Trang sức không chỉ là vật điểm trang cho vẻ bề ngoài. Đôi khi, chúng còn có những công năng đặc biệt, như nhẫn đo mặt trời, kết hợp hai phạm trù khoa học và thủ công mỹ nghệ để phục vụ cho đời sống thường nhật của con người
Hơn ai hết, NTK Martin Margiela và tinh thần tái-cấu-trúc, tái-tạo và tái-sử-dụng của mình đã đem đến những sáng tạo trang sức tưởng chừng lạ lẫm nhưng thật ra vô cùng quen thuộc. Như lời ca tụng cho những giá trị và di sản bất hủ không thể tuyệt diệt, Margiela phục chế và chuyển thể cái cũ thành mới, bóc tách những điều dễ dàng bị bỏ qua để hé lộ chiều kích mới ngay trong sự vật tưởng như quá đỗi tầm thường. Đơn cử là thiết kế nhẫn đo mặt trời (sundial ring) được trình làng trên sàn diễn BST Xuân Hè 1991 của Maison Martin Margiela, trở thành một vật phẩm sưu tầm đáng khao khát trong giới mộ điệu. Vậy đâu là nguồn gốc của món trang sức đặc biệt này?

Above Cận cảnh chiếc nhẫn đo mặt trời trong BST Xuân Hè 1991 của Maison Martin Margiela. (Ảnh: Instagram/@lailatokio)
Nhẫn đo mặt trời - Tiền thân của đồng hồ đeo tay
Nhẫn đo mặt trời còn được gọi là nhẫn của nông dân (farmer’s ring) vì nó từng được sử dụng phổ biến trong cộng đồng người làm nông châu Âu đến tận thế kỷ 19. Là một công cụ đơn giản để xem thời gian dựa trên sự thay đổi độ cao của Mặt Trời, đây là phiên bản đơn giản hóa của nhẫn thiên văn, được thiết kế theo vĩ độ cụ thể và có độ chính xác được cho là rơi vào biên độ sai số từ 15 đến 20 phút.
Xem thêm: Thế vận hội Olympic và những chiếc đồng hồ Omega kinh điển
Nhìn từ bên ngoài, chiếc nhẫn trông như được ghép lại từ 3 lớp nhẫn bằng nhau. Trên bề mặt hai lớp nhẫn ngoài rìa có khắc chữ viết tắt các tháng trong năm, vòng ở giữa có một lỗ ngắm hình tròn nhỏ. Sử dụng cơ chế trượt, ta có thể căn chỉnh lỗ ngắm trên vòng nhẫn ở giữa di chuyển đến vị trí tháng được đánh dấu. Tia sáng mặt trời xuyên qua lỗ sau đó sẽ chiếu lên con số chỉ giờ được khắc ở mặt trong lòng nhẫn. Cơ chế này có thể sử dụng ở hầu hết mọi nơi tại châu Âu, chỉ cần hiệu chỉnh bằng cách sử dụng đường tham chiếu phù hợp với vĩ độ của người sử dụng.
Lịch sử lâu đời của món đồ bình dân chinh phục cả giới quý tộc
Nhẫn đo mặt trời được cho là sáng chế của nhà thiên văn học Johannes Müller von Königsberg vào thế kỷ 15. Tuy vậy, sự xuất hiện của nó có thể khởi nguồn xa xưa hơn thế, với câu chuyện chiếc nhẫn đo mặt trời được nữ hoàng Eleanor xứ Aquitaine tặng cho chồng bà, vua Henry II của nước Anh vào khoảng năm 1152. Trước khi tái hôn với Henry II, Eleanor là một trong những người phụ nữ giàu có và quyền lực nhất thời bấy giờ, dẫn đến một cuộc hôn nhân hơn cả môn đăng hộ đối khi nhà vua không chỉ có thêm đất đai, tiền tài mà còn được lợi về mặt ảnh hưởng chính trị. Theo lời truyền tụng, vị nữ hoàng đặc biệt đam mê tổ chức những bữa tiệc xa hoa và luôn yêu cầu chồng mình có mặt đúng giờ. Để giải quyết vấn đề này, nữ hoàng đặt làm một chiếc nhẫn đo mặt trời tuyệt đẹp làm quà tặng cho đức vua.
Đáp lại tấm chân tình đó, vua Henry II cũng đặt riêng một chiếc nhẫn tương tự làm bằng vàng ròng đính kim cương còn lộng lẫy hơn bội phần để dành tặng nữ hoàng. Tưởng như câu chuyện tình của cặp đôi quyền lực sẽ kết thúc có hậu nhưng có mấy ai ngờ được rằng về sau, vì những lý do liên quan đến ngôi báu, nhà vua ra lệnh cầm tù vợ mình trong lâu đài cho đến ngày ông tử trận 16 năm sau, thoả sức đắm mình trong những cuộc đi săn triền miên mà không còn phải bận tâm ngó xem chiếc nhẫn đang chỉ mấy giờ để kịp về nhà cho buổi cơm chiều.

Above Phiên bản nhẫn đo mặt trời bằng gỗ được tìm thấy vào khoảng TK XVII. (Ảnh: được sự cho phép của Royal Museums Greenwich)
Margiela và cuộc tồn lưu của những giá trị bất biến
Trở lại với BST của “ông hoàng thời trang tái chế” vào năm 1991, nhẫn đo mặt trời được thắt bằng dải ruy-băng đen dài và mảnh, tạo thành vòng cổ đung đưa trên ngực người mẫu khi họ sải bước trong gara bỏ hoang được sử dụng làm địa điểm trình diễn. Vẫn trung thành với ý niệm Replica (Bản sao y bản gốc) đã trở thành sườn cột của hệ tư tưởng Margiela, thiết kế được thực hiện cũng dựa trên nguyên bản do các tu sĩ người Phổ sử dụng vào năm 1720. Những chữ số chỉ giờ được khắc trên nhẫn cũng gợi nhớ về dãy số từ 0 đến 23 gắn liền với tên tuổi thương hiệu - khiến cho ý tưởng chừng như vô thưởng vô phạt lại hoá ra hợp lý không tưởng.
Khung cảnh của show diễn - một gara cũ kỹ, bụi bặm lọt thỏm giữa tuần lễ thời trang Paris hoa lệ mang đến cảm giác chộn rộn hiếu kỳ trước một trải nghiệm phi-truyền-thống, lãng mạn trong sự nổi loạn ma mị của tuổi trẻ. Không có ghế ngồi hay sàn catwalk, khán giả đứng thành cụm để chiêm ngưỡng những chiếc đầm cắt xéo phong cách thập niên 30s bằng vải xuyên thấu được mặc ngược từ trong ra ngoài cùng quần jean xanh. Có những chiếc váy dạ hội vintage thập niên 50s xẻ ở giữa để thành một dạng áo khoác được cố định trước ngực bằng đai thắt lưng. Hai người mẫu nữ mặc đầm trắng gợi nhớ thời kỳ Regency cùng nắm tay nhau lả lướt. Và tất cả đều mang trên cổ cùng một món trang sức duy nhất. Chỉ sau một ngày, thứ phụ kiện bình dân tưởng như đã thất truyền từ lâu bỗng vụt sáng, trở thành món trang sức được các tín đồ thời trang thèm muốn đến tận ngày nay.
Xem thêm: Khám phá bộ sưu tập trang sức đắt đỏ của Anant Ambani - cậu út nhà tỷ phú giàu nhất châu Á
Chi tiết chính là linh hồn làm nên sự thành công về mặt tổng thể, và vẻ đẹp trong thế giới quan của thương hiệu Margiela nằm trong những điều tưởng như nhỏ bé nhưng lại mang trong mình chiều sâu và ý đồ nghệ thuật đầy dụng tâm. Tầm nhìn của Margiela luôn gắn liền với khái niệm vượt-thời-gian, hệt như những gì món phụ kiện đo-thời-gian này đại diện: Khác với vòng đời hữu hạn của những chiếc đồng hồ hiện đại và tinh vi gấp bội phần, thì có những điều vẫn cứ hữu dụng trong sự thanh lịch thầm lặng của mình - và nhất là luôn giữ nguyên những phẩm chất đó trước dòng lịch sử vạn biến.




