Lời giải cho bài toán di sản từ thế hệ chủ khách sạn mới tại Nepal

Đó là câu chuyện khó có thể tìm thấy ở những khách sạn do các tập đoàn lớn sở hữu và điều hành. Vậy nên, tôi đã có mặt ở Nepal. Ang Tshering Lama, chủ sở hữu của Happy House – một nhà nghỉ cách thủ đô Kathmandu khoảng 270km về phía đông – đã mời một nhóm chủ khách sạn trẻ đến đây để tham dự “hội nghị không chính thức” nhằm trao đổi về tương lai của ngành dịch vụ lưu trú trong khu vực. “Chúng tôi luôn nung nấu ý định cùng ngồi lại với nhau để bàn cách lan tỏa bản sắc văn hóa phong phú, giàu đẹp của Nepal”, Lama chia sẻ. “Nepal lâu nay chỉ gắn liền với Everest và bộ môn leo núi mạo hiểm. Tôi nghĩ đây là thời điểm hoàn hảo để kết nối những con người đang dẫn dắt hoặc góp sức vào các mô hình lưu trú đa dạng và khác biệt tại đây”. 

Tọa lạc tại thị trấn miền núi Phaplu, Happy House là chốn nghỉ dưỡng trung tầng làm từ đá và gỗ, được xây dựng từ đầu thập niên 1970 bởi Ang Tawa Lama (ông nội của Ang Tshering Lama), một hậu duệ của những người Sherpa đầu tiên định cư tại vùng này — cùng Bá tước Guido Monzino, một nhà thám hiểm người Ý lập dị. Năm 1973, Monzino từng chinh phục đỉnh Everest cùng đoàn phu khuân vác lên tới 6.000 người, hành trang mang theo có cả bộ dao nĩa bằng bạc và bàn đánh bạc. Bị mê hoặc bởi thung lũng này, Monzino đã hợp tác với Ang Tawa để xây dựng ngôi nhà nghỉ kiểu chalet vùng Himalaya, đặt tên là Hostellerie des Sherpas (Quán trọ của người Sherpa). Nơi đây nhanh chóng trở thành chốn tụ họp của những người mà Ang Tshering gọi là “giới văn sĩ yêu núi rừng” (nhà thám hiểm huyền thoại Sir Edmund Hillary cũng thường xuyên ghé thăm, và trìu mến gọi nơi này là “chốn hạnh phúc” của ông). 

Giữa biến động năm 1996, Rinzi Pasang (RP) Lama — con trai cụ Ang Tawa và cha của Ang Tshering — đã cùng gia đình chuyển sang Mỹ. Ông giao Happy House lại cho người bạn thân của mình là nhà làm phim Christopher Giercke, người lần đầu đến thung lũng này vào thập niên 1980 để quay phim Lord of the Dance: Destroyer of Illusion 32 và đã định cư tại đây từ những năm 1990.

Năm 2017, con trai của RP quyết định cải tạo Happy House và mở cửa trở lại. Tầng trên là dãy phòng nghỉ hiện đại và ấm cúng. Tầng trệt là không gian sinh hoạt chung với ghế sofa bọc da đặt cạnh lò sưởi, chiếc bàn dài cho những bữa tối thịnh soạn, và tường được trang trí bằng bích họa vẽ các vị thần, đấng bảo hộ, chim muông, hoa lá, sông ngòi và bánh xe luân hồi của Khapa Rinzi — một bậc thầy người Sherpa chuyên vẽ tranh thangka trong tu viện. Nơi đây cũng đóng vai trò là văn phòng cho Beyul Experiences, công ty lữ hành tại Himalaya của Lama. “Khi bắt đầu, tôi muốn mang xu hướng du lịch chậm quay trở lại Nepal”, Lama cho biết, đồng thời nhấn mạnh việc anh muốn khuyến khích du khách trải nghiệm Nepal “theo cách mà những vị khách đầu tiên đến quốc gia này từng làm, tức là thực sự hòa nhập và tìm hiểu sâu sắc về cộng đồng lẫn văn hóa bản địa”. 

Đọc thêm: Travel Picks: Khép lại mùa hè cùng những hành trình chuyển hóa tâm thức tháng 8

Trong kỳ lưu trú, Lama dẫn chúng tôi đi bộ đường dài ngắm cảnh, xuất phát ngay từ sân sau của nhà nghỉ, rồi đến các tu viện hẻo lánh do tổ tiên ông xây dựng. Nhờ vậy, chúng tôi đã có những trải nghiệm hiếm có, chẳng hạn như được ngồi trong giáo đường cùng 200 tăng sĩ trong buổi cầu nguyện hàng ngày. Vào buổi tối cuối cùng, chúng tôi cuốc bộ sang nhà dì của Lama gần đó. Bà tiếp đón chúng tôi bằng rượu chhaang – một loại đồ uống có cồn màu đục, sủi tăm nhẹ làm từ kê lên men, cùng bát mì thủ công chan nước dùng đậm đà, bên trên có thịt bò yak phơi khô. Tôi ngồi cạnh D’Artagnan Giercke, con trai của Christopher. Anh ấy ăn liền bốn bát và kể với tôi rằng đây là món ăn yêu thích nhất của anh thời nhỏ. Anh lớn lên cùng Lama và hiện đang điều hành Genghis Khan Retreat ở thung lũng Orkhon (Mông Cổ). 

Genghis Khan Retreat ban đầu là khu lều trại dành riêng cho nhóm bạn nghệ sĩ và học giả của cha Giercke. Giờ đây, nơi này rộng cửa chào đón du khách đại chúng. Chỉ mở cửa ba tháng trong năm vào mùa hè, khách đến đây sẽ lưu trú trong các căn lều (ger) truyền thống được dựng bằng tay. Tại đây còn có lớp yoga buổi sáng, một lều massage riêng, một shaman (thầy pháp) bản địa và phòng xông hơi sở hữu tầm nhìn ngoạn mục ra sông Orkhon. “Mùa hè ở đây tuyệt lắm”, Giercke nói. “Chúng tôi cưỡi ngựa, chơi mã cầu, đạp xe địa hình, bơi lội trên sông. Đó là những hoạt động tuyệt vời để giải tỏa tâm trí”. Du khách có thể dành cả ngày trên lưng ngựa, được phu ngựa địa phương dẫn đường băng qua các cảnh quan được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. “Có những đường chân trời bao la với đồi núi nhấp nhô, nơi bạn có thể phóng tầm mắt ra xa tới 60, 80, 100 cây số”, Giercke hào hứng chia sẻ. “Ở đó, bạn sẽ ngộ ra thế giới này còn rất nhiều điều để khám phá và suy ngẫm”. 

Jack Edwards là người bạn thuở nhỏ khác của Einhaus và Giercke. Anh là chủ sở hữu kiêm giám đốc điều hành Tiger Tops, một chuỗi nghỉ dưỡng sinh thái tại Nepal, nơi du khách có thể ngắm hổ và voi từ những chiếc Land Rover cổ điển, đi bộ xuyên rừng hay dạo thuyền ngắm cá sấu trên sông Karnali. Tiger Tops đã tiên phong trong việc bảo tồn sinh thái và phát triển du lịch bền vững cao cấp tại Nepal từ đầu thập niên 1960. Anh và anh trai là thế hệ thứ hai điều hành doanh nghiệp, sau khi cha họ — nhà thám hiểm người Anh Jim Edwards – cùng đối tác là Chuck McDougal mua lại nơi đây vào năm 1972. McDougal đã thành lập chương trình giám sát hổ dài hạn đầu tiên trên thế giới, và cùng Jim Edwards thành lập Chương trình Nhân giống Cá sấu Gharial tại Vườn quốc gia Chitwan để cứu loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng, cùng nhiều sáng kiến bảo tồn khác. 

“Tầm ảnh hưởng của cha tôi đối với ngành du lịch Nam Á là rất lớn. Tuy nhiên, nó bắt nguồn từ một thời đại hoàn toàn khác”, Edwards nói. “Nhiệm vụ của chúng tôi là tiếp nối di sản của ông để tạo ra những trải nghiệm về thiên nhiên hoang dã đặc sắc, lẫn các sáng kiến bảo tồn ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong thế giới ngày càng phức tạp, đầy ắp vấn đề như bùng nổ dân số, biến đổi khí hậu và căng thẳng chính trị”. 

Edwards nói thạo tiếng Nepal và lớn lên ở London, Kathmandu và những cánh rừng già. “Từ nhỏ, tôi chứng kiến cha mình đưa ra các quyết định đặt tính bền vững lên trên lợi nhuận thương mại ngắn hạn. Tôi rút ra bài học rằng bảo tồn và kinh doanh không nhất thiết là đối nghịch – chúng có thể và nên bổ trợ cho nhau”. Tương tự Einhaus, Edwards đã từ bỏ công việc trong ngành tài chính tại công ty tư vấn Rothschild & Co ở Singapore để trở về tiếp quản Tiger Tops, khi mới 27 tuổi. “Tôi luôn khao khát trở lại rừng già, nơi lưu giữ biết bao ký ức đẹp. Khi các anh chị em đề xuất ý tưởng cùng quản lý doanh nghiệp, tôi đồng ý ngay”, anh chia sẻ. “Tại Rothschild & Co, tôi đã có cơ hội tiếp xúc với một số doanh nhân hàng đầu châu Á. Họ có chung khao khát mãnh liệt: phát triển sản phẩm dịch vụ, xây dựng đội ngũ năng động, và cuối cùng là mong muốn để lại di sản cho thế hệ mai sau. Đó là điều tôi muốn noi theo. Tiger Tops là môi trường hoàn hảo để tôi hiện thực hóa ước mơ”. 

Tôi cũng có dịp trò chuyện với Gyurme Dorji Sherpa. Anh đang chuẩn bị khai trương Bodhi, một khu nghỉ dưỡng boutique nằm cách Kathmandu khoảng 40km về phía đông nam tại Namo Buddha (hay Takmo Lüjin) – một địa danh hành hương quan trọng của Phật giáo. “Khi mới đến Namo Buddha, chúng tôi hiểu rằng sự tin tưởng và các mối quan hệ cần thời gian để xây dựng dù trong bất kỳ cộng đồng nào”, Sherpa nói. “Ngay từ đầu, chúng tôi muốn hành động của mình phải bám sát sứ mệnh hợp tác với cộng đồng địa phương, đóng góp tích cực và trở thành một phần của vùng đất với niềm trân trọng sâu sắc dành cho con người và truyền thống nơi đây”. 

Sherpa và đội ngũ của mình đã cải thiện việc tiếp cận nước sạch bằng cách xây dựng một hồ chứa riêng cho dân làng để trữ nước trong mùa khô, đồng thời lắp đặt các đường ống dẫn nước độc lập để đảm bảo nguồn cung ổn định. Họ cũng thuê những thợ xây và nghệ nhân địa phương để xây dựng khu nghỉ dưỡng. “Khi người dân thấy chúng tôi thiết kế Bodhi với cảm hứng từ những ngôi nhà và kỹ thuật xây dựng truyền thống, nó đã khơi dậy cuộc trò chuyện ý nghĩa về giá trị di sản và tay nghề thủ công bản địa”, Sherpa chia sẻ. “Chúng tôi ưu tiên làm việc với các nghệ nhân, người lao động và vật liệu địa phương bất cứ khi nào có thể, không chỉ để hỗ trợ kinh tế vùng mà vì chúng tôi thực sự tin rằng tay nghề thủ công và văn hóa của vùng đất này là báu vật”. Lama cũng đồng tình với quan điểm này: “Nếu bạn nhìn vào các tu viện lân cận, một số có từ thế kỷ thứ tám, thì các bức tranh tường, chi tiết chạm khắc gỗ và kiến trúc chùa tháp ở đó chính là cội nguồn ảnh hưởng đến kiến trúc mà bạn thấy trên khắp châu Á. Đó là điều mà tôi rất muốn được hồi sinh tại Nepal và trong chính người dân Nepal”.

Tinh thần ấy là sợi chỉ đỏ kết nối các chủ khách sạn trẻ này. Họ không chỉ muốn du khách thấy bản sắc giàu đẹp của Nepal, mà còn muốn chính những người đồng hương công nhận giá trị đó. “Theo ước tính, khoảng 50.000 đến 60.000 người rời bỏ Nepal mỗi tháng ra nước ngoài làm việc, đặc biệt là từ các cộng đồng vùng sâu vùng xa. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu cơ hội ngay tại quê nhà”, Lama chia sẻ. Anh cho biết việc lớn lên và chứng kiến các cộng đồng quần tụ cùng nhau tại Happy House chính là động lực thúc đẩy anh ngày hôm nay – và cũng là động lực của tất cả các thành viên có mặt tại hội nghị.

“Happy House đã gắn kết cộng đồng. Khi tổ chức các chuyến cắm trại, chúng tôi cần đến 30, 40 người dân địa phương tham gia vào đội ngũ làm hướng dẫn viên, hậu cần bếp, phu khuân vác. Không khí lúc nào cũng tràn đầy năng lượng, và gần như mỗi người hoặc mỗi gia đình trong làng đều là một phần của hoạt động”, anh nói. “Tôi đang cố gắng hồi sinh bầu không khí ấy”. Đối với Giercke ở Mông Cổ, một trong những sứ mệnh của khu lều trại là hỗ trợ và bảo tồn lối sống du mục truyền thống của cư dân trong thung lũng. Gia đình anh thuê các phu ngựa và du mục địa phương đến làm việc tại khu nghỉ dưỡng trong ba tháng hoạt động hàng năm của trại, nhưng trả lương trọn cả năm để họ không phải rời bỏ thung lũng, hay nói rộng ra là không phải từ bỏ sinh kế và lối sống của tổ tiên họ.

Thế hệ chủ khách sạn mới này đang hướng đến các hoạt động bảo tồn, tâm linh, phiêu lưu và nghệ thuật. Họ chọn cách trung thành với cội nguồn và khước từ những diện mạo rập khuôn, đồng điệu đang có ở quá nhiều khách sạn mới ngày nay. Thay vì xem doanh nghiệp của mình là cỗ máy in tiền hay cơ hội đánh bóng tên tuổi, họ coi chúng là cánh cổng mở ra sự thấu hiểu và kết nối sâu sắc hơn cho cả du khách lẫn người dân bản địa. “Khi Nepal tiếp tục hiện đại hóa và phát triển, thế hệ trẻ có xu hướng tìm đến các thành phố lớn lẫn cơ hội ở nước ngoài. Điều này dẫn đến nguy cơ tri thức truyền thống, kiến trúc và bản sắc địa phương sẽ dần phai nhạt”, Sherpa nhận định. “Một trong những kỳ vọng của chúng tôi là góp phần khơi dậy sự trân trọng đối với các giá trị vốn có tại đây — vẻ đẹp của vật liệu bản địa, thiết kế truyền thống, và lối sống lấy cộng đồng làm trung tâm”.

ĐỌC NGAY

Tatler Best Cover Story: Regent Phu Quoc - Một đảo ngọc luôn “mới”

Chuyện về thương hiệu Việt – Linh hồn và biểu tượng

24 giờ khám phá Thượng Hải cùng “Người Nhện” Tom Holland và Zendaya