông Phuntsho khẳng định các nhà lãnh đạo Bhutan bao gồm cả Đức vua, vẫn đang nỗ lực hết sức để giải quyết vấn đề này trong giới trẻ. Ông chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ khuyến khích những người tiên phong tạo ra hình mẫu mới trong thế giới kinh doanh, mà còn khuyến khích những cá nhân tham gia kinh doanh với trách nhiệm xã hội, giữ vững đạo đức và sự thân thiện với môi trường đang ngày càng nhạy cảm về mặt văn hóa. Thông qua họ, các thông điệp về phát triển bền vững, toàn diện để đạt mục tiêu chỉ số Tổng Hạnh phúc Quốc gia sẽ được truyền tải đến nhiều người”.

Bất chấp những thách thức do toàn cầu hóa và hiện đại hóa, ông Phuntsho vẫn lạc quan về khả năng phục hồi văn hóa của Bhutan. “Bhutan là nơi giao thoa của hai nền văn minh châu Á vĩ đại. Ở đây chúng tôi có sự phong phú, chiều sâu văn hóa và sự phức tạp của cả hai nền văn minh ”, ông nói. “Tính toàn vẹn văn hóa này chưa bao giờ bị ngăn chặn. Chúng tôi cũng chưa bao giờ bị đô hộ, trải qua những biến động xã hội lớn hoặc chịu những thảm họa thiên nhiên. Bhutan sở hữu tính liên tục đáng chú ý trong lịch sử, mang lại ý thức mạnh mẽ về nguồn cội cho người dân Bhutan và giúp đất nước Bhutan duy trì được sự nguyên vẹn bất chấp thử thách của hơn 60 năm qua. Chúng tôi hy vọng có thể tiếp nối được tính liên tục đó”.

Bài viết nằm trong chuyên mục Business of Good khám phá cách các nhà lãnh đạo toàn cầu đang nỗ lực thúc đẩy sự thay đổi thông qua các hoạt động từ thiện tích cực. Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “Protecting the Land of the Thunder Dragon: Karma Phuntsho prepares Bhutan for the future” của tác giả Franz Sorilla IV, đăng trên Tatler Philippines.

ĐỌC THÊM

Sứ mệnh tìm kiếm công lý cho nạn nhân Chất độc màu da cam của Giáo sư, TS.BS Nguyễn Thị Ngọc Phượng

Những người dẫn dắt giáo dục và định hình văn hóa tại Việt Nam

Triết lý vận hành F&B sáng tạo và bền vững của restaurateur Hoàng Hương Giang