Đổi mới sáng tạo: Khi xã hội cùng chuyển động

Ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia NUSX, Đại học Quốc gia Singapore, cho biết quốc đảo này đã cam kết hơn 125 tỷ SGD cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo từ năm 1991. Trong đó, 37 tỷ SGD được dành cho RIE2030 trong 5 năm tới. Đầu tư công cho lĩnh vực này được duy trì ở mức khoảng 1% GDP.

Nguồn vốn được tổ chức xuyên suốt quá trình phát triển công nghệ, từ hình thành ý tưởng đến khi sản phẩm ra thị trường. Quỹ Nghiên cứu Quốc gia điều phối kế hoạch và nguồn tài chính, trong khi các trường đại học và doanh nghiệp triển khai. Trong giai đoạn 2018 - 2023, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp tại Singapore tăng từ 5,5 tỷ lên 9 tỷ SGD.

Forte Biotech, startup công nghệ sinh học do hai cựu sinh viên NUS thành lập, là một ví dụ. Thông qua chương trình GRIP, nghiên cứu của nhóm được phát triển dựa trên bằng sáng chế được cấp phép, nhận vốn hỗ trợ của NUS và đưa giải pháp xét nghiệm nhanh, chẩn đoán bệnh thủy sản tới Việt Nam. Từ trường hợp Singapore, Edward Lim gợi ý Việt Nam phát triển luân chuyển nhân tài, xây dựng hệ thống hỗ trợ từ ý tưởng đến thị trường và sử dụng vốn công để giảm rủi ro cho startup giai đoạn đầu.

Ông Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Aitomatic, cho rằng Việt Nam có nguồn lực riêng gồm ngôn ngữ, văn hóa, tri thức và cách nhìn về thế giới. Khi ngày càng nhiều tri thức được tạo ra và lưu trữ trên môi trường số, những nguồn lực này có thể trở thành dữ liệu để AI học hỏi. Theo ông, Việt Nam có cơ hội số hóa và đưa tri thức Việt Nam vào kho tri thức toàn cầu, đồng thời xây dựng năng lực AI dựa trên dữ liệu, văn hóa và tri thức của mình.

Đọc thêm: Cartier Cheich lập kỷ lục mới tại Sotheby’s Hong Kong

Ở khu vực sản xuất, bài toán lại nằm ở phần giá trị được tạo ra trong nước. Theo GII 2026, Việt Nam đứng đầu về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao trong tổng thương mại. Trong khi đó, khu vực FDI chiếm 77,3% tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 và giữ vai trò chủ đạo trong các ngành điện tử, công nghệ cao. Ông Na Ki Hong, Tổng giám đốc Samsung Việt Nam cho biết, các kỹ sư tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển ở Hà Nội đã tham gia phát triển phần mềm cho sản phẩm toàn cầu. Tiếng Việt trở thành một trong 13 ngôn ngữ được hỗ trợ khi Galaxy S24 Ultra ra mắt. Samsung cũng hỗ trợ 91 doanh nghiệp thông qua dự án phát triển nhà máy thông minh và đào tạo 201 chuyên gia Việt Nam. Tại một doanh nghiệp nhựa ở Bắc Ninh, giải pháp quản trị dữ liệu giúp tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tăng từ 80% lên 92%, trong khi tỷ lệ lỗi giảm từ 12% xuống 0,5%. Những trường hợp này cho thấy một hướng chuyển dịch của đổi mới sáng tạo: từ việc tạo ra hoạt động sang tạo ra năng lực nghiên cứu, công nghệ và sản phẩm có thể sử dụng trong thực tế.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng đổi mới bắt đầu từ khả năng nhìn vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như hiển nhiên và biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Ông dẫn câu chuyện Nokia để cho thấy thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai, đồng thời nhắc tới DeepSeek như ví dụ về cách tiếp cận mới trong phát triển AI. Singapore cũng được ông dẫn lại qua việc đầu tư công nghệ để giải quyết bài toán thiếu nước và phát triển NEWater.

Với Việt Nam, Bộ trưởng cho rằng tư duy đổi mới cần xuất hiện trong tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy, xây dựng nền quản trị gần dân và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và AI trở thành động lực phát triển.

Ở cấp doanh nghiệp, đổi mới cần bắt đầu từ những bài toán về năng suất, nhu cầu khách hàng và công nghệ có thể tạo ra giá trị mới. Với trường đại học và viện nghiên cứu, yêu cầu đặt ra là tạo môi trường cho những câu hỏi mới và tạo điều kiện để sáng kiến được thử nghiệm.

Ở cấp bộ, ngành và địa phương, đổi mới được đặt vào cách xây dựng và thực thi chính sách. Khi xuất hiện vấn đề mới, cơ quan quản lý cần nghiên cứu và đề xuất cơ chế phù hợp. Khi người dân và doanh nghiệp gặp vướng mắc, trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt phải được xác định rõ.

Việt Nam có thể biến những nguồn lực đổi mới sáng tạo đã hình thành thành bao nhiêu giá trị, công nghệ và năng lực được tạo ra và lưu giữ trong nền kinh tế. Đó chính là bước chuyển từ việc xây dựng một hệ sinh thái có nhiều hoạt động sang xây dựng năng lực tạo ra giá trị trong nền kinh tế.

ĐỌC NGAY

Simon Sim, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc ngành hàng Trải nghiệm Di động Samsung Electronics Vietnam: Dự báo hay sẵn sàng thích ứng trước những biến động thị trường?

GEN.T Hall 2026 Panel Talk: “Bản sắc giữa thời đại vạn biến” - Nền tảng sức bền và văn hóa doanh nghiệp đường dài

Châu Á giữ nhịp tăng trưởng, Việt Nam được ADB nâng dự báo