Giám đốc Hình ảnh, Phong cách và Di sản Cartier Pierre Rainero: Ngôn ngữ của dáng hình

Cartier luôn tạo ấn tượng là một Maison vừa trung thành với di sản, vừa giữ được sinh khí mới. Với những biểu tượng như Santos - Dumont hay Crash liên tục được tái diễn giải, bằng cách nào ông bảo đảm rằng mỗi lần trở lại ấy là một sự tiếp nối, thay vì chỉ khơi gợi hoài niệm?

Tôi vẫn thường nói rằng ở Cartier không có chỗ cho hoài niệm. Nếu muốn hiểu văn hóa của Maison, trước hết cần gạt bỏ ý niệm ấy. Cartier chưa bao giờ vận hành như một nơi chỉ chăm chú gìn giữ quá khứ. Điều chúng tôi tiếp nhận từ các thế hệ đi trước là một thôi thúc luôn hướng về phía trước. Bởi vậy, khi ai đó gọi tôi là “người canh giữ ngôi đền”, tôi luôn thấy cách diễn đạt ấy chưa thật chính xác, bởi nó gợi đến một dạng bảo tồn bất động. Điều tôi gìn giữ, nếu có thể gọi như vậy, chính là tinh thần đổi mới và sự cởi mở trước thời đại. Đó mới là hạt nhân của Cartier.

Là một nhà kim hoàn, Cartier cũng sở hữu một quan niệm rất riêng về thời gian. Những tạo tác mà chúng tôi thực hiện luôn hướng tới sức hấp dẫn có khả năng bền lâu, không chỉ với thế hệ sở hữu chúng hôm nay, mà còn với những thế hệ sẽ thừa hưởng chúng về sau. Vì thế, mỗi lần tái diễn giải một biểu tượng như Cartier Santos-Dumont hay Cartier Crash, mục tiêu chưa bao giờ là lặp lại ký ức, mà là tiếp tục một tinh thần sáng tạo vẫn còn sống động.

Đọc thêm: Khi thiên nhiên trở thành ngôn ngữ chế tác của Cartier

Luôn hướng về tương lai nhưng vẫn phải giữ được bản sắc, sức hấp dẫn và độ bền của giá trị hẳn là một bài toán không dễ. Cartier giải bài toán ấy bằng cách nào?

Theo tôi, bản sắc của Cartier gắn với những nguyên tắc cốt lõi hơn là một ngôn ngữ hình thức cố định. Trên bình diện sáng tạo, chúng tôi luôn bị thôi thúc bởi việc khám phá những hình khối mới, mở rộng biên giới thẩm mỹ và tạo ra những tạo tác vừa khác biệt vừa có khả năng trường tồn. Nhưng song hành với đó là một đòi hỏi quan trọng không kém: tạo ra những món đồ có thể thực sự đồng hành cùng con người. Với Cartier, một sáng tạo không thể chỉ dừng lại ở vẻ đẹp. Một tạo tác chỉ thật sự thành công khi nó được đeo, được sống cùng và trở thành một phần đời sống của người sở hữu. Nếu một món đồ chỉ đẹp mà không được mang trên người, với chúng tôi, đó chưa phải thành công trọn vẹn.

Đó cũng là cách chúng tôi thẩm định mọi dự án mới: tạo tác ấy có đẹp không, có đúng tinh thần Cartier không, tay nghề có đạt tới chuẩn mực mà chúng tôi đòi hỏi không, có đủ tinh luyện không, và quan trọng hơn cả, liệu ai đó có thực sự muốn mang nó vào đời sống của mình hay không. Chỉ khi câu trả lời là có, chúng tôi mới giới thiệu nó ra công chúng.

Lịch sử Cartier chất chứa vô số câu chuyện đặc biệt, từ những bảo chứng hoàng gia đến những dấu mốc riêng tư đã trở thành một phần huyền thoại của thương hiệu. Trong tất cả những lát cắt ấy, có câu chuyện nào đặc biệt ở lại với ông qua năm tháng?

Cartier sở hữu một lịch sử đặc biệt danh giá, nhưng tôi luôn nghĩ uy tín ấy là hệ quả của những gì Maison đã và đang làm. Vì thế, điều quan trọng là phải tiếp tục làm việc ở chuẩn mực cao nhất để xứng đáng với niềm tin đó. Mối liên hệ với các hoàng gia, dĩ nhiên, là một phần quan trọng trong lịch sử Cartier. Ở thời điểm ấy, được công nhận là nhà cung cấp cho một hoàng gia đồng nghĩa với việc Maison đã đáp ứng được kỳ vọng của nhóm khách hàng khắt khe bậc nhất. Đó không chỉ là vinh dự, mà còn là sự xác nhận về chuẩn mực.

Tuy nhiên, câu chuyện mang ý nghĩa đặc biệt với cá nhân tôi lại là một giai thoại nhỏ hơn nhiều. Trong những năm đầu làm việc ở mảng truyền thông, tôi từng trao đổi với một nhà cung cấp về thiết kế tủ trưng bày. Khi thấy phương án được đề xuất khá đắt đỏ, tôi hỏi liệu có thể thay đổi vật liệu để tiết giảm chi phí hay không. Và người đó lập tức trả lời: “Không, đây là Cartier. Không thể làm dưới một ngưỡng chất lượng nhất định.” Việc một đối tác bên ngoài cũng có hình dung rất rõ về Cartier và mức độ chuẩn mực mà cái tên đó đòi hỏi khiến tôi nhớ mãi. Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu mức độ tín nhiệm mà Maison nhận được lớn đến thế nào.

Và tôi cũng hiểu rằng Cartier phải luôn tạo ra sự tương xứng giữa giá trị và giá thành. Khi ai đó bước vào Cartier, họ phải cảm nhận được rằng giá trị của món đồ xứng đáng với mức giá họ bỏ ra.

Trong một ngành công nghiệp thường bị chi phối bởi xu hướng ngắn hạn và nhịp điệu mùa vụ, Cartier vẫn kiên định với chiều sâu văn hóa và tính vượt thời gian. Ông chuyển hóa triết lý ấy như thế nào để tiếp tục cộng hưởng với một công chúng trẻ, toàn cầu mà không làm suy suyển chiều sâu trí tuệ hay tính toàn vẹn nghệ thuật của Maison?

Tôi rất vui khi bạn nhắc đến chiều kích này, bởi trên thực tế, yếu tố nghệ thuật nằm ở chính trung tâm của cách Cartier sáng tạo. Dĩ nhiên, Cartier là một Maison thương mại, nhưng đồng thời cũng luôn được dẫn dắt bởi một tham vọng nghệ thuật rất rõ ràng. Từ thập niên 1920 - 1930, từng có những bài viết gọi thế hệ Cartier thứ ba là “artist merchants” - những thương nhân mang tinh thần nghệ sĩ. Tôi nghĩ đó là cách mô tả rất chính xác về Maison. Mỗi tạo tác của Cartier đều sở hữu nhiều lớp chiều sâu. Những hình khối ấy không bao giờ xuất hiện ngẫu nhiên; phía sau chúng luôn là một nền tảng của ý niệm, cảm hứng và nghiên cứu thẩm mỹ. Ngay từ rất sớm, Cartier đã tìm kiếm cảm hứng vượt ra ngoài hệ mỹ cảm phương Tây, đồng thời nuôi dưỡng một sự tò mò gần như vô hạn với nhiều lãnh địa khác nhau của cái đẹp. Đó có thể là những nền văn hoá khác, nhưng cũng có thể là thế giới cơ khí - nguồn cảm hứng từng để lại dấu ấn sâu đậm trong nhiều giai đoạn sáng tạo của Maison.

Với thế hệ trẻ, tôi thực ra khá lạc quan. Trong một thế giới liên tục dịch chuyển và nhiều bất an, những gì được cảm nhận là chân thực, chính đáng và nhất quán lại càng trở nên quan trọng. Chúng mang đến một dạng bảo chứng. Người ta thường cho rằng thế hệ mới luôn muốn khước từ những gì thế hệ trước từng yêu thích, nhưng tôi không nghĩ điều đó hoàn toàn đúng. Nếu một Maison có thể chứng minh rằng những giá trị của mình vẫn còn ý nghĩa với đời sống đương đại, thì chính chiều sâu lịch sử ấy sẽ trở thành lợi thế, chứ không phải gánh nặng. Kỷ nguyên số cũng đóng một vai trò tích cực trong mối quan hệ giữa các thương hiệu lâu đời và công chúng trẻ. Ngày nay, họ có thể tự mình tiếp cận lịch sử, giai thoại và chiều sâu văn hóa của một Maison theo cách chủ động hơn bao giờ hết. Đó không còn là thứ tri thức được truyền đạt một chiều, mà là điều họ tự tìm kiếm, tự khám phá và vì thế cũng tiếp nhận như một phần hiểu biết của riêng mình. 

Có lẽ đó là lý do tôi tin rằng Cartier đang ở một vị thế rất tốt để đối thoại với những thế hệ khách hàng mới.

Xin khép lại bằng một câu hỏi cuối. Cartier đã hiện diện trong nhiều triển lãm tại các thiết chế văn hóa lớn, từ Louvre Abu Dhabi đến Palace Museum, và sắp tới là NGV tại Melbourne. Theo ông, khả năng để một triển lãm Cartier diễn ra tại Đông Nam Á, cụ thể hơn là tại Việt Nam, hiện ở mức nào?

Đó là một cuộc đối thoại vẫn đang tiếp diễn với một số thiết chế văn hóa trong khu vực, và may mắn là các định chế này thường trao đổi với nhau. Chẳng hạn, triển lãm sắp tới tại National Gallery of Victoria sẽ giới thiệu một dự án vốn được khởi tạo bởi Victoria & Albert Museum ở London. Dĩ nhiên, phiên bản trưng bày có thể được điều chỉnh ở một số hiện vật, nhưng trục tự sự cốt lõi vẫn được giữ nguyên.

Điều đó phản ánh một thực tế rộng hơn: ngày càng có nhiều thiết chế văn hóa quan tâm đến việc tổ chức các triển lãm về Cartier, dù mỗi nơi có thể phát triển một câu chuyện giám tuyển khác nhau. Tại Louvre Abu Dhabi, triển lãm được xây dựng xoay quanh mối liên hệ giữa nghệ thuật Hồi giáo và sáng tạo của Cartier. Nói cách khác, Cartier có thể được tiếp cận qua nhiều lăng kính khác nhau, tuỳ theo định hướng của từng bảo tàng.

Với khu vực của bạn, điều tôi có thể chia sẻ là hiện chúng tôi đang trao đổi với một số tổ chức quan trọng. Tuy nhiên, như tôi đã đề cập, những dự án như vậy thường bắt đầu từ sáng kiến của chính bảo tàng. Cartier có thể cho mượn nhiều hiện vật từ bộ sưu tập riêng của Maison, bên cạnh các tác phẩm đến từ những bộ sưu tập tư nhân hoặc các định chế khác, nhưng định hướng giám tuyển luôn thuộc về bảo tàng. Vai trò trước hết của chúng tôi là một bên cho mượn hiện vật và đồng hành trong việc kể câu chuyện ấy theo cách giàu chiều sâu văn hóa nhất có thể.

ĐỌC NGAY

Nhà sưu tầm đồng hồ Lân Lê: Phù sa từ ký ức

Gia tài vô giá của thời gian

Nhịp đập tốc độ: Những chiếc đồng hồ lấy cảm hứng từ thể thao