Việt Nam đã trở thành một mắt xích thiết yếu trong mạng lưới sản xuất toàn cầu của các công ty Mỹ. Với lợi ích dài hạn tại thị trường 100 triệu dân, họ mong muốn tiếp tục mở rộng sự hiện diện và đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình kiến tạo một nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ
Trong cuộc trò chuyện với Tatler Việt Nam, ông Dan Martin, Đại diện cấp cao tại Hà Nội của Hiệp hội thương mại Hoa Kỳ (AmCham), chia sẻ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ về triển vọng hợp tác này. Ông nhiều lần nhấn mạnh những cơ hội đang mở ra, đồng thời không né tránh các thách thức mà cả hai bên cần giải quyết.
Đọc thêm: Công nghệ lượng tử: Việt Nam có thể trở thành điểm kết nối giữa châu Á và thế giới
Khi toàn cầu hóa bước vào giai đoạn tái cấu trúc, các doanh nghiệp ngày càng tìm cách đa dạng hóa thị trường và xây dựng các chuỗi cung ứng bền bỉ, thích ứng tốt hơn. Điều gì khiến Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn và là mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất, thương mại và công nghệ toàn cầu?
Nếu 20 năm trước, câu chuyện chủ yếu xoay quanh nguồn lao động giá rẻ và sản xuất hàng xuất khẩu, còn giờ đây, chúng ta nói về bán dẫn, thiết bị điện tử tinh vi, hạ tầng số và thế hệ sản xuất công nghiệp tiếp theo. Nó cho thấy một sự chuyển mình vượt bậc chỉ trong vòng một thế hệ.
Đối với các doanh nghiệp Mỹ, Việt Nam đã là trung tâm vững chắc trên bản đồ sản xuất toàn cầu nhờ nền tảng công nghiệp sẵn có, lực lượng lao động ngày càng tay nghề cao, mạng lưới hiệp định thương mại sâu rộng cùng một chính phủ luôn coi trọng hội nhập kinh tế quốc tế.
Việt Nam cũng hưởng lợi lớn từ vị trí địa lý kề cận hệ sinh thái sản xuất khổng lồ của Đông Á. Tuy nhiên, tôi cho rằng cần thận trọng khi chỉ xem Việt Nam đơn thuần là phương án thay thế cho Trung Quốc. Cách nhìn đó quá đơn giản so với cách chuỗi cung ứng hiện đại vận hành. Nhiều doanh nghiệp đầu tư vào đây vẫn tiếp tục dựa vào mạng lưới nhà cung cấp từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan. Thực chất, những gì chúng ta đang chứng kiến là một cuộc tái cơ cấu sản xuất trên toàn châu Á, nơi Việt Nam đang trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng.
Bài toán lúc này là liệu Việt Nam có thể giữ lại được nhiều giá trị hơn từ các chuỗi cung ứng đó hay không. Lắp ráp một sản phẩm điện tử công nghệ cao là một chuyện nhưng xây dựng được mạng lưới nhà cung ứng, đội ngũ kỹ sư, năng lực R&D cùng các doanh nghiệp nội địa đủ sức hiện thực hóa sản phẩm đó lại là câu chuyện hoàn toàn khác.
Việt Nam đã làm rất tốt việc thu hút các nhà máy. Bước đi chiến lược tiếp theo là phải nâng cao vai trò quyết định: Các nhà máy đó sẽ sản xuất những gì và theo phương thức nào.
30 năm sau khi bình thường hóa quan hệ, dòng vốn FDI từ Mỹ vào Việt Nam vẫn ở dưới mức tiềm năng. Đâu là nguyên nhân chính, và những lĩnh vực nào đem lại cơ hội lớn nhất để thúc đẩy đầu tư hơn nữa?
Mối quan hệ này đang tồn tại một nghịch lý thú vị. Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu trọng yếu nhất của Việt Nam, các tập đoàn này đã hòa nhịp vào nền kinh tế nội địa, và kim ngạch thương mại song phương đã vượt mốc 200 tỷ USD vào năm 2025. Thế nhưng, vốn FDI ghi nhận trực tiếp từ Hoa Kỳ lại tương đối khiêm tốn.
Một phần câu chuyện đến từ khâu thống kê. Doanh nghiệp Mỹ thường đầu tư ra nước ngoài thông qua các pháp nhân con hoặc trụ sở khu vực tại những trung tâm như Singapore. Tùy vào cấu trúc thương vụ, dòng tiền có thể không mang danh nghĩa 'vốn Mỹ' trong số liệu chính thức của Việt Nam. Do đó, các bảng xếp hạng FDI chưa phản ánh toàn bộ bức tranh thực tế.
Dù vậy, khoảng cách đầu tư là có thật, và chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận điều này. Một dự án lớn của Mỹ khi giải ngân phải cạnh tranh nguồn vốn nội bộ khốc liệt với các dự án ở hàng chục quốc gia khác. Việt Nam mang lại triển vọng tăng trưởng hấp dẫn, nhưng bên cạnh đó, nhà đầu tư buộc phải cân nhắc tính dự báo của khung pháp lý, an ninh năng lượng, hạ tầng logistics, mức độ bảo hộ sở hữu trí tuệ, cùng khả năng luân chuyển vốn và nhân lực chất lượng cao.
Cần nhớ rằng, quyết định cuối cùng trong phòng họp hội đồng quản trị tại California hay New York lại thường phụ thuộc vào những câu hỏi rất đời thường tại Việt Nam: Xin giấy phép mất bao lâu? Nhà máy có được cấp điện liên tục không? Quy định thuế có được áp dụng nhất quán không? Nhập khẩu máy móc thiết bị có phát sinh chậm trễ ngoài dự kiếnkhông? Những băn khoăn ấy hiếm khi lên trang nhất của các tờ báo, nhưng lại quyết định hàng trăm triệu USD sẽ chảy về đâu.
Thực tế, cơ hội phía trước còn rất nhiều. Bán dẫn, sản xuất công nghệ cao, hạ tầng số, năng lượng, y tế, tài chính và logistics là những lĩnh vực giao thoa hoàn hảo giữa thế mạnh của Mỹ và mục tiêu phát triển của Việt Nam. Tôi cũng đặc biệt kỳ vọng vào sự bứt phá của các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn Mỹ.. Một dự án FDI chỉ thực sự phát huy tối đa giá trị khi nó tôi luyện nên một thế hệ nhà cung ứng nội địa đủ sức cạnh tranh toàn cầu.
Sau cùng, Việt Nam không cần tốn công thuyết phục doanh nghiệp Mỹ rằng mình giàu tiềm năng bởi điều đó đã được chứng minh. Ưu tiên hàng đầu lúc này là xây dựng một môi trường đầu tư đủ tính ổn định, có thể dự báo và đủ sức cạnh tranh về mặt thương mại, để biến tiềm năng trên giấy tờ thành những dòng vốn giải ngân thực chất.

Above Ông Dan Martin, Đại diện cấp cao tại Hà Nội của Hiệp hội thương mại Hoa Kỳ (AmCham)
Nhắc tới cơ hội phía trước, đặc biệt là làn sóng FDI thế hệ mới, các doanh nghiệp Mỹ đang nhìn thấy những tiềm năng thực tế nào tại Việt Nam?
Tôi cho rằng những cơ hội đáng giá nhất trong lĩnh vực AI thực chất lại mang tính ứng dụng rất thực tiễn.
Dễ hiểu vì sao dư luận thường đổ dồn sự chú ý vào việc ai sẽ phát triển mô hình AI quy mô lớn tiếp theo, hay doanh nghiệp nào sẽ xây dựng nhà máy bán dẫn kế tiếp. Những mục tiêu đó dĩ nhiên rất quan trọng, nhưng tác động kinh tế thực sự của công nghệ lại nằm ở mức độ phổ cập, tức khả năng các doanh nghiệp phổ thông có thể ứng dụng chúng vào hoạt động hàng ngày. Với quy mô của nền kinh tế Việt Nam, chỉ cần năng suất lao động nhích lên một tỷ lệ khiêm tốn cũng đủ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng khổng lồ.
Đây chính là sân chơi mà các tập đoàn công nghệ Mỹ có thể đóng góp nhiều nhất: từ điện toán đám mây, phần mềm doanh nghiệp, chip xử lý chuyên dụng đến an ninh mạng, tự động hóa công nghiệp và đào tạo nhân lực trình độ cao.
Song song đó, Việt Nam đã có những cam kết chính sách rất đáng ghi nhận. Việc xây dựng khung pháp lý và chiến lược AI quốc gia cho thấy chính phủ đang tiếp cận lĩnh vực này với thái độ nghiêm túc. Thách thức kế tiếp là thiết lập một hành lang pháp lý đủ cởi mở và an toàn để doanh nghiệp tự tin thử nghiệm, thương mại hóa sản phẩm mới. Điều đó đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý bảo đảm quyền riêng tư, an ninh mạng, đồng thời tạo điều kiện cho dòng trao đổi dữ liệu xuyên biên giới phù hợp với quy định pháp luật.
Với ngành bán dẫn, tôi cho rằng Việt Nam nên kiên định đi lên từ thế mạnh sẵn có. Các khâu đóng gói, thử nghiệm (ATP), chế tạo linh kiện điện tử, cơ khí chính xác và đào tạo nhân lực chính là bệ phóng thực tế nhất để từng bước tiến vào các công đoạn phức tạp hơn. Chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu mang tính chuyên môn hóa cực kỳ sâu sắc, không một quốc gia nào cần phải ôm đồm mọi công đoạn mới có thể xác lập vị thế chiến lược.
Hiện nay, nhiều người vẫn có thói quen đo lường tham vọng công nghệ qua diện tích sàn hay công suất của các dự án mega-factory được công bố rầm rộ. Nhưng với tôi, thước đo xác đáng hơn trong 5 năm tới phải là có bao nhiêu kỹ sư,nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam thực sự tham gia vào chuỗi giá trị và những công việc hàm lượng cao mà các nhà máy đó tạo ra.
Đọc thêm: Diễn đàn Việt Nam - Nhật Bản: Đồng kiến tạo một tương lai công nghệ
Vậy Việt Nam cần làm gì để thúc đẩy hợp tác hiệu quả hơn với các doanh nghiệp Mỹ?
Nếu phải chọn một từ khóa then chốt, tôi chọn khâu thực thi.
Việt Nam đã ban hành nhiều định hướng, chính sách rất đáng khích lệ về phát triển khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, cải cách hành chính và chọn lọc FDI thế hệ mới. Thách thức lớn hiện nay là bảo đảm các chủ trương, chính sách từ Trung ương được triển khai đồng bộ tại các địa phương và cơ quan thực thi. Từ góc nhìn của nhà đầu tư, khoảng cách giữa quy định trên văn bản và quá trình áp dụng thực tế vẫn là vấn đề cần tiếp tục cải thiện. Những cách diễn giải chưa thống nhất, thời gian phê duyệt kéo dài hay sự thay đổi trong yêu cầu hành chính có thể làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến khả năng dự báo của doanh nghiệp.
Về chuyển giao công nghệ, chúng ta cần thay đổi tư duy: không thể xem công nghệ như một sản phẩm được mang sang, bàn giao rồi coi như đã hoàn tất quá trình. Chuyển giao chỉ thực sự diễn ra thông qua con người, khi kỹ sư Việt Nam làm việc trực tiếp cùng chuyên gia quốc tế, khi nhà cung ứng nội địa nâng cấp để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, và khi các trường đại học bắt tay với doanh nghiệp giải quyết bài toán thương mại thực tế. Để làm được điều này, Việt Nam phải đầu tư bài bản cho giáo dục khối ngành kỹ thuật, khoa học ứng dụng và tạo lập môi trường kinh doanh khuyến khích, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Cuối cùng là bài toán năng lượng. Bán dẫn, sản xuất công nghệ cao hay trung tâm dữ liệu đều là những ngành tiêu thụ điện khổng lồ với yêu cầu độ ổn định tuyệt đối. Không thể thu hút các ngành này ở quy mô lớn nếu hạ tầng phát điện và truyền tải không phát triển đồng tốc.
Chính phủ Việt Nam đã có một lộ trình hiện đại hóa kinh tế bài bản, và cộng đồng doanh nghiệp Mỹ luôn sẵn sàng đồng hành. Điều chúng tôi mong đợi nhất là tính nhất quán: quy định rõ ràng, cơ quan thực thi cởi mở, và các cam kết hôm nay vẫn giữ nguyên giá trị khi dự án vận hành sau 10 năm nữa.

Above Ông Dan Martin, Đại diện cấp cao tại Hà Nội của Hiệp hội thương mại Hoa Kỳ (AmCham)
Ông nhận định thế nào về triển vọng đầu tư của Mỹ vào Việt Nam trong 5 năm tới? Nếu chọn một hình ảnh hoặc thông điệp đại diện cho giai đoạn này, đó sẽ là gì?
Tôi lạc quan về 5 năm tới, dù bối cảnh toàn cầu ngày càng khó dự đoán. Sự bất định trong chính sách thương mại buộc các tập đoàn phải tái cấu trúc sản xuất, kiểm soát rủi ro địa chính trị và củng cố chuỗi cung ứng. Việt Nam nắm giữ vị thế tốt để đón nhận làn sóng chuyển dịch này, nhưng cũng không hoàn toàn miễn nhiễm trước các biến động.
Điều tạo cho tôi niềm tin là nền tảng thương mại song phương hiện nay đã sâu sắc hơn rất nhiều so với một thập kỷ trước. Doanh nghiệp Mỹ gắn bó với lợi ích dài hạn, trong khi Việt Nam thể hiện rõ quyết tâm nâng tầm nền kinh tế. Hai bên sở hữu thế mạnh bổ trợ rõ nét trong sản xuất công nghệ cao, dịch vụ và hạ tầng số. Khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện xác lập năm 2023 đã mở đường. Điều cốt yếu hiện nay là lấp đầy khuôn khổ ngoại giao đó bằng những hàm lượng thương mại thực chất. Quy mô dòng vốn trong thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào sự ổn định của chính sách thương mại, điều kiện tiếp cận thị trường và môi trường đầu tư tại hai quốc gia.
Nếu phải chọn một hình ảnh biểu tượng cho 5 năm tới, đó sẽ là một kỹ sư Việt Nam cùng nghiên cứu với một công ty Mỹ, tạo ra một công nghệ để thương mại hóa trên toàn cầu.
Hình ảnh ấy giàu sức nặng hơn bất kỳ bức ảnh cắt băng khánh thành nhà máy hay lễ ký kết biên bản ghi nhớ nào. 30 năm trước, thành tựu lớn nhất là đưa doanh nghiệp hai nước ngồi lại chung một bàn. Ngày nay, chúng ta đã cùng hiện diện trong những ngành công nghệ phức tạp nhất thế giới. Chương tiếp theo của quan hệ Việt – Mỹ phải là câu chuyện về những giá trị mà hai bên có thể chung tay kiến tạo.
ĐỌC NGAY
Mark Van Der Wielen: Hai năm vun trồng nghệ thuật sống tại JW Marriott Hotel & Suites Saigon
Nguyễn Vân Linh, Techcombank Chief Private Banking Officer: Chương mới của quản trị gia sản
Hoàng Mạnh Tường, đồng sáng lập Rue Miche: Lời giải đa nghiệm




