Cover Những món ăn từ trà này đang xóa nhòa ranh giới giữa thức uống, thử nghiệm và lịch sử ẩm thực (Ảnh: Nerfee Mirandilla/Pexels)
Những món ăn từ trà này đang xóa nhòa ranh giới giữa thức uống, thử nghiệm và lịch sử ẩm thực (Ảnh: Nerfee Mirandilla/Pexels)
1 / 1
Khám phá 10 món ăn từ trà xanh sáng tạo nhất tại châu Á, từ nước dùng đậm vị trà đến lớp bọt kem béo ngậy
Có thể nói, trà xanh là một trong những loại thức uống lâu đời nhất ở châu Á. Dẫu vậy, châu lục này vẫn tiếp tục sáng tạo ra thêm nhiều cách để thưởng thức món đồ uống truyền thống này.
Suốt hàng nghìn năm, trà xanh đã đi từ một loại thuốc sắc chữa bệnh để trở thành nghệ thuật trà đạo của giới quý tộc, vượt qua những cánh cửa đóng kín của các tu viện và trở nên dễ tiếp cận hơn với người lao động, thương nhân và những kẻ du mục. Nhưng có lẽ những biến tấu hấp dẫn nhất đang diễn ra ngay lúc này, khi ẩm thực châu Á đương đại không còn coi trà xanh đơn thuần là một thức uống giải khát.
Thay vào đó, trà xanh được đánh bông thành lớp bọt kem phô mai mặn ở Quảng Đông, đông lạnh thành những ngon tháp đá bào mát lạnh ở Bangkok, giã thành món súp xanh thảo mộc của người Hakka và được trình diễn pha chế một cách ấn tượng tại các quán cà phê kopitiam ở Malaysia. Trong các quán cà phê ở Seoul, matcha sóng đôi cùng siro quả ngũ vị tử chát nhẹ. Ở Nhật Bản, trà houjicha xuất hiện trong các món thạch, kem tươi và parfait. Trong khi đó, những người du mục Mông Cổ vẫn dùng trà sữa muối bơ không chỉ để giải khát mà còn là một bí quyết sinh tồn trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt
Nếu bạn chưa biết: Đất, tre, tuyết, cát và thời gian: Giải mã các kỹ thuật ẩm thực cổ xưa của người Á Đông
Điểm chung của tất cả những món ăn này là chúng cho thấy khả năng biến hóa phong phú của trà. Trà góp mặt trong các món mặn, món tráng miệng, ở nhiều hình dáng như bọt, nước dùng, thạch hoặc kem tuyết. Trà xanh mang dáng dấp của một thức quà xưa, đi qua nhiều tuyến đường giao thương, trải qua chiến tranh và thời kỳ thuộc địa để đến với những quán cà phê mang dấu ấn ẩm thực hiện đại.
Dưới đây là 10 trong số những sáng tạo trà độc đáo, mang đậm ý nghĩa văn hóa và ẩm thực nhất châu Á.
1. Suutei tsai (Mông Cổ)
Không giống một tách trà chiều thường thấy, món trà sữa mặn suutei tsai là một loại loại nước dùng nấu cùng bơ bổ dưỡng để giúp người Mông Cổ sinh tồn trên thảo nguyên.
Với phần lớn các quốc gia trên thế giới, vị ngọt luôn đi kèm với lá trà. Tuy nhiên, người Mông Cổ đã chọn đi ngược lại cách kết hợp truyền thống ấy. Những thảo nguyên bạt ngàn, mùa đông khắc nghiệt và lối sống du mục truyền thống tại nơi đây đã biến trà thành nguồn dinh dưỡng thiết yếu thay vì một thức uống giải khát
Suutei tsai thường được chế biên bằng cách đun bánh trà trong nước, sau đó thêm một lượng lớn sữa ngựa, bò tót Tây Tạng (yak), cừu, lạc đà hoặc sữa bò, tùy thuộc vào từng vùng. Muối được dùng để thay thế đường, và một số gia đình còn biến tấu thức uống này với một chút vị béo từ bơ, mỡ động vật, hạt kê rang hoặc thậm chí cả những miếng pho mát khô nhỏ. Thành quả là một thức uống gần giống với súp loãng hơn là một tách trà.
Với người Mông Cổ, thức uống này là nguồn cung cấp calo, khoáng chất và nước thiết yếu khi di chuyển trên thảo nguyên theo những toán gia súc. Một bát suutei tsai cũng tượng trưng cho lòng hiếu khách của người Mông Cổ. Từ chối thức uống này khi được mời đồng nghĩa với việc không tôn trọng chủ nhà.
2. Lei cha (Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á)
Còn được biết đến là món “trà sấm” truyền thống của người Khách Gia, lei cha kết hợp các loại thảo mộc, các loại hạt và lá trà thành một loại súp nằm đâu đó giữa nước dùng và sốt pesto.
Ít có cách chế biến trà nào làm mờ ranh giới giữa thức uống và thức ăn như lei cha. Thường được gọi là “trà sấm” vì âm thanh giã nát lá trà phát ra trong quá trình pha chế, món ăn này có nguồn gốc từ cộng đồng người Khách Gia ở miền Nam Trung Quốc và được tin là có từ thời nhà Đường.
Khác với công đoạn phơi và rang lá trà truyền thống, việc chế biến trà lei cha bắt đầu bằng việc giã nhuyễn lá trà cùng với đậu phộng, hạt mè, các loại thảo mộc, rau xanh và các loại gia vị thơm bằng cối và chày có rãnh cho đến khi hỗn hợp trở thành một loại bột nhão màu xanh. Sau đó, nước sôi được thêm vào để tạo ra một loại nước dùng thơm ngon, có vị béo bùi từ hạt, được ăn cùng với cơm, rau, đậu phụ và các loại thực phẩm muối chua.
Về mặt lịch sử, món lei cha phản ánh tính cộng đồng và nền văn minh nông nghiệp của người dân. Các nguyên liệu rẻ tiền, giàu dinh dưỡng và thường được trồng tại địa phương đã biến lei cha thành món ăn nuôi sống những gia đình nông dân. Bản thân quá trình chế biến cũng mang đậm giá trị cộng đồng, đòi hỏi nhiều thành viên trong gia đình cùng tham gia vào công đoạn giã nhuyễn vốn cần nhiều công sức.
Khi làn sóng di cư của người Khách Gia lan rộng khắp Đông Nam Á, món cơm trộn Lei Cha cũng theo chân họ. Ngày nay, món ăn này vẫn đặc biệt được yêu thích ở Malaysia, Singapore và Đài Loan, nơi các phiên bản truyền thống cùng tồn tại với những biến tấu hiện đại sử dụng hát diêm mạch, các loại rau mới, sản phẩm nông sản hữu cơ và các kỹ thuật chế biến ẩm thực chay đương đại.
Trong thời đại lên ngôi của dinh dưỡng xanh khi các món sinh tố và những thức ăn tốt cho sức khỏe được ưa chuộng, lei cha lại mang đến một tinh thần hiện đại đến bất ngờ, dù món ăn này đã có bề dày lịch sử hơn một nghìn năm.
3. Trà kem phô mai (Trung Quốc)
Ít có món trà hiện đại nào len lỏi vào văn hóa cà phê mạnh mẽ như trà kèm phô mai. Xuất hiện ở Quảng Đông vào những năm 2010 trước khi nhanh chóng trở nên phổ biến khắp châu Á và thế giới, thức uống này đại diện cho một xu hướng tiêu thụ và tiếp thị trà mới.
Thay vì chỉ khai thác vị ngọt, trà phô mai gây ấn tượng bởi sự tương phản của vị phô mai mằn mặn. Các loại trà chất lượng cao - thường là trà xanh hoa nhài, trà ô long hoặc các loại trà ngày càng được ưa chuộng như trà ô long phân vịt - được phủ một lớp bọt kem dày làm từ phô mai kem, sữa, kem tươi và muối biển. Thành quả là một thức uống có chút chát nhẹ của hoa, chút béo ngậy của sữa và vị mặn khó cưỡng chỉ trong một ngụm trà.
Thức uống này xuất hiện vào thời điểm người tiêu dùng trẻ tuổi ngày càng quan tâm đến các dòng trà cao cấp nhưng vẫn muốn nuông chiều vị giác trong lúc tận hưởng văn hóa cà phê đặc sản. Các thương hiệu như Heytea mang trà vượt ra ngoài những gánh nước giản dị để thành những thương hiệu phong cách sống thời thượng, với nội thất tối giản, hàng dài khách xếp hàng chờ đến lượt và hình ảnh thương hiệu được chăm chút trên các phương tiện truyền thông mạng xã hội.
Không chỉ dừng lại ở lớp kem mặn, trà phô mai đã góp phần mở ra kỷ nguyên của các loại thực uống từ trà với kết cấu đa dạng hơn, truyền cảm hứng cho các loại trà sữa kem muối, trà trái cây chua nhẹ và các kỹ thuật pha chế trà ngày càng cầu kỳ, hiện đang thống trị phần lớn các quán cà phê hiện đại ở châu Á.
4. Pang cha (Thái Lan)
Các quán cà phê ở Bangkok đã biến trà sữa Thái thành một món tráng miệng từ đá bào mát lạnh, với ngoại hình thu hút bất kì thực khách yêu đồ ngọt nào.
Trà sữa Thái truyền thống, hay còn gọi là cha yen, là sự kết hợp phức tạp giữa văn hóa trà Trung Quốc và ẩm thực đường phố của Thái Lan. Thức uống này trở nên đặc biệt phổ biến vào thế kỷ 20, khi các quán trà pha chế trà đen đậm vị với các loại gia vị như hồi và me, sau đó làm dịu vị trà bằng sữa đặc và sữa bay hơi. Đây là một sự kết hợp thiết thực với khí hậu nhiệt đới và ngành hàng sữa đặc đang phát triển của đất nước.
Trà Pang Cha đại diện cho bước tiến vào phân khúc cao cấp của thức uống quen thuộc hàng ngày. Thay vì phục vụ trà cùng đá viên, các cửa hàng tráng miệng chọn cách đông lạnh và bào nước trà thành tuyết mịn phủ kín những chiếc tô một cách ấn tượng, trước khi rưới ngập sữa đặc, siro trà, kem tươi, trân châu và những miếng bánh mì brioche bơ thơm ngon thấm đẫm phần kem trà tan chảy.
Mặc dù không phổ biến bằng các món tráng miệng từ trà khác, món này đã trở nên nổi tiếng tại các quán cà phê Bangkok và nhanh chóng phủ kín mạng xã hội với ngoại hình cầu kỳ, ngon mắt. Ngày nay, các biến tấu hiện đại hơn bao gồm lớp phủ trà brûlée Thái, lớp kem mặn, nhân mochi, trân châu đường đen và cả các phiên bản kết hợp với kỹ thuật đá bào kakigori từ Nhật Bản.
Điều làm nên sức hấp dẫn của pang cha chính là cách nó biến một thức uống đường phố bình dị thành một món tráng miệng đẹp mắt mà không làm mất đi vị ngọt đậm, chát nhẹ đặc trưng đã làm nên tính biểu tượng của trà sữa Thái.
5. Omija matcha latte (Hàn Quốc)
Những quán cà phê tại Seoul đã kết hợp matcha Nhật Bản với loại quả ngũ vị tử cực chua đặc trưng của Hàn Quốc để tạo ra một ly latte ba tầng bắt mắt.
Omija, hay quả ngũ vị tử, đã được sử dụng trong y học cổ truyền và ẩm thực hoàng gia Hàn Quốc hàng thế kỷ. Tên gọi của loại quả này dịch theo nghĩa đen là “quả năm vị” vì nó đồng thời mang các vị ngọt, chua, mặn, đắng và cay nồng - những hương vị phức tạp đến mức dường như được tạo ra một cách nhân tạo hơn là tự nhiên.
Trong quá khứ, omija được dùng để pha trà, làm thuốc bổ và các loại đồ uống giải khát mùa hè được giới quý tộc ưa chuộng dưới thời Joseon. Nhưng văn hóa quán cà phê hiện đại ở Seoul, vốn xem trọng ấn tượng về mặt hình ảnh của các loại thức uống, bắt đầu kết hợp omija với matcha, mang nguyên liệu Hàn Quốc đến gần hơn với văn hóa cà phê quốc tế.
Thành phẩm là một thức uống đẹp đến ngỡ ngàng: lớp siro omija màu hồng ngọc bích được phủ bên dưới lớp sữa và matcha xanh mướt, tạo nên hiệu ứng chuyển màu dạ quang, vừa đẹp mắt để chụp ảnh đăng lên Instagram, vừa đủ ngon miệng để thưởng thức. Nhưng không chỉ đẹp về mặt thẩm mỹ, sự kết hợp này còn kích thích vị giác bởi vị chua gắt của omija làm giảm bớt vị đắng đặc trưng của matcha, tạo nên một trải nghiệm thưởng thức thú vị.
Ngày nay, các quán cà phê tiếp tục sáng tạo công thức này với latte kem omija matcha, trà omija sủi bọt, omija affogatos và thậm chí cả món tráng miệng omija nhiều lớp kết hợp với mè đen hoặc ngải cứu.
Xem thêm: Hōjicha: Từ “kẻ lặng lẽ” đến biểu tượng mới của văn hóa trà Nhật
6. Parfait thạch Houjicha (Nhật Bản)
Trong sự kết hợp này, houjicha - loại trà rang của Nhật Bản trở thành một kiệt tác tráng miệng đa tầng hương vị, ẩn mình dưới trong những ly parfait đẹp mắt.
Nếu matcha làm nên thương hiệu trà Nhật Bản, thì houjicha được những người mê bánh ngọt say mê nhờ hương thơm đặc biệt của loại trà này. Khác với matcha hay sencha, houjicha được rang ở nhiệt độ cao, làm thay đổi thành phần hóa học của lá trà và tạo ra những tầng hương ấm áp hơn, gợi nhớ đến caramel, các loại hạt rang, cà phê và khói.
Vị đắng dịu nhẹ và hàm lượng caffeine thấp khiến houjicha trở thành một nguyên liệu lý tưởng cho các món tráng miệng. Các quán cà phê Nhật Bản bắt đầu kết hợp trà houjicha vào các món pudding, thạch rau câu, mousse, kem trứng, bánh chiffon và kem tươi, cuối cùng là những ly parfait cầu kỳ, kết hợp nhiều lớp trà trong những kết cấu khác nhau.
Một ly parfait houjicha có thể bao gồm thạch trà rang ở đáy, gạo rang giòn hoặc granola ở giữa, bánh gạo shiratama để tạo độ dai, kem tươi bông xốp và những vòng xoắn kem houjicha mềm mịn cao vút, cuối cùng được phủ bột trà hoặc đường caramel.
Món tráng miệng này vẫn vô cùng phổ biến trong văn hóa quán cà phê Nhật Bản, đặc biệt là ở Kyoto và Tokyo, nơi các tiệm bánh ngọt chuyên về trà xem mỗi ly parfait là một kiến trúc đúng nghĩa, cần được thiết kế một cách tỉ mỉ. Những phiên bản gần đây hơn bao gồm tiramisu trà houjicha, bánh phô mai Basque, crème brûlée và cocktail, phản ánh niềm đam mê chưa từng hạ nhiệt của người Nhật trong việc biến trà thành một hương vị tráng miệng đa năng.
7. Trà sữa Teh Tarik (Malaysia)
Món “trà kéo” nổi tiếng của Malaysia hấp dẫn du khách nhờ công đoạn pha chế đẹp mắt như một màn trình diễn nghệ thuật thực thụ.
Teh tarik khởi nguồn từ văn hóa mamak của Malaysia, nơi những người bán hàng rong theo đạo Hồi gốc Ấn Độ đã sáng tạo một cách pha chế trà sữa nhanh chóng, dễ dàng được phục vụ trong các quán kopitiam đông đúc hay các quán ăn ven đường. Sử dụng trà đen đậm đặc kết hợp với sữa đặc và sữa bay hơi, những người bán hàng bắt đầu thực hiện động tác rót trà đầy ấn tượng giữa hai cốc kim loại từ một khoảng cách khá xa - một kỹ thuật pha chế đặc trưng của loại thức uống này.
Quá trình kéo trà không đơn thuần là trình diễn để phục vụ thực khách. Việc đổ trà giữa hai ly nhiều lần làm nguội trà nóng một cách nhanh chóng, hòa tan đường đều hơn, làm dịu vị đắng chát và tạo ra một lớp bọt mịn sánh đặc, mang lại cảm giác êm ái như nhung đặc trưng trên đầu lưỡi.
Theo thời gian, teh tarik từ một thức uống bình dân người tầng lớp lao động đã trở thành một biểu tượng văn hóa quốc gia. Hiện nay, Malaysia tổ chức nhiều cuộc thi rót teh tarik, nơi các bậc thầy pha chế có thể kéo những dòng trà qua những khoảng cách kinh ngạc mà không làm sóng sánh một giọt ra ngoài.
Văn hóa quán cà phê hiện đại cũng đã biến tấu thức uống này thành vô số phiên bản khác nhau: kem teh tarik, kem tươi teh tarik, latte teh tarik nướng, phiên bản kết hợp với trân châu và cả cocktail sử dụng bọt trà kéo. Tuy nhiên, bất chấp những sự đổi mới, phiên bản trà teh tarik bán trong những hàng quán nhỏ ven đường vẫn được yêu thích nhất chính vì sự đơn giản của nó.
8. Kem trà sữa trân châu (Đài Loan)
Món trà sữa trân châu nổi tiếng thế giới, vốn bắt nguồn từ Đài Loan, giờ đây đã vượt khỏi giới hạn của những chiếc cốc và được biến tấu thành nhiều món tráng miệng độc đáo hơn.
Bắt nguồn từ các tiệm trà Đài Loan vào những năm 1980, trà sữa trân châu đã trở thành một món tráng miệng phổ biến bậc nhất châu Á nhờ vào sự kết hợp thú vị giữa trà sữa lạnh và hạt trân châu dai giòn.
Loại đồ uống đầy mê hoặc ấy đó cuối cùng đã được biến tấu để xuất hiện trong nhiều tráng miệng. Khắp Đài Bắc, Đài Trung và ngày càng nhiều nơi khác ở châu Á, các quán cà phê hiện nay phục vụ những món kem trà sữa trân châu cầu kỳ được làm từ kem trà đen hoặc trà ôolong, trộn với siro đường đen ấm, trân châu tươi, thạch trà, viên khoai môn và những mảnh đường giòn tan. Một số cửa hàng còn làm vỏ ốc quế tẩm bột trà rang để tăng thêm hương trà.
Không chỉ đơn thuần là kem với các loại topping, kem trà sữa trân châu là sự kết hợp tương phản thú vị giữa nóng và lạnh, giữa mềm mịn và dài giòn, giữa vị đắng của trà và vị ngọt của caramel hòa quyện trong từng thìa thưởng thức.
9. Cà ri matcha (Nhật Bản)
Văn hóa trà ở Kyoto phát triển mạnh mẽ đến mức matcha gần như được kết hợp với mọi món ăn, dù là trong ramen hay món cà ri kiểu Nhật.
Ở các quốc gia khác, matcha vẫn chủ yếu được biết đến như một loại đồ uống tráng miệng, xuất hiện trong latte, bánh quy, bánh ngọt, kem tươi. Nhưng ở Kyoto - thủ phủ trà của Nhật Bản - matcha từ lâu đã được xem như một nguyên liệu có thể biến tấu đa dạng, gắn liền với hàng thế kỷ ẩm thực Phật giáo, truyền thống y học và bản sắc ẩm thực Nhật Bản.
Để làm nên món cà ri matcha độc đáo, các nhà hàng ở Uji và Kyoto bắt đầu đưa bột trà xanh cao cấp trực tiếp vào nước sốt cà ri Nhật Bản, tạo ra một món ăn cân bằng giữa vị ngọt, vị umami, vị cay và vị đắng nhẹ của trà. Thành quả là một món ăn đậm đà, thơm nức và tinh tế nhưng vẫn không quá nồng mùi tra xanh.
Món ăn này phản ánh một quan niệm lâu đời của người Nhật về trà như một nguyên liệu ẩm thực chứ không chỉ đơn thuần là một loại đồ uống. Matcha từ lâu đã xuất hiện trong mì soba, các loại muối trộn, đậu phụ, cháo gạo và thậm chí cả các món ăn nhẹ kaiseki.
10. Noon chai (Kashmir)
Trà muối hồng Kashmir có lẽ là một trong những loại trà độc đáo và gây ấn tượng mạnh nhất về mặt thị giác ở châu Á.
Trà Noon chai, hay còn được gọi là sheer chai hoặc gulabi chai có quá trình pha chế phức tạp có thể được so với thuật giả kim. Lá trà xanh được đun nhỏ lửa trong nhiều giờ với nước và baking soda cho đến khi hỗn hợp bị oxy hóa thành một loại nước cốt màu đỏ rượu burgundy. Khi thêm sữa vào, thức uống này có màu hồng nhạt đặc trưng, thường được nâng tầm bằng một chút muối, hạt dẻ cười nghiền nhỏ, hạnh nhân hoặc kem tươi.
Hương vị của trà sữa noon Chai có thể khiến những người lần đầu tiên thưởng thức cảm thấy ngạc nhiên. Thay vì mang vị ngọt thường thấy của trà sữa, Noon Chai có vị mặn nhẹ, béo ngậy và hơi chát. Với độ đậm trà đặc trưng, đây là loại thức uống hiếm hoi không nhằm mục đích giải khát mà giúp tăng cường sức bền trong những mùa đông khắc nghiệt ở dãy Himalaya.
Trà noon chai là kết quả hàng thế kỷ giao lưu văn hóa giữa Ba Tư, Trung Á và tiểu lục địa Ấn Độ. Kỹ thuật và cách thưởng thức trà chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nghệ thuật trà truyền thống của Ba Tư, nhưng Kashmir đã biến nó thành một thức uống hoàn toàn độc đáo của riêng mình, xuất hiện trong các buổi tiếp khách và trong các lễ nghi cộng đồng.
Ngày nay, noon chai vẫn là một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật của người Kashmir. Nó được dùng trong các đám cưới, các buổi họp mặt gia đình và những buổi sáng giá lạnh cùng với các loại bánh mì như lavasa và girda.
Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “10 of Asia’s most fascinating tea creations, from broths to foam” của Sasha Mariposa, đăng trên Tatler Global
Topics
An investigator who keeps a keen eye on what truly makes the modern world tick. Operating at the intersection of executive leadership, market-moving business, and high-end entertainment, she treats every story as a fascinating puzzle waiting to be unraveled.
