Chuyển giao tài sản: Cuộc chơi của những con số, màn đấu trí với bản ngã

Trong các nền văn hóa đề cao hiếu đạo và sự hòa thuận gia đình, đặc biệt là các quốc gia Đông Á chịu ảnh hưởng của Nho giáo hoặc mô hình đại gia đình ở Nam Á, các thế hệ thừa kế thường phải đối mặt với áp lực lớn trong việc gìn giữ và duy trì di sản mà cha ông để lại. Không ít gia đình mất trắng sau vài thế hệ vì chi tiêu phóng túng, đầu tư sai lầm hoặc xung đột nội bộ.

Theo nghiên cứu của Hiệp hội Doanh nghiệp Gia đình (Family Business Association), chỉ 30% doanh nghiệp duy trì được qua thế hệ thứ hai và vỏn vẹn 12% đến được thế hệ thứ ba. Ở châu Á, nơi các văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office) mọc lên nhanh chóng, nhưng vẫn thiếu nền tảng quản trị, con số này càng đáng lo ngại hơn.

Đó là lý do tâm lý học tài chính trở thành yếu tố then chốt. Kế thừa tài sản không chỉ là phân chia con số, mà còn là cuộc đấu với cảm xúc và thiên kiến con người. Lĩnh vực này, được khởi xướng bởi các nhà tâm lý học Daniel Kahneman và Amos Tversky, chỉ ra rằng các thiên kiến nhận thức có thể khiến ngay cả những người thông minh và thiện chí nhất đưa ra quyết định sai lầm.

Xem thêm: Thế hệ Millennials khuấy đảo phiên đấu giá: Christie’s Hong Kong lập kỷ lục doanh thu hơn 105 triệu USD mùa Thu 2025

Với người thừa kế châu Á, những thiên kiến này càng rõ rệt do ảnh hưởng văn hóa và khoảng cách thế hệ. Thiên kiến tự tin quá mức là ví dụ điển hình. Thế hệ sáng lập từng thành công nhờ chấp nhận rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động, từ cơn sốt bất động sản Trung Quốc đến thương mại hàng hóa ở Indonesia. Con cái của họ, thừa hưởng câu chuyện thành công ấy, dễ cho rằng mình cũng có năng lực tương tự và liều lĩnh đầu tư vào tài sản đầu cơ như tiền mã hóa hay start-up chưa được kiểm chứng.

Ngược lại, thiên kiến sợ thua lỗ lại khiến nhiều người bám chặt vào những khoản đầu tư không thể sinh lời. Trong môi trường coi trọng thể diện, người thừa kế có thể giữ lại những tài sản đang mất giá chỉ vì yếu tố tình cảm, chẳng hạn như không muốn bán một tòa nhà thương mại xuống cấp tại Hong Kong dù thương mại điện tử đang phát triển mạnh.

Tâm lý đám đông cũng là một cạm bẫy phổ biến. Trong thời đại mạng xã hội, nơi các nhóm WeChat hay KOLs tài chính có sức ảnh hưởng lớn, nhiều người trẻ dễ bị cuốn vào làn sóng đầu tư nhất thời như tiền mã hóa (Cryptocurrency) hoặc memecoin.

Cuối cùng là xu hướng “recency bias” (xu hướng nhận thức thiên vị các sự kiện gần đây hơn là các sự kiện lịch sử) khiến nhà đầu tư bị ám ảnh bởi các biến động ngắn hạn. Sau đại dịch, không ít người quá tập trung vào sự phục hồi của ngành công nghệ mà quên mất rủi ro địa chính trị đang gia tăng. 

Giáo dục phải được ưu tiên. Các gia đình thượng lưu nên đầu tư cho thế hệ kế nghiệp tham gia các chương trình huấn luyện chuyên biệt tại những tổ chức như Insead hay Asia Family Office Foundation, nơi chú trọng cả trí tuệ cảm xúc và tư duy chiến lược trong đầu tư.

Tiếp đó, người thừa kế cần tư vấn độc lập từ các chuyên gia không bị chi phối bởi yếu tố gia đình. Theo dữ liệu từ Janus Henderson Investors, có tới 90% người thừa kế cho biết họ sẽ thay đổi cố vấn tài chính sau khi hoàn tất quá trình chuyển giao tài sản. Các nhóm chuyên biệt như Specialist Consulting Group (SCG) của tập đoàn này đang áp dụng những công cụ như đánh giá khả năng chịu rủi ro để xây dựng danh mục phù hợp với tính cách và mục tiêu của từng cá nhân. Chẳng hạn, người thận trọng có thể theo đuổi chiến lược đầu tư cân bằng giữa cổ phiếu và trái phiếu ổn định, trong khi người dám mạo hiểm có thể tìm đến các quỹ theo chủ đề công nghệ hoặc y sinh.

Cuộc chuyển giao tài sản không phải là đường đua ngắn. Nó đòi hỏi tầm nhìn qua nhiều thế hệ. Các gia tộc châu Á có thể tận dụng những cấu trúc như quỹ tín thác hay tổ chức từ thiện để đảm bảo sự bền vững, nhưng quan trọng hơn là cần thay đổi cách nhìn: xem tài sản như trách nhiệm trông giữ, thay vì quyền sở hữu tuyệt đối

Thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, thế hệ kế thừa nên học cách đầu tư kiên định, dựa trên nghiên cứu và tầm nhìn dài hạn, như tinh thần “value investing” (đầu tư giá trị) mà Warren Buffett cổ vũ. Đó là cách tích lũy bền vững, hướng đến tăng trưởng ổn định thay vì những cú thắng thua tức thời.

Cuối cùng, đối thoại giữa các thế hệ là chìa khóa then chốt mở ra những cơ hội. Nhiều gia đình châu Á vẫn né tránh việc nói về tiền bạc, dẫn đến hiểu lầm và mâu thuẫn. Những cuộc trò chuyện cởi mở sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ triết lý và giá trị đằng sau từng quyết định đầu tư, từ đó duy trì tinh thần và di sản của người sáng lập.

Cuộc chuyển giao tài sản quy mô lớn đang diễn ra được xem là thời khắc định hình của châu Á, mở ra cơ hội để thế hệ kế nghiệp tiếp nối và nâng tầm di sản gia đình, hướng đến sự thịnh vượng bền vững. Tuy nhiên, nếu thiếu hiểu biết về tâm lý đầu tư, khối tài sản khổng lồ ấy có thể nhanh chóng tan biến. Với vai trò là những người quản lý tài sản cho giới thượng lưu trong khu vực, điều cần thiết là phải kết hợp giữa năng lực tài chính và bản lĩnh tinh thần để bảo toàn và phát triển nguồn lực ấy.

Trong nhiều thập niên gắn bó với lĩnh vực quản lý tài sản tại châu Á, tôi đã tận mắt chứng kiến việc dòng tiền bất ngờ chảy về có thể giúp củng cố thịnh vượng qua nhiều đời, nhưng cũng có thể khiến tài sản hao mòn chỉ vì những quyết định sai lầm. Với các gia đình và cá nhân sở hữu khối tài sản lớn, yếu tố cốt lõi để chèo lái giai đoạn này không chỉ nằm ở các công cụ tài chính, mà còn ở khả năng kiểm soát tâm lý đầu tư - điều giúp của cải không chỉ được truyền lại, mà còn được bảo toàn và phát triển thông minh cho các thế hệ sau.

Thông điệp gửi đến những gia đình giàu có rất rõ ràng: hãy truyền lại cho thế hệ sau không chỉ tài sản, mà còn cả tri thức và bản lĩnh để quản lý chúng một cách sáng suốt. Khi làm được điều đó, sự sung túc sẽ vượt qua giới hạn của thời gian. Bởi lẽ, giá trị thực sự của sự giàu có không nằm ở số tiền được chuyển giao, mà ở những di sản có thể tiếp tục phát triển và lan tỏa qua nhiều thế hệ.

Bài viết được chuyển ngữ từ nội dung gốc “Opinion: “Passing on wealth isn’t merely a numbers game; it’s a battle against human nature'” của tác giả Andrew Hendry, đăng tải trên Tatler Singapore

ĐỌC NGAY

Gặp gỡ 6 hạt giống golfer đang lên kiến tạo kỷ nguyên mới cho thể thao Việt Nam

Chiến thắng của Sanae Takaichi và di sản toàn cầu của các nữ chính trị gia kiệt xuất

Năm 2025 và cuộc đại chuyển giao quyền lực làm thay đổi cục diện ngành thời trang