สุทธิชา ทองโรย ผู้ตัดสินหญิงไทยในกีฬายิงปืน พาราลิมปิกเกมส์ ปารีส 2024 กับความเชื่อมั่นในศักยภาพผู้หญิงที่เติบโตได้ในกีฬายิงปืน

หลังจากได้รับใบอนุญาตเป็นผู้ตัดสินแล้ว การทำงานในการแข่งขันยิงปืนเป็นอย่างไร
หลังได้รับใบอนุญาตก็ยังไม่ได้เป็นผู้ตัดสินทันที แต่จะมีโอกาสไปเป็น chief range officer ให้กับการแข่งขันยินปืนระดับนานาชาติ และเป็น chief range officer กีฬายิงปืนผู้พิการนานาชาติที่เข้ามาแข่งในสนามของประเทศไทยอยู่ครั้งหนึ่ง ทำให้ได้รู้รายละเอียดการแข่งขันนักกีฬาคนพิการว่ามีมากกว่านักกีฬาทั่วไป เรารู้สึกว่าสนุก ท้าทาย และละเอียดมากกว่า จึงสนใจและมองว่าในเมื่อเรามี license สำหรับตัดสินนักกีฬาทั่วไปแล้ว ก็อยากมี license สำหรับตัดสินนักกีฬาพิการด้วย

ขั้นตอนการเป็นผู้ตัดสินกีฬายิงปืนคนพิการระดับนานาชาติมีอะไรบ้าง
การเป็นผู้ตัดสินกีฬายิงปืนของคนพิการจะยากกว่าคนทั่วไปและต้องมี license เฉพาะทาง คือต้องมี license ของ ISSF ระดับ A หรือ B ก็ได้ จากนั้นต้องอบรมความรู้กับ World Shooting Para Sport ซึ่งจะมีความรู้อื่นๆ เพิ่มเข้ามา เช่น อุปกรณ์ช่วยเหลือคนพิการ ถ้าสอบผ่านก็จะได้ License B ส่วนการเลื่อนขั้นไปเป็น License A ของคนพิการจะมีเงื่อนไขอยู่สองอย่างคือ ถือ License A ของ ISSF อย่างน้อย 5 ปี และคณะกรรมการพิจารณาให้ผ่าน

นอกจากนี้ยังต้องมีความรู้เรื่องกายภาพและอุปกรณ์ช่วยเหลือ ตามปกตินักกีฬาทั่วไปจะแยกประเภทตามเพศ คือ ชาย-หญิง แต่นักกีฬาพิการจะมีการจัดประเภทตามความพิการเรียกว่า SH1, SH2 นอกจากนี้ยังต้องเช็กอุปกรณ์ก่อนการแข่งขันให้ตรงกับ Athlete license card ที่ผู้ตรวจระดับความพิการระบุไว้

หลังได้เป็นผู้ตัดกีฬาสินยิงปืนผู้พิการระดับนานาชาติแล้ว ได้เข้าร่วมตัดสินการแข่งขันใดบ้าง และการทำงานแตกต่างจากการตัดสินนักกีฬาทั่วไปอย่างไร
หลังได้รับ license แล้วก็ได้เข้าร่วมตัดสินกีฬายิงปืนคนพิการที่การแข่งขันเอเชียน พาราเกมส์ 2018 ที่จาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย, พาราลิมปิกเกมส์ โตเกียว 2020, เอเชียน พาราเกมส์ 2022 ที่หางโจว ประเทศจีน นอกจากนี้ก็ได้ร่วมตัดสินแมตช์ World Cup และ World Championship 

โดยทั่วไป การตัดสินของคนทั่วไปและคนพิการจะไม่ต่างกันในเรื่องกติกาและการนับคะแนน เรื่องที่แตกต่างอย่างที่กล่าวไปแล้วคือ license และความรู้เรื่องอุปกรณ์ช่วยเหลือ อีกเรื่องคือกติกาในการเข้าพบโค้ช นักกีฬาทั่วไป หากอยากพบโค้ช ต้องแจ้งกรรมการก่อน จึงเดินออกมาพบโค้ชได้ แต่ถ้านักกีฬาคนพิการอยากพบโค้ช เขาแจ้งกรรมการแล้วโค้ชเดินเข้าไปหาได้ทันที ส่วนกรณีที่โค้ชอยากพบเขา กรรมการจะต้องถามเขาก่อนว่าเขาอยากคุยกับโค้ชไหม ถ้าเขาไม่อยากคุย เราก็จะไม่อนุญาตให้โค้ชเข้าไป เราจะปกป้องนักกีฬาระดับหนึ่ง

ในมุมมองผู้ตัดสินคิดว่าวงการกีฬายิงปืนของไทย ทั้งนักกีฬาทั่วไปและคนพิการ ตอนนี้ต้องพัฒนาอย่างไรเพื่อให้ทัดเทียมนานาชาติ
ในมุมของนักกีฬาธรรมดา การพัฒนาให้ครบ 360 องศานั้น น่าจะเป็นปัจจัยสำคัญคือ ใช้วิทยาศาสตร์การกีฬา นักโภชนาการ เทรนเนอร์ มาช่วยสร้าง performance ของนักกีฬา เท่าที่ทราบมา ทางสมาคมกีฬายิงปืนก็มีนโยบายส่งเสริมนักกีฬาอยู่แล้ว

ในส่วนของนักกีฬาคนพิการ ทางสมาคมกีฬาคนพิการแห่งประเทศไทยฯ จะทำงานในเชิงรุกตั้งแต่ขั้นตอนคัดสรรนักกีฬา เพราะจะประชาสัมพันธ์ไปยังโรงเรียนคนพิการต่างๆ และศูนย์ฝึกอาชีพ คนพิการที่สนใจขอแค่มีความตั้งใจ มีฝีมือ และหมั่นฝึกซ้อม สมาคมฯ ก็จะสนับสนุนทุกด้าน ทั้งโค้ชและนักจิตวิทยา ทำให้นักกีฬาพิการของไทยมี performance ที่ดีในระดับสากล 

สิ่งที่ยังต้องพัฒนาอีกคิดว่า เป็นเรื่องของอุปกรณ์เสริมนักกีฬาคนพิการ เช่น โต๊ะ วีลแชร์ เพราะตามกฎการแข่งขัน ประเทศต่างๆ สามารถประดิษฐ์อุปกรณ์ให้นักกีฬาใช้เองได้โดยยึดตามมาตรฐานที่ตั้งไว้ จากที่ไปแข่งมาก็เห็นว่าประเทศอื่นประดิษฐ์อุปกรณ์ที่มีฟังก์ชั่นครบเหมือนผ่านการคิดค้นจากวิศวกรมา คือพกพาง่าย น้ำหนักเบา และคนพิการใช้ได้ดี ก็เลยอยากให้ประเทศไทยพัฒนาตรงจุดนี้ด้วย

การทำงานในวงการกีฬาที่บุคลากรส่วนใหญ่เป็นผู้ชาย ต้องพบกับความท้าทายอะไรบ้าง
ต้องยอมรับว่ากีฬายิงปืนทั้งผู้เล่นและกรรมการส่วนใหญ่จะเป็นผู้ชาย เพราะนักกีฬาหญิงยิงปืนเมื่ออายุมากขึ้นจะมีครอบครัวและไม่ได้เล่นอีก ตรงกันข้ามกับนักกีฬาผู้ชายที่เมื่อเลิกแข่งแล้วก็จะผันตัวไปเป็นโค้ชหรือกรรมการ

ส่วนความท้าทายนั้น ถ้าเป็นในประเทศไทยต้องบอกว่าจริงๆ แล้วโชคดี เพราะประเทศไทยไม่ได้กีดกันผู้หญิงเท่าประเทศอื่น แต่อาจมีหลักเกณฑ์การคัดเลือกไปเป็นกรรมการจากความอาวุโสบ้าง ส่วนในองค์กร World Shooting Para Sport เองก็ถือว่าโชคดีอีกเช่นกัน เพราะคณะกรรมการในองค์กรหลายท่านเป็นผู้หญิงและมีนโยบายเรื่องความเท่าเทียม โดยพยายามให้มีจำนวนกรรมการชาย - หญิงในจำนวนเท่าๆ กัน อีกทั้งยังพูดเสมอว่าเราไม่ได้ต้องการอยู่เหนือผู้ชาย แต่เราต้องการทำงานร่วมกับผู้ชาย

สำหรับผู้หญิงที่อยากเข้าไปเป็นผู้ตัดสินกีฬายิงปืนหรือบุคลากรในวงการกีฬา ควรทำอย่างไร
ต้องบอกว่าในการแข่งขันกีฬายิงปืน ขั้นตอนต่างๆ ไม่สามารถทำได้เบ็ดเสร็จโดยผู้ชายนะคะ เพราะมีงานหลายอย่างที่ต้องการผู้หญิง โดยเฉพาะในการตรวจการแต่งกายของนักกีฬาหญิง และนักกีฬาหญิงมุสลิม เช่น การวัดตรวจกระดุมเสื้อของนักกีฬาปืนยาว การสุ่มตรวจ tapping หลังการแข่งขัน 

ทั้งหมดนี้ต้องอาศัยกรรมการผู้หญิง เมื่อก่อนอาจไม่ใช่ข้อบังคับที่เข้มงวด แต่ตอนนี้ประเทศต่างๆ โดยเฉพาะฝั่งยุโรปจะให้ความสำคัญมากขึ้น เขาจะกำหนดให้กรรมการหญิงเท่านั้นที่จะตรวจเสื้อผ้านักกีฬาหญิงได้

ที่น่าดีใจอีกอย่างคือ หากผู้หญิงสักคนหนึ่งที่ไม่เคยเป็นนักกีฬายิงปืนมาก่อน อยากจะเป็นผู้ตัดสินกีฬายิงปืนก็เป็นเรื่องที่ทำได้ เพราะไม่ได้มีข้อจำกัดว่าต้องเป็นนักกีฬามาก่อน แต่อาจต้องใช้ความพยายามมากหน่อยในการเรียนรู้และทำความเข้าใจกีฬาชนิดนี้

เราเริ่มต้นได้จากเข้าอบรมแล้วสอบเพื่อรับใบอนุญาต จากนั้นเข้าร่วมตัดสินการแข่งขันทั้งในระดับประเทศและนานาชาติ ก็จะสามารถก้าวไปสู่ผู้ตัดสินในโอลิมปิกและพาราลิมปิกได้เหมือนกัน การทำงานนี้บอกได้เลยว่า ถ้าตั้งใจแล้วลงมือทำ ก็ไม่ได้ยากเกินความสามารถของผู้หญิงเลยค่ะ

อ่านเพิ่มเติม:

15 สารคดีสร้างแรงบันดาลใจ จากเรื่องจริงของนักกีฬาหญิงสุดแกร่ง

6 นักกีฬาเอเชียแถวหน้า ผู้เป็นนิยามใหม่ของความเป็นเลิศด้านกีฬา

เปิดเบื้องหลังชุดนักกีฬาไทยในการแข่งขันกีฬาพาราลิมปิกเกมส์ 2024 โดย Pipatchara