“Quấn, thắt, nịt, choàng” và quyền năng của thời trang trên cơ thể người

Nới ra để vải vóc phủ lên da thịt những độ phồng làm giãn nở chiều kích cơ thể. Bằng cách sử dụng các cấu trúc độn bên trong hoặc kỹ thuật xếp ly, áo quần bao trùm một bầu khí quyển thân mật lên người mặc, tạo ra lớp bảo vệ ngăn cách với môi trường bên ngoài.

Chiết vào để nhấn nhá những đường cong - có khi đẫy đà ôm ấp, có khi bén nhọn cực đoan để làm vấn vương người nhìn.  

Kéo rút để chơi đùa với độ ngắn dài và thách thức những chuẩn mực như cách thuỷ triều ban phát và tước đoạt lấy phù sa.

Che lấp vì đó là quyền năng tách bạch những thầm kín vào vùng riêng, dù là bằng kỹ thuật cắt xéo mơn man khắp chiều dọc cơ thể, hay những ráp nối ngẫu hứng nổi loạn.

Hiển lộ vì những nhát cắt xẻ tưởng như phơi bày nhưng lại hàm chứa nhiều cái khẽ khàng khó đoán, khiến người đối diện phải khiêm nhường trước những gì họ được phép thấy và không được phép thấy.

Được Coco Chanel xưng tụng như bậc thầy couturier theo đúng nghĩa đen của từ này, Cristóbal Balenciaga không chỉ phác thảo mà còn có khả năng cắt vải, may vá và lên rập cho các sáng tạo của mình. Bản thân ông từng bày tỏ: “Một nhà thiết kế thời trang phải là kiến trúc sư của những phác đồ thiết kế, là nhà điêu khắc kiến tạo nên dáng hình, là họa sĩ tường tận từng màu sắc, là nhạc sĩ với tiết độ thâm hậu”.

Chỉ 5 “mô-đun” đó thôi, ấy vậy mà đã vẽ ra không biết bao nhiêu thiên tình sử của da thịt với vải vóc suốt ngần ấy năm lịch sử văn minh loài người. 

Xem thêm: Giám đốc sáng tạo - “Ngai vàng” nhiều biến động trong bức tranh thời trang cuối 2024 - đầu 2025

Nhân loại là kết quả không thể ngờ tới của 4 tỷ năm lịch sử. Nếu thuyết tiến hoá thật sự là khởi nguyên của loài người, hãy thử tưởng tượng quá trình đi từ các phân tử ngụp lặn trong lòng đại dương từ 2500 triệu năm trước, đến loài cá không có mắt kỷ Cambri, để từ đó trở thành loài động vật có vú chạy trốn khỏi khủng long trong những đêm trường kỷ Tam Điệp, và rồi: homo sapien. Sự kỳ diệu của cơ thể con người hội tụ đủ đầy tất cả các phẩm chất cho phép giống loài của chúng ta mỗi người mỗi vẻ với những tâm tư tình cảm và mỹ cảm khác nhau bước đi trên địa cầu này đã ngót cả trăm nghìn năm có lẽ.

So với tốc độ tiến hoá về mặt giải phẫu cơ thể diễn ra từ tốn suốt ngần ấy thời gian, tiến trình cách mạng hoá thời trang lại vùn vụt như đang bị kéo theo sau một vectơ gia tốc tăng dần. Xu hướng đầm corset sáng màu ở lại với thời Phục Hưng hai thế kỷ. Kiểu đầm suông mang hơi hướng Hy Lạp cổ với đường chiết eo dưới chân ngực thịnh hành ở Pháp gần 100 năm dưới thời Napoleon. Cơ thể phụ nữ bị biến dạng nghiêm trọng do tác động của corset và tư thế hình chữ S của những mẫu đầm phong cách art nouveau tồn tại dăm ba thập kỷ cuối TK 19 - đầu TK 20. Để rồi từ đó về sau, tất cả những xu hướng thời trang phản ánh tinh thần xã hội đương thời chỉ còn được tính bằng đơn vị thập kỷ và đang có xu hướng rút dần xuống từng năm.

Cột mốc quan trọng đẩy nhanh guồng quay này có thể quy cho cuộc cách mạng công nghiệp đã biến đổi ngành sản xuất vải vóc của châu Âu, rồi sau đó lan ra toàn cầu. Khái niệm sản xuất hàng loạt dần trở nên phổ biến , giúp mọi người dễ dàng tiếp cận và được tiếp thị các mẫu mã mới tại những mô hình cửa hàng bách hóa đầu tiên. Rồi làn sóng toàn cầu hoá ập đến, đưa dân số thế giới hoà chung một nhịp đập thời trang và chung một hình mẫu lý tưởng để hướng vọng. Nhưng đồng thời, sự lan toả của các tiểu văn hoá (subculture) và cởi mở về giới cũng dung dưỡng tiêu chuẩn về cái đẹp khác biệt. Các xu hướng thời trang mới liên tục được giới thiệu để phục vụ cho nhu cầu làm đẹp của con người, nhưng những người mặc đẹp nhất lại không phải là người sành sỏi thời trang nhất - mà chính là những kẻ hiểu rõ về cơ thể của mình. Nói cho cùng, sự hoà phối hợp lý của quần này áo nọ giày kia là cách nhanh nhất để trở thành một phiên bản bắt mắt hơn mà không phải can thiệp dao kéo.

Quần áo thay đổi tỷ lệ cơ thể và tác động đến mối quan hệ của người mặc với không gian vật lý cũng như với những người xung quanh. Mỗi nhà thiết kế đều có cách tiếp cận riêng trong việc tôn vinh cơ thể thông qua phục trang. Có những nhà mốt phụng sự cho việc tôn thờ hằng số của cái đẹp truyền thống: Những mỹ nhân tận thiện tận mỹ của tỷ lệ vàng, hay các nam nhân mực thước vai rộng chân dài được tái hiện thông qua cách tính toán chi li đến từng milimet đo lường và ráp nối. Nếu bạn đã có sẵn cho mình một thân hình cân đối và tiệm cận đồng hồ cát, đã có Azzedine Alaïa và công cuộc lý tưởng hoá các đường cong cùng kỹ thuật cắt may tinh xảo, quấn rít vào cơ thể và bao bọc nó trong quyền lực hừng hực của tính nữ. Ý niệm về việc điêu khắc nên những khối cơ thể như tạc tượng cũng được nhà Schiaparelli thể nghiệm đầy tham vọng, đưa yếu tố siêu thực vào mỗi thiết kế để khiến người mặc thực sự trở thành một tác phẩm nghệ thuật sống. 

Đọc thêm: Louis Vuitton x Formula 1: Từ sàn diễn kiêu hãnh đến đường đua của “kẻ chinh phục”

Sự cuốn hút của nghệ thuật tôn thờ cơ thể thông qua việc định hình phom dáng cũng làm nên tên tuổi của Thierry Mugler - chỉ khác chăng cái chất ngông cuồng đã cho phép nhà mốt Pháp chơi đùa với những ý niệm táo bạo trong từng buổi trình diễn haute couture lộng lẫy. Các người mẫu phô diễn thân hình đình đình ngọc lập của mình khi hóa thân thành các nhân vật thần thoại ma mị như nàng Chimera trong BST Thu Đông 1997; hay biến corset thành đầu xe mô-tô phân khối lớn trong BST Xuân Hè 1992. Bằng cách này, thời trang đã lấn sang địa hạt di truyền học, thách thức tạo hoá khi dám viễn tưởng hoá, thần thánh hoá, hay thậm chí là cơ khí hoá cơ thể trần tục thành những hoá thân không tưởng.

Sức sáng tạo cuồng ngạo cho những giấc mộng dẫu hoang đường nhất cũng đã đưa đẩy nhiều khối óc sáng tạo khác chối bỏ lề lối, thể hiện tầm nhìn của mình về tiềm năng cơ thể con người một cách cực đoan hơn. Yohji Yamamoto là một trong số đó. Người đàn ông cự phách này đã xây dựng sự nghiệp của mình bằng cách tạo ra một vũ trụ độc nhất nơi chỉ có những hố đen tồn tại - những khối đen ngự trên cơ thể, triệt tiêu ánh sáng, triệt tiêu những nét mỹ cảm thuận theo lẽ thường nhưng vẫn giữ lại chất thơ của sự suy tàn. Một “chúa tể bóng đêm” khác giương cao ngọn cờ của chủ nghĩa hậu tận thế không ai khác ngoài Rick Owens và những bộ cánh lập dị như nuốt trọn cơ thể người mặc (Nhưng chính ông lại là một gym rat chính hiệu với câu trả lời phỏng vấn nổi tiếng vào năm 2009, khẳng định hình thức cuối cùng của thời trang cao cấp chính là điêu khắc và chỉnh sửa cơ thể thông qua việc rèn luyện mỗi ngày).

Và tất nhiên, không thể không kể đến Rei Kawakubo với những bộ váy nặng nề, phức tạp, làm lu mờ tính chức năng của con người. Kawakubo phóng đại cơ thể và biến người mặc thành những sinh vật khổng lồ, làm méo mó và biến dạng cơ thể thông qua những lỗ hỏng, những u phồng, những nhấp nhô - phủ định hoàn toàn sự tồn tại của những gì nằm bên dưới chất liệu thiết kế như thể áo quần là một giống loài ký sinh, hoà làm một với vật chủ để chạm đến ngưỡng cá thể siêu việt bất khả tri. 

Mỗi người một mức độ khác nhau, các nhà thiết kế thời trang đã thử nghiệm, khám phá, và định hướng giới mộ điệu nói riêng và công chúng nói chung bằng những ý niệm về một cơ thể phi thường, phi giới tính, phi nhị nguyên và thậm chí là phản xã hội để xoay chuyển cục diện trong bối cảnh cơ thể - đặc biệt là nữ giới, ngày càng bị chính trị hóa và kiểm soát. Suy cho cùng, thời trang là cách chúng ta tái cấu trúc lại cơ thể để đạt đến ngưỡng tinh thần cần thiết cho cuộc tồn sinh mà ở đó, công cuộc sáng tạo có thể mở ra vô vàn khả năng mới về những gì được coi là “con người”. 

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 01/2025

ĐỌC THÊM

Thời trang thảm đỏ: Khi tuyên ngôn cá nhân vang vọng qua những bộ cánh mang tầm nhìn

Victoria Beckham cùng Sotheby's biến thời trang trở thành hình thức giám tuyển mới trong bán lẻ

Thảo Trần, Nhà sáng lập Lơ Silk: “Đằng sau mỗi sợi lụa Di Linh và Bảo Lộc còn có một lịch sử”