Spend or Save by Tanya Rolfe
Spend or Save by Tanya Rolfe

โลกรอบตัวเรานั้นถูกสร้างขึ้นเพื่อให้เราจับจ่ายใช้สอย ทันยา โรล์ฟ (Tanya Rolfe) ผู้ร่วมก่อตั้ง ‘โซเฟีย’ แพลตฟอร์มให้ความรู้ทางการเงินแก่ผู้หญิงกล่าว ในเมื่อเป็นเช่นนั้น เราจึงอยากช่วยติดไฟแดงแจ้งเตือน เพื่อให้คุณเข้าสู่โลกบริโภคนิยมอย่างสมดุลและด้วยวิธีการที่ใช้ได้จริง

ในสังคมที่ขับเคลื่อนด้วยการบริโภคอย่างเช่นทุกวันนี้ เราจึงมักพบตัวเองสองจิตสองใจอยู่ระหว่างความคิดขั้วตรงข้ามว่า ‘จะใช้หรือจะเก็บเงิน’ สงครามนิรันดร์ที่เราต้องรบรากับความคิดว่าจะใช้จ่ายปรนเปรอตัวเองดี หรือว่าจะปักใจมั่นอยู่กับความมั่นคงทางการเงินระยะยาวดี บัดนี้ เราจะกระโจนเข้าสู่ความซับซ้อนของภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกที่ทำเราๆท่านๆหนักอกอยู่นี้ โดยจะสำรวจปัจจัยด้านจิตวิทยา อิทธิพลทางสังคม และกลยุทธ์ในทางปฏิบัติที่จะช่วยให้เรารู้ทันกลเม็ดลับลวงพรางและความกดดันต่างๆที่เราต้องเผชิญ ไปจนถึงการรักษาสมดุลระหว่างการเก็บออมกับการใช้จ่าย อันจะนำไปสู่การขยับขยายสุขภาวะทางการเงินและการใช้ชีวิตแบบความรู้สึกผิดเป็นศูนย์ 

สร้างกองทุนฉุกเฉิน ด่วน!

ก่อนจะไปถึงขั้นสร้างกลยุทธ์รับมือปัญหาคาใจว่าจะจ่ายหรือจะใช้เงินดี เรื่องสำคัญเบอร์ต้นที่ต้องทำคือ ‘สร้างกองทุนฉุกเฉิน’ ซึ่งทำหน้าที่ประหนึ่งตาข่ายนิรภัยทางการเงิน คอยปกป้องรองรับคุณจากเคราะห์หามยามร้ายที่อาจเจอะแบบไม่คาดฝัน เพราะชีวิตมักจะโยนกำปั้นมาน็อกเราเอาตอนทีเผลอ ไหนจะเสียค่าหมอ ค่าซ่อมรถ หรือแม้แต่จู่ๆก็อาจเสียงาน การมีกองทุนฉุกเฉินที่มีเงินสำรองพอให้ใช้จ่ายได้ 3 เดือนไว้รอท่าจะเป็นฐานรากให้คุณ และนี่ต้องเป็นเรื่องสำคัญอันดับแรกที่คุณต้องทำเลยด้วย กองทุนฉุกเฉินจะปลอบประโลมจิตใจคุณให้สงบ รู้สึกปลอดภัย และในยามลำบาก เงินก้อนนี้ละที่จะเป็นฟูกรองรับหายนะในชีวิตคุณได้ 

ไม่เพียงแต่การออมเงินสำหรับกองทุนฉุกเฉินจะช่วยให้คุณมีความปลอดภัยทางการเงินในระยะสั้นได้เท่านั้น แต่ยังช่วยให้คุณตั้งต้นสร้างความมั่นคงทางการเงินในระยะยาวอีกด้วย การแบ่งรายได้ส่วนหนึ่งกันไว้เป็นเงินใช้จ่ายในยามฉุกเฉินอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยสร้างนิสัยการออมเงินและสร้างวินัยทางการเงินโดยรวม นิสัยนี้อาจส่งผลในทางบวกต่อการจัดการการเงินในด้านอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นการจัดสรรงบ การลงทุน และการบรรลุเป้าหมายในอนาคต เป็นต้น นอกจากนี้ เมื่อคุณมีกองทุนฉุกเฉินที่มั่นคงแล้ว คุณจะมั่นใจเมื่อต้องตัดสินใจเรื่องการเงินอื่นๆ ความเครียดเรื่องเงินๆทองๆลดลง และจิตใจปลอดโปร่งมากพอจะเริ่มคิดวางแผนว่าใช้เงินสร้างสุขได้อย่างไรด้วย  

เช่นนี้แล้ว ลองจินตนาการว่ากองทุนฉุกเฉินของคุณมั่นคงปลอดภัยดีแล้ว ตอนนี้คุณอยากวางแผนว่าจะแบ่งรายได้อย่างไรต่อไป อันเป็นสิ่งที่ควรพิจารณาว่าเงินก้อนนี้ที่มีอยู่ คุณจะใช้หรือจะเก็บดีหนอ?

แรงเร้าของการคว้าความสุขแบบเร่งด่วน

แรงกระตุ้นทางจิตวิทยาต่อการคว้าความสุขแบบเร่งด่วน หรือความ ‘อยากจะฟิน ณ บัดนาว’ แรงกล้ายิ่งนัก และความยั่วยวนของมันก็มีอิทธิพลต่อกระบวนการตัดสินใจเช่นกัน การคว้าความสุขแบบเร่งด่วน หมายถึง ความปรารถนาอยากได้รางวัลหรือความสุขแบบทันทีทันใด มักลงเอยด้วยการช้อปแหลกแจกจ่ายเงินกระจาย ปรากฏการณ์ทางจิตวิทยานี้เกี่ยวพันกับแนวโน้มทางธรรมชาติของมนุษย์เราที่ชอบแสวงหาความสุข หรือหลีกเลี่ยงความไม่สะดวกกายสบายใจ  เมื่อเราศิโรราบต่อความสุขแบบเร่งด่วนเข้าแล้ว เราจะไล่คว้าแต่ความสุขระยะสั้นจากการได้ครอบครองสิ่งใหม่ๆ ซึ่งการจะหลีกเร้นสิ่งยั่วใจที่มีฤทธิ์ดั่งยาเสพติดนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ถ้าทำได้ก็จะช่วยให้คุณรอดพ้นจากการเป็นหนี้ท่วม ความเครียดทางการเงิน และบรรดาสิ่งกีดขวางพัฒนาการของเป้าหมายสำคัญจริงๆ ของคุณ

การจะหลีกเลี่ยงไม่ใช้จ่ายมือเติบให้ได้ผลนั้น หลักการอยู่ที่ว่าต้องบ่มเพาะความตระหนักรู้ในตนเองและใช้กลยุทธ์โต้กลับแรงจูงใจที่อยากจะทำตามอำเภอใจเหล่านั้นให้จงได้ และต่อไปนี้คือกลยุทธ์บางประการที่คุณอาจหยิบไปใช้ให้ได้ผล

ทิ้งช่วงรอก่อนตัดสินใจซื้อ คุณอาจให้เวลาตัวเองใจร่มๆก่อนสัก 24 ชั่วโมงในทุกครั้งที่เกิดอยากจะซื้อของราคาเกิน 5,000 บาท ตั้ง ‘กฎรอ 24 ชั่วโมง’ ให้ตัวเองไว้เลย ให้เป็นช่วงเวลาที่คุณได้กลับมาคิดไตร่ตรองให้ถ้วนถี่หลายๆครั้งว่าคุณอยากได้สิ่งนั้นจริงหรือไม่   

รู้ทันตัวกระตุ้นอารมณ์ มีสติรู้เท่าทันอารมณ์ของตัวเอง และหาคำตอบให้ได้ว่าอะไรกันแน่ที่กระตุ้นเร้าให้คุณคันมืออยากเสียเงินนักหนา ไม่ว่าจะเป็นความเครียด ความเบื่อหน่าย ความเศร้า หรือแม้แต่ความตื่นเต้น การทำความเข้าใจตัวกระตุ้นอารมณ์ของตัวเองคือบันไดขั้นแรกที่จะทำให้คุณสามารถบอกได้ว่า สิ่งเร้านั้นคืออะไร จากนั้นก็เพิ่มกิจกรรมโต้กลับอารมณ์เหล่านั้นซะ ก็เป็นวิธีดับแรงกระตุ้นที่ได้ผลดีเยี่ยม 

สร้างงบประมาณและแผนการเงิน เมื่อริเริ่มอะไรแล้วก็ทำตามนั้นอย่างแม่นมั่น อะไรก็ตามที่งอกเกินไปจากงบที่ตั้งไว้ ก็ตัดทิ้งไปเลย นั่นไม่ใช่เรื่องที่ต้องใช้จ่าย

อิทธิพลทางสังคมที่ทำให้คุณใช้จ่าย

แรงกดดันทางสังคมให้บริโภคนั้นส่งผลอย่างมากต่อพฤติกรรมการใช้จ่ายและการตัดสินใจทางการเงินของเรา ทุกที่ที่เราดำรงอยู่ล้วนเต็มไปด้วยข้อความที่ประสงค์จะขายอะไรให้เราสักอย่างอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวของความสุข ความสำเร็จ ไปจนถึงการยอมรับทางสังคมที่จะได้มาง่ายๆ เพียงแค่เราซื้อสินค้าเหล่านั้น 

โฆษณาและสื่อโซเชียลช่วยกันกระพือวัฒนธรรมบริโภคนิยมที่ปลุกเร้าให้เราตามล่าคว้ากระแสใหม่ๆ และผลิตภัณฑ์ล่าสุด เพื่อแลกมากับการได้รับการยอมรับจากคนอื่นหรือคนในแวดวงที่เราสังกัด ความกลัวว่าจะพลาดอะไรไป บวกกับความปรารถนาจะเข้าพวกมักผลักดันให้เราตัดสินใจซื้อไปตามแรงอารมณ์ แม้ในบางครั้งจะไม่สอดคล้องกับสิ่งที่เราต้องการจริงๆ หรือเงินทองในกระเป๋าเราก็ตาม 

การดิ้นรนจะมีจะเป็นเช่นคนอื่นในวัฏจักรแห่งการบริโภคชักนำให้เราติดบ่วงหนี้สินและความหดหู่ ดังนั้น หากจำกัดเวลาการใช้โซเชียลมีเดียก็จะช่วยกำจัดสิ่งล่อต่อล่อใจไปได้บ้าง หากก็ต้องอาศัยการคิดวิเคราะห์ ควบคู่กับการช่างมันเสียบ้างในปริมาณที่พอเหมาะเมื่อเห็นโฆษณาล่อซื้อทั้งหลาย จงเกาะอยู่กับแก่นคุณค่าที่คุณยึดถือและสิ่งที่สำคัญต่อคุณอย่างแท้จริงไว้ให้แม่นมั่น

สร้างสมดุลชีวิตทางการเงิน

ทีนี้ให้จินตนาการว่า คุณมีกองทุนฉุกเฉินรองรังแล้วหนึ่ง แล้วคุณก็รู้เท่าทันด้วยว่าจะหลบเลี่ยงการคว้าหาความสุขแบบเร่งด่วนด้วยวิธีไหน แถมคุณยังเข้าใจว่าถูกผลักดันให้ใช้จ่ายมากขึ้นโดยไม่รู้ตัวจากสิ่งเร้าทางสังคมต่างๆอย่างไรบ้าง

การใช้จ่ายคือส่วนหนึ่งอันเป็นธรรมชาติของชีวิต เป็นส่วนที่เปิดทางให้เราเติมเต็มความต้องการ แสวงหาสิ่งที่เราสนใจ หรือได้สัมผัสประสบการณ์ความสำราญในชีวิต เงินคือเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยให้เราใช้ชีวิตได้กว้างขวางขึ้น และนำพาความสุขมาให้หากใช้มันอย่างมีสติ การใช้จ่ายอย่างมีสติต้องอาศัยความตั้งใจดีและการรู้เท่าทันว่าเราจัดสรรทรัพยากรต่างๆอย่างไร และต้องมั่นใจด้วยว่า การตัดสินใจทางการเงินของเราสอดคล้องกับคุณค่า เป้าหมาย และการกินดีอยู่ดีโดยรวมของเรา

ลงท้ายแล้วมันเป็นเรื่องความสมดุลระหว่างการเป็นสุข ณ ปัจจุบันขณะ กับการวางแผนเพื่ออนาคตอย่างมีความรับผิดชอบ หากว่าเรากระถดถอยห่างจากฝั่งใดฝั่งหนึ่งมากเกินไปก็เท่ากับเราไปจำกัดความสุขในชีวิตให้ลดน้อยลงตามไปด้วย แต่หากเราโอบรับการใช้จ่ายอย่างมีสติมาใช้ได้จริง เราจะได้ลิ้มรสประสบการณ์หลากหลาย และได้ครอบครองสิ่งที่นำพาความสุขมาสู่เราอย่างแท้จริงได้ เมื่อเราเลี่ยงไม่ใช้จ่ายมือเติบหรือซื้อตามอำเภอใจ ซึ่งรังแต่จะนำมาซึ่งความเครียดทางการเงินเปล่าๆ 

การใช้จ่ายอย่างมีสติยังช่วยให้เราไตร่ตรองผลกระทบในระยะยาวของสิ่งที่เราเลือกซื้อ  และการตัดสินใจที่ส่งผลต่อความสุขโดยรวมและความมั่นคงทางการเงินของเราด้วย 

เมื่อเราได้วิธีการใช้จ่ายอย่างมีสติรู้เท่าทันแล้ว เมื่อนั้นเราจะพบความสมดุลกลมกลืนกันระหว่างการใช้เงินและใช้ชีวิตอย่างมีความสุข กับการถนอมรักษาความสัมพันธ์ที่เรามีต่อเงินได้อย่างเหมาะสม 

ทันยา โรล์ฟเป็นผู้ร่วมก่อตั้ง ‘Sophia’ แพลตฟอร์มการให้ความรู้ทางการเงินแก่ผู้หญิงในเอเชีย เธอยังเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้ง ‘Harriet’ แพลตฟอร์มที่ช่วยให้ผู้ประกอบการหญิงระดมทุน และยังเป็นนักจัดพอดแคสต์ ‘The Money Makers’ ที่สัมภาษณ์ผู้หญิงที่สร้างแรงบันดาลใจทางการเงิน รวมไปถึงผู้บริหารหญิงในเอเชีย 

ซีรีส์ ‘Front & Female’s Wealth With Sophia’ คือการร่วมงานกับโซเฟีย แพลตฟอร์มให้ความรู้ทางการเงินโดยผู้หญิง เพื่อผู้หญิง มีวัตถุประสงค์เพื่อเปิดบทสนทนาเรื่องเงิน และขับเคลื่อนความรู้ทางการเงินให้แก่ผู้หญิง ซีรีส์นี้ครอบคลุมหัวข้อต่างๆเรื่องเงินและการลงทุนที่ช่วยเติมความมั่นใจให้ผู้หญิงกล้าลุกขึ้นมาสร้างมั่งคั่งของตนเองได้  

Topics