Bản quyền thể thao: Cuộc chiến phía sau

Theo nghiên cứu của S&P Global, tổng giá trị thị trường bản quyền thể thao toàn cầu năm 2026 dự kiến đạt hơn 67,3 tỷ USD, tăng gần 10% so với năm 2025. Riêng khu vực Bắc Mỹ chiếm khoảng 34,9 tỷ USD, tương đương 52% toàn thị trường toàn cầu. Tốc độ tăng của doanh thu bản quyền phát sóng gấp khoảng 5 lần tốc độ tăng doanh thu truyền hình nói chung. 

Trong các báo cáo tại Sportel 2026 diễn ra vào tháng 3/2026 tại Singapore, các chuyên gia cũng khẳng định doanh thu từ bán bản quyền phát sóng hiện là nguồn thu lớn nhất của nhiều CLB và giải đấu chuyên nghiệp. Điều này thể hiện rõ nhất ở Premier League, khi gói bản quyền truyền hình màu mỡ mỗi mùa giải khiến những đội bóng ở mức trung bình tại Anh vẫn có thể vung tiền như những đại gia ở các quốc gia khác. 

Tại Việt Nam, câu chuyện bản quyền thể thao vẫn là một bài toán nan giải. Ở thời điểm tháng 6/2026, chi phí gói bản quyền truyền hình tại các nền tảng truyền hình trả phí lớn tại Việt Nam như FPT Play hay TV360 đều không quá 100.000 đồng/tháng – tương ứng với giá một bữa sáng kèm café tại các thành phố trung tâm. 

Khi bỏ tiền ra mua các gói kể trên, khán giả không chỉ được xem thể thao có bản quyền mà còn được tiếp cận hàng trăm kênh truyền hình trong và ngoài nước, các kho phim khổng lồ và xem đồng thời trên nhiều thiết bị. Dẫu vậy, thị trường bản quyền thể thao tại Việt Nam vẫn ở mức khiêm tốn so với quy mô và tiềm năng.

Đọc thêm: Nền kinh tế chưa đặt tên

Theo bà Lê Thùy Trang – Giám đốc bản quyền Truyền hình FPT, Việt Nam đang trở thành một trong những thị trường tiêu thụ nội dung thể thao lớn nhất Đông Nam Á với quy mô hơn 102 triệu dân, khoảng 21 triệu thuê bao truyền hình trả tiền (tính đến hết năm 2024). 

“Tuy nhiên, nghịch lý là doanh thu toàn ngành truyền hình trả tiền mới đạt khoảng 10.300 tỷ đồng (2025), thấp hơn đáng kể so với tiềm năng của một quốc gia được xem là cường quốc về mức độ quan tâm bóng đá của người hâm mộ. Dẫu vậy, Việt Nam có một số điểm mạnh như quy mô dân số, tỷ lệ người xem/hâm mộ bóng đá rất cao, hạ tầng Internet tốt, OTT phát triển nhanh… nên dù chưa phải là thị trường lớn nhất khu vực về giá trị giao dịch bản quyền, nhưng lại là một trong những thị trường có tiềm năng tăng trưởng cao”, bà Trang chia sẻ. 

Khi được yêu cầu đánh giá nguyên nhân khiến thị trường truyền hình thể thao trả phí tại Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng, chuyên gia bản quyền Ngọc Nick M nhận định: “Có ba nguyên nhân chính. Thứ nhất là thói quen xem miễn phí đã tồn tại quá lâu, khiến nhiều người quên rằng phía sau một trận đấu là chi phí bản quyền, sản xuất, đường truyền, bình luận, dữ liệu và vận hành. Thứ hai là trải nghiệm trả phí đôi khi chưa đủ đơn giản về các bước thanh toán và sử dụng, đủ hợp lý và đủ hấp dẫn để người dùng thấy ‘đáng tiền’. Cuối cùng là thu nhập và mức sẵn sàng chi trả cho giải trí số tại Việt Nam vẫn cần thêm thời gian để phát triển”. 

Tại Việt Nam, từ trước khi một trận đấu lớn bắt đầu, hàng chục thậm chí hàng trăm luồng phát sóng trái phép có thể xuất hiện, liên tục thay đổi tên miền hoặc chuyển máy chủ để né tránh các biện pháp xử lý. Không ít website bị chặn lúc này nhưng chỉ vài giờ sau đã xuất hiện trở lại dưới một địa chỉ mới. 

Điều khiến các đơn vị sở hữu bản quyền đau đầu không chỉ là thiệt hại doanh thu. Các nền tảng lậu gần như không phải bỏ chi phí mua bản quyền, sản xuất chương trình hay đầu tư hạ tầng kỹ thuật, nhưng lại cạnh tranh trực tiếp với những đơn vị đã bỏ ra hàng triệu USD để sở hữu nội dung hợp pháp. Sự chênh lệch này tạo ra một môi trường cạnh tranh thiếu công bằng, khiến bài toán hoàn vốn cho các doanh nghiệp ngày càng trở nên khó khăn hơn. 

Dẫu vậy, chuyên gia Ngọc Nick M cho biết mình không hề bi quan về tương lai khi chứng kiến sự thay đổi của thị trường: “Người dùng Việt đã sẵn sàng trả tiền cho các dịch vụ phim, nhạc, game, giao hàng, lưu trữ… và cả đi nghe concert nữa. Thể thao cũng sẽ đi theo lộ trình đó, khi sản phẩm đủ tốt và khi người xem 48 hiểu rằng trả tiền không chỉ để xem một trận đấu mà để giữ cho hệ sinh thái thể thao mình yêu thích tiếp tục tồn tại và phát triển hơn”. 

Nếu nhìn vào cách đài FPT và đài truyền hình quốc gia VTV sử dụng nhiều luồng bình luận trong thời gian qua, có thể thấy sự cầu thị từ đơn vị cung cấp dịch vụ. Thay vì mặc định với bình luận viên gốc của nhà đài, khán giả được phép lựa chọn thêm các luồng bình luận có phong cách trẻ trung, thoải mái hơn hoặc ủng hộ đội bóng mình ưa thích.

Đây là một phần trong số các chiến lược cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng của các đơn vị cung cấp dịch vụ truyền hình. Theo bà Trang, gu thưởng thức của khán giả đã thay đổi nhiều trong một thập niên vừa qua, tương ứng với sự phổ cập đến chóng mặt của các phương tiện smartphone, internet và các thuật toán thông minh trên các nền tảng mạng xã hội. 

Bà nhận định: “Mười năm trước, người xem chủ yếu xem TV truyền thống bị động, xem trên màn hình lớn, xem trọn vẹn trận đấu. Ngày nay, người xem sử dụng smartphone– first, xem OTT, xem đa thiết bị, xem highlight, best cuts, theo dõi clip ngắn trên mạng xã hội. Việc mở rộng các kênh phân phối số và mạng xã hội đang thay đổi hoàn toàn cách người hâm mộ tiếp cận thể thao. Thậm chí, nhiều giải đấu lớn đã tính đến chuyện tường thuật trận đấu trên màn hình dọc!”. 

Một trận đấu thể thao giờ đây có hẳn một vòng đời nội dung xoay quanh trận đấu, kéo dài cả tuần, sống trên nhiều màn hình, nhiều nền tảng và nhiều cộng đồng. Theo ông Ngọc Nick M, khán giả hiện đại có thói quen “trước trận xem tin tức, đội hình, nhận định rồi vào trận xem trực tiếp và bình luận trên mạng xã hội, sau trận lại xem highlight, meme, phân tích chiến thuật, tranh cãi trọng tài và đôi khi tranh cãi cả với bình luận viên”. 

Hệ quả là các đơn vị cung cấp dịch vụ truyền hình giờ đây ngoài cạnh tranh với nhau còn phải đối đầu với các gã khổng lồ quốc tế như TikTok, YouTube, Facebook. Đó là cuộc chiến vừa giành thuê bao vừa tranh thời gian giải trí của người dùng. 

Dẫu vậy, các đơn vị cung cấp dịch vụ vẫn không ngừng nâng cấp chất lượng nội dung, nhân lực và nghiên cứu các xu hướng thịnh hành để phục vụ tốt nhất cho khán giả. Bởi bên cạnh việc dẹp bỏ các đơn vị cung cấp dịch vụ thể thao trực tuyến trái phép – điều đã được các cơ quan chức năng làm rất tốt thời gian qua – cách tốt nhất để chinh phục khán giả là nâng cao chất lượng dịch vụ. 

Theo bà Trang, tương lai của thị trường truyền hình thể thao là “cá nhân hóa trải nghiệm với các xu hướng lớn như trí tuệ nhân tạo, quảng cáo theo hành vi…”. Trong cuộc chiến này, phần thắng sẽ thuộc về bên vừa sở hữu bản quyền, vừa chuyển đổi được khán giả thành người dùng trả phí. Chỉ khi người xem thấy trả tiền là hợp lý, nền tảng thấy đầu tư có khả năng hoàn vốn, giải đấu thấy bản quyền giúp nâng chất lượng và nhà tài trợ thấy khán giả ở đó một cách minh bạch, ngành bản quyền truyền hình thể thao mới có thể trưởng thành. 

Giống như ước mơ của ông Ngọc Nick M về thị trường Việt Nam: “Thể thao vốn đẹp vì tinh thần fairplay. Thị trường bản quyền thể thao cũng cần một thứ fairplay như vậy. Ai tạo ra giá trị thì phải được bảo vệ, ai hưởng thụ giá trị thì nên góp phần duy trì nó”.

ĐỌC NGAY

Khai mạc kỳ World Cup lớn nhất lịch sử: Bóng đá, âm nhạc và bản sắc văn hóa hòa làm một

Mirra Andreeva và khoảnh khắc một huyền thoại mới bắt đầu tại Roland-Garros

Bí quyết tái tạo năng lượng của tay vợt huyền thoại Novak Djokovic