Women’s Day: Những phụ nữ Việt đang viết lại tương lai công nghệ và AI

Trước hết, công nghệ mở rộng quyền tiếp cận tri thức. Phương Thảo, 31 tuổi, chuyên viên tài chính tại một quỹ đầu tư, thường tranh thủ giờ nghỉ trưa để cập nhật kiến thức. Cô chỉ vào một trợ lý AI đang tóm tắt báo cáo lợi nhuận – rủi ro dài gần 40 trang, kèm ghi chú và sơ đồ minh hoạ. “AI giúp tôi tự tin hơn, học nhanh hơn, và cảm thấy mình không hề thua kém ai,” cô nói. Các nền tảng như Coursera hay Vietnam Digital Academy cũng giúp hàng triệu người, bao gồm phụ nữ ở vùng sâu vùng xa, tiếp cận kiến thức về fintech, thương mại điện tử hay lập trình. 

Theo báo cáo kỹ năng toàn cầu 2025 của Coursera, tỷ lệ nữ giới đăng ký học tăng từ 38% năm 2021 lên 47% năm 2024. Đặc biệt, số phụ nữ tham gia các chương trình chứng chỉ chuyên nghiệp tăng từ 25% lên 40% trong cùng giai đoạn. Nhiều chương trình đào tạo do UNDP triển khai đang hỗ trợ phụ nữ học phân tích dữ liệu và lập kế hoạch chiến lược. Đơn cử như “Empower Her Tech” hỗ trợ phụ nữ 18–35 tuổi, đặc biệt là những người khởi nghiệp ngoài lĩnh vực công nghệ, tiếp cận kiến thức cơ bản về AI và công nghệ số 4.0. Học viên của chương trình đa dạng, đến từ nhiều nhóm yếu thế như người khuyết tật, dân tộc thiểu số hay cộng đồng LGBT. Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam, nhận định: “Đây là đóng góp nhỏ nhưng có ý nghĩa trong việc thu hẹp khoảng cách giới trong lĩnh vực công nghệ.”

Với hàng chục năm kinh nghiệm, bà Nguyễn Quỳnh Trâm cho rằng AI đang mở ra cánh cửa cho phụ nữ bước vào các lĩnh vực từng được xem là “đặc quyền” của nam giới như lập trình, khoa học dữ liệu. “AI giúp thay đổi cách tiếp cận các công việc kỹ thuật”, bà nhìn nhận. Bởi lẽ các công cụ no-code (hoàn toàn không cần viết mã), low-code (sử dụng một ít mã để tùy chỉnh và mở rộng các ứng dụng) giúp nữ giới, kể cả những người không có nền tảng công nghệ, vẫn có thể tham gia thiết kế sản phẩm, phát triển phần mềm hay quản lý dự án. Các công cụ như GitHub Copilot hỗ trợ viết mã từ ngôn ngữ tự nhiên, trong khi nền tảng như AppMaster cho phép thiết kế ứng dụng web, di động và phụ trợ thông qua giao diện kéo thả trực quan, loại bỏ nhu cầu viết mã phức tạp. Những điều này giúp người dùng từng bước xây dựng sự tự tin và tăng khả năng cạnh tranh việc làm. Đây không chỉ là con đường học nhanh, mà còn là cách để tích lũy kinh nghiệm, chứng minh năng lực kỹ thuật, và vượt qua rào cản vô hình do định kiến giới mang lại.

Bà Nguyễn Thị Kiều Quyên, Phó Chủ tịch Liên minh Công nghệ số Việt Nam, đánh giá: “Cuộc cách mạng công nghệ là cơ hội để phụ nữ khẳng định vai trò, không chỉ trong công việc mà còn trong phát triển xã hội.” 

Không chỉ giúp tiếp cận tri thức, công nghệ còn hỗ trợ giảm bất bình đẳng trong tuyển dụng. Nghiên cứu của Himabindu Lakkaraju tại Harvard Business School cho thấy các thuật toán xếp hạng công bằng có thể tăng tỷ lệ nữ giới vào danh sách ứng viên tiềm năng từ 10% lên 29%.

Một rào cản lớn với phụ nữ trong sự nghiệp là trách nhiệm gia đình – điều khiến nhiều người phải từ chối cơ hội thăng tiến. Tuy nhiên, mô hình làm việc linh hoạt cùng các trợ lý ảo AI đang giúp phụ nữ cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân hiệu quả hơn. 

Dù tiềm năng là rất lớn, AI không hoàn toàn không có rủi ro. Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy một số mô hình AI tạo sinh mô tả phụ nữ là “lãnh đạo yếu kém” hoặc “kém quyết đoán”. Nguyên nhân nằm ở dữ liệu được sử dụng để nhập thông tin và huấn luyện chủ yếu hướng đến nam giới, nghĩa là phụ nữ có thể bị loại trừ hoặc phân biệt đối xử trong nội dung tạo ra. 

Vấn đề càng trở nên nghiêm trọng khi phụ nữ chỉ chiếm 22% lực lượng lao động trong lĩnh vực AI toàn cầu, và chưa đến 8% giữ vai trò Giám đốc Công nghệ (CTO) tại Mỹ. Việc thiếu vắng tiếng nói nữ trong quá trình thiết kế và ra quyết định khiến các sản phẩm công nghệ dễ tái tạo định kiến lịch sử hoặc làm sâu sắc thêm những bất bình đẳng đã có. Báo cáo "The Future is Equal: Gender Equality in the Technology Industry" của Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng không thể nói đến một tương lai bình đẳng nếu quá trình phát triển công nghệ bị chi phối bởi một nhóm thiểu số. Thiếu đại diện nữ không chỉ tạo ra sản phẩm thiếu công bằng, mà còn khiến phụ nữ dễ bị tổn thương hơn trước làn sóng tự động hóa. 

Laura Nguyễn, Partner tại GenAI Fund, nhận xét: “AI là lĩnh vực liên ngành, không chỉ cần kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự thấu hiểu xã hội, văn hoá và đạo đức con người. Phụ nữ với góc nhìn đa chiều và nhạy cảm đặc biệt có thể đóng góp lớn vào phát triển sản phẩm có tính nhân văn, phục vụ tốt cho cộng đồng”. Một hệ sinh thái AI toàn diện cần xóa bỏ định kiến giới. Để làm được điều này, AI cần được xây dựng trên ba trụ cột: đội ngũ phát triển đa dạng, dữ liệu minh bạch và trách nhiệm giải trình. “AI cần được thiết kế để thúc đẩy đại diện. Thuật toán không thể xóa bỏ bất công nếu người ra quyết định vẫn mang định kiến,” Lakkaraju nói. Bà đề xuất kết hợp thuật toán với các cơ chế hành vi – như điểm thưởng cho doanh nghiệp chọn ứng viên nữ vào vòng phỏng vấn cuối cùng.

Tương lai của công việc đang được định hình từ những quyết định ngày hôm nay. Nếu được trao cơ hội, phụ nữ không chỉ là người thụ hưởng công nghệ, họ sẽ là người dẫn dắt làn sóng thay đổi tiếp theo.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 08/2025

ĐỌC NGAY

Minh Nguyễn, Country Lead Allianz Partners: “Phụ nữ hãy linh hoạt như nước”

Women's Day Guide: Khi phụ nữ “truyền lửa” đam mê công việc qua điện ảnh

SHE Speaks: Tiến sĩ Bùi Trân Phượng - Nâng đỡ phụ nữ không nên được hiểu là “ưu ái” hay “dễ dãi hơn” so với nam giới