Phong trào “sportstuga”: Lời thách thức từ thiết kế Thụy Điển với làn sóng đô thị hóa thế kỷ 20

Chính phủ do Đảng Dân chủ Xã hội lãnh đạo đã đưa ra loạt cải cách mang tính bước ngoặt, trong đó nổi bật là việc hợp pháp hóa kỳ nghỉ có lương và hỗ trợ xây dựng các ngôi nhà nghỉ nhỏ ở nông thôn - thường gần hồ, rừng, hoặc vùng đất tự nhiên. Mục tiêu không chỉ là tái tạo sức lao động, mà còn khôi phục tinh thần qua hoạt động thể thao ngoài trời, tiếp xúc với thiên nhiên, và sinh hoạt gia đình.

Phong trào “sportstuga” vì thế không đơn thuần là một hiện tượng xã hội mà là một chiến lược dài hạn nhằm định hình lối sống mới cho người dân: Khỏe mạnh, cân bằng và có tính cộng đồng cao. Kiến trúc và thiết kế nội thất trở thành một công cụ quan trọng trong việc hiện thực hóa lý tưởng này.

Đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cho những ngôi nhà nghỉ này, Nordiska Kompaniet (NK) - tập đoàn bán lẻ cao cấp hàng đầu Thụy Điển - đã mời Axel Einar Hjorth phát triển một dòng sản phẩm nội thất chuyên biệt. Hjorth, sinh năm 1888, từng giữ vai trò Giám đốc thiết kế tại NK, nổi bật với khả năng dung hòa giữa chủ nghĩa Hiện đại và kỹ thuật thủ công truyền thống Scandinavia.

Trong giai đoạn 1929-1938, Hjorth sáng tạo ra hàng loạt bộ sưu tập mang tên các hòn đảo Thụy Điển như Utö, Lovö, Sandhamn, Torpö. Đây là những thiết kế đặc trưng cho dòng Sportstugemöbler - nội thất dành riêng cho nhà nghỉ cuối tuần. Chúng có hình khối mạch lạc, dùng chất liệu gỗ địa phương (thường là thông, sồi, bạch dương), không sơn màu, để lộ vân gỗ tự nhiên và cấu trúc kết nối rõ nét.

Theo Giáo sư Charlotte Ashby, Đại học Birkbeck, London, chuyên gia về thiết kế Bắc Âu: “Hjorth không thiết kế để trình diễn tại các triển lãm nghệ thuật, mà để phục vụ nhu cầu sống thực tế. Chính điều này khiến tác phẩm của ông không bị lỗi thời, và ngày càng được đánh giá cao trong bối cảnh xã hội hiện đại quay lại với giá trị cốt lõi.” (Ashby, Modernism in Scandinavia, Bloomsbury, 2017).

Trong số các thiết kế của Hjorth, nhiều món đã trở thành biểu tượng vượt thời gian nhờ hình khối chắc khỏe, tỉ lệ cân đối và tính ứng dụng cao. Bàn ăn Utö với mặt gỗ dày, chân bản lớn vát chéo, phần chân đế cong tròn mang tính điêu khắc rõ rệt. Ghế Lovö có phần tựa lưng hơi nghiêng, gợi sự thư giãn tự nhiên, được nối bằng mộng gỗ chính xác mà không cần đinh vít. Tủ thấp Sandhamn có các mối ghép đuôi én thủ công, cho phép co giãn theo thời tiết mà vẫn vững chắc.

Những món đồ này mang đầy đủ tinh thần của triết lý quiet luxury - xa hoa không nằm ở chất liệu đắt tiền mà ở tay nghề tinh xảo và sự chính trực trong hình thức. 

Đọc thêm: 7 chiếc ghế cantilever biểu tượng định hình thiết kế nội thất hiện đại

Không lạ khi các sản phẩm này trở thành mục tiêu sưu tầm. Năm 2022, bộ bàn ghế Lovö được Phillips London bán với giá hơn 127.000 bảng Anh. Tủ Sandhamn từng xuất hiện tại phiên đấu giá chuyên đề Scandinavian Design của Sotheby’s New York và đạt mức giá gấp ba lần ước tính ban đầu.

Đọc thêm: Nội thất Y2K: Màn tái xuất đầy tính đương đại của xu hướng thiết kế đầu những năm 2000

Sportstugemöbler không chỉ sống lại trong thị trường đấu giá mà còn được tái diễn giải trong các không gian sống hiện đại. Từ các cabin nghỉ dưỡng kiểu mới ở vùng rừng Thụy Điển đến những căn hộ tối giản ở Tokyo, Paris hay New York, người ta đang tìm kiếm sự ấm cúng, mộc mạc và trung thực trong thiết kế - những yếu tố Hjorth đã truyền tải từ gần một thế kỷ trước.

Các nhà thiết kế nội thất đương đại lấy cảm hứng từ Sportstugemöbler để sáng tạo ra những không gian thư giãn giàu tính nhân văn, sử dụng vật liệu tự nhiên, tiết chế hình thức, và ưu tiên sự tiện nghi vừa đủ. Đây cũng là phản ứng thẩm mỹ đối với một thế giới hậu công nghiệp, nơi con người cảm thấy mệt mỏi với sự dư thừa và đang tìm về các giá trị cốt lõi.

Theo giáo sư Helena Mattsson, Viện Công nghệ Hoàng gia Thụy Điển (KTH), Sportstugemöbler là một phần của kiến trúc xã hội dân chủ: “Nó không phải thiết kế cho tầng lớp ưu tú, mà là nỗ lực xây dựng một thẩm mỹ chung, nơi mọi công dân đều có quyền tiếp cận cái đẹp - điều đó làm nên đặc trưng của thiết kế Bắc Âu hiện đại.” (Scandinavian Design and the Politics of Equality, Routledge, 2014).

Từ một giải pháp nội thất cho cabin nghỉ dưỡng trong rừng, Sportstugemöbler đã trở thành biểu tượng cho lý tưởng sống nhân văn - nơi thiết kế đồng hành cùng chính sách phúc lợi, thẩm mỹ không tách rời khỏi đạo đức, và vật dụng không chỉ phục vụ công năng mà còn nâng đỡ đời sống tinh thần. Di sản của Axel Einar Hjorth và Nordiska Kompaniet chính là minh chứng cho sức sống lâu dài của một triết lý thiết kế đúng đắn: giản dị nhưng không đơn giản, hiện đại nhưng gắn bó với truyền thống, và quan trọng nhất: luôn đặt con người làm trung tâm.

ĐỌC THÊM

Chốn riêng Hội An: Những quán cà phê ẩn mình trong nếp cũ

Địa phương nào tại TP.HCM dẫn đầu thị trường bất động sản cao cấp?

Editor’s picks: Từ Hermès và Armani Casa đến Fendi trong những gợi ý nội thất mùa xuân hè