Women’s Day: Amanda Nguyen - Cất cánh cùng hai tiếng “Việt Nam”, chạm tới vũ trụ, và truyền cảm hứng toàn cầu

Trong chuyến bay, cô thực hiện ba dự án nghiên cứu. Đầu tiên là nghiên cứu cách thực vật phản ứng trong môi trường trọng lực thấp, hợp tác cùng Trung tâm Vũ trụ Quốc gia Việt Nam và Đại học Wisconsin–Madison. “Tôi chủ động đến gặp các cơ quan vũ trụ Đông Nam Á, với tư cách là người phụ nữ Việt Nam và Đông Nam Á đầu tiên bay vào không gian, tôi hỏi họ: chúng ta có thể cùng nhau làm gì?”. Họ quyết định mang theo hạt giống cải bẹ (brassica rapa) biến đổi gen có nguồn gốc từ Việt Nam để nghiên cứu tác động của môi trường không gian lên cây trồng. Kết quả có thể giúp phi hành gia trồng thực phẩm trong các sứ mệnh dài ngày, đồng thời góp phần giải bài toán an ninh lương thực trên Trái Đất.

Dự án thứ hai tập trung vào sức khỏe phụ nữ được thực hiện cùng Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Amanda Nguyen mang theo nguyên mẫu một miếng dán siêu âm vú dạng đeo, do một kỹ sư kiêm nhà khoa học vật liệu tại MIT thiết kế, và mặc nó bên dưới bộ đồ phi hành gia. Mục tiêu là kiểm nghiệm khả năng theo dõi ung thư vú trong điều kiện khắc nghiệt của không gian.

Dự án cuối cùng là một nghiên cứu về chu kỳ kinh nguyệt trong không gian, hợp tác cùng Cơ quan Vũ trụ Philippines và MIT. “Phần lớn nữ phi hành gia hiện nay đều được cho dùng thuốc tránh thai để ngừng kinh nguyệt,” Amanda chia sẻ. “Nhưng thuốc tránh thai mang theo nhiều tác dụng phụ. Vậy liệu đây có phải giải pháp bền vững cho những sứ mệnh kéo dài, không chỉ vài tuần hay vài tháng mà có thể là vài năm? Và nếu mang theo băng vệ sinh với chất liệu ít độc hại hơn, thấm hút tốt hơn thì sẽ có ý nghĩa như thế nào?”. Ngoài ra, Amanda còn mong muốn mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực biến đổi nội tiết tố và ảnh hưởng của chúng đến mật độ xương - nguyên nhân dẫn đến loãng xương. Đây là vấn đề mà nhiều nữ phi hành gia gặp phải, đặc biệt sau khi trở về Trái Đất và phải làm quen lại với điều kiện trọng lực.

Trở về Trái Đất, Nguyen tiếp tục theo đuổi các nghiên cứu về sức khỏe phụ nữ. Nhưng cô không chỉ là một nhà khoa học: Người phụ nữ gốc Việt còn là một nhà hoạt động vì quyền dân sự, đấu tranh chống bạo lực giới. Với cô, điều này không chỉ là lý tưởng mà còn là trải nghiệm cá nhân sâu sắc: Amanda Nguyen từng bị cưỡng hiếp trong học kỳ cuối tại Harvard.

Trong trường hợp bạn bỏ lỡ: Đường cong dẫn lối: Khi phụ nữ viết lại mã DNA thiết kế của siêu xe và SUV

“Giống như rất nhiều người sống sót khác, chuyện đó đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi,” cô nói về vụ tấn công. Và mọi thứ càng tồi tệ hơn: sau khi phải tự chi trả bộ xét nghiệm pháp y cho dụng cụ thu thập bằng chứng trong các vụ tấn công tình dục, cô phát hiện bang Massachusetts thường xuyên tiêu hủy các bộ xét nghiệm chưa được phân tích sau sáu tháng. Trong khi đó, phần lớn các vụ án kéo dài lâu hơn nhiều. “Tôi cảm thấy hoàn toàn bị phản bội bởi hệ thống tư pháp hình sự. Không có lý do nào có thể biện minh cho việc hủy bằng chứng khi nó còn chưa được kiểm tra.”

Cô cho biết trong hệ thống tư pháp hình sự Mỹ, việc một vụ án có được đưa ra xét xử hay không hoàn toàn do công tố viên quyết định. “Sự thật là luật pháp có giới tính, và đó không phải là giới tính nữ. Nếu nhìn vào những loại tội phạm bị báo cáo thấp nhất, có tỷ lệ kết án thấp nhất, thì đó là bạo lực tình dục và bạo lực gia đình, hai loại tội phạm ảnh hưởng chủ yếu đến phụ nữ,” cô nói. “Tỷ lệ kết án trong số những vụ được báo cáo chỉ là 1%. Tức là 99% sẽ không đi đến hồi kết. Vậy người sống sót còn động lực nào để lên tiếng?”

Amanda nhắc đến Chanel Miller - người bạn và cũng là người sống sót sau tấn công tình dục từng dũng cảm công khai câu chuyện làm ví dụ. Kẻ tấn công Miller, Brock Allen Turner, “bị kết án nhưng chỉ ngồi tù ba tháng. Trong khi ai cũng biết tác động của bạo lực tình dục kéo dài lâu hơn nhiều. Vậy bản án đó thực sự có mang lại công lý gì không?”

“Tôi từng quan tâm đến những vấn đề này từ trước, nhưng không thể hình dung được quá trình tìm công lý lại tàn nhẫn đến thế cho đến khi chính mình trở thành nạn nhân,” Amanda chia sẻ. Khi cô bắt đầu công khai câu chuyện của mình, hàng loạt tin nhắn từ những người sống sót khác và người thân của họ đã gửi tới, kể về những bất công họ phải đối mặt trong hệ thống pháp lý. “Lúc đó, tôi nhận ra mình có hai lựa chọn: chấp nhận sự bất công này, hoặc viết lại luật. Thế là tôi viết lại nó.”

Năm 2014, cô thành lập Rise - một tổ chức dân sự phi chính phủ nhằm bảo vệ quyền lợi của những người sống sót sau bạo lực tình dục. “Phần lớn mọi người không biết cách tiếp cận hệ thống lập pháp,” cô giải thích rằng khi nghĩ đến thay đổi xã hội, người ta thường chỉ nghĩ đến việc xuống đường, tranh cử hoặc đi bầu. “Nhưng vẫn còn một con đường khác: Trở thành nhà thương thuyết, ngồi vào bàn, đàm phán cho quyền của mình và tham gia trực tiếp vào quá trình làm luật. Đó là cách tạo ảnh hưởng rõ ràng nhất lên cộng đồng và viết nên quyền của chính bạn.” Cùng đội ngũ Rise, cô đã góp phần thông qua hơn 100 đạo luật và xây dựng các cơ chế bảo vệ dân quyền tại Mỹ. Đến năm 2022, Rise tiếp tục thúc đẩy thành công nghị quyết Universal Survivor Bill of Rights (Đạo luật Quyền của Người sống sót) tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc - một bộ hướng dẫn xử lý bằng chứng trong các vụ tấn công tình dục dành cho toàn bộ quốc gia thành viên. Đây cũng là nghị quyết đầu tiên của Liên Hợp Quốc đặt trọng tâm vào quyền của người sống sót sau bạo lực tình dục.

Dự luật đầu tiên mà Amanda Nguyen và nhóm của cô thông qua vào năm 2016 vẫn là điều khiến cô tự hào nhất: Survivor Bill of Rights (Đạo luật Quyền của Người sống sót). Luật này quy định nạn nhân có quyền được thông tin đầy đủ về quy trình xét nghiệm pháp y và được thông báo về tình trạng bằng chứng, cùng với hàng loạt quyền lợi thiết yếu khác. Dự luật được Tổng thống Barack Obama ký ban hành vào tháng 10 năm 2016.

Cô kể lại trải nghiệm này trong Saving Five: A Memoir of Hope - cuốn hồi ký lọt danh sách bán chạy của New York Times, xuất bản vào tháng Ba năm nay. Cuốn sách mang màu sắc hiện thực huyền ảo: ở một phần câu chuyện, Nguyen tưởng tượng mình gặp năm phiên bản khác nhau của chính mình ở các độ tuổi khác nhau, cùng nhau bước vào hành trình chữa lành tổn thương và mất mát. Cô chia sẻ: “Nhiều khi, ẩn dụ nghệ thuật cho ta cách chạm đến sự thật cảm xúc sâu sắc hơn bất kỳ lời kể trực tiếp nào.” Cô hy vọng sự chân thật trong cuốn sách sẽ truyền cảm hứng cho những ai từng trải qua mất mát có thêm động lực để đứng dậy và bước tiếp.

“Tôi muốn mọi người hiểu rằng, dù bạn là ai, đến từ đâu hay đã trải qua điều gì, ước mơ của bạn vẫn có ý nghĩa,” Amanda Nguyen chia sẻ. “Dù ước mơ có táo bạo như việc  bay vào vũ trụ, chúng vẫn hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.”

ĐỌC NGAY

Người gieo mầm sự sống: Hành trình của bác sĩ Lê Văn Hiền và những phép màu mang tên làm mẹ

100 năm di sản Fendi: Đường chỉ bền bỉ của gia tộc sở hữu những bóng hồng kiệt xuất

5 dấu ấn đang định hình kỷ nguyên Jonathan Anderson tại Dior