Đỗ Việt Hùng, phó chủ tịch Liên đoàn Thể thao điện tử châu Á: “Hãy nhìn nhận Esports như một cơ hội nghề nghiệp rộng mở trong hệ sinh thái công nghiệp khổng lồ”

Nếu đặt trong hệ quy chiếu với các quốc gia sở hữu ngành công nghiệp thể thao điện tử phát triển toàn diện tại Châu Á như Hàn Quốc hay Trung Quốc, theo ông, những thách thức lớn nhất mang tính hệ thống mà Esports Việt Nam cần chủ động giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh là gì?

Khi đặt lên bàn cân để so sánh khoảng cách hiện tại, chúng tôi cho rằng khoảng cách giữa Việt Nam với hai quốc gia này nằm ở mức độ hoàn thiện, sự đồng bộ và tốc độ phát triển của các thành phần trong hệ sinh thái. Chúng ta đã có đầy đủ các thành phần, nhưng mức độ hoàn chỉnh thì chưa bằng họ. Khoảng cách hệ thống này thể hiện rõ qua ba thách thức lớn: 

Năng lực phát triển sản phẩm cốt lõi: Hàn Quốc và Trung Quốc sở hữu hàng loạt nhà phát triển tạo ra các tựa game gốc – bộ môn thi đấu phổ biến toàn cầu. Việt Nam dù có những đơn vị công nghệ lớn và nhiều nhà phát triển nhưng để tạo ra được những sản phẩm đạt độ hoàn chỉnh tối ưu như họ thì chúng ta vẫn đang ở chặng sau. 

Ứng dụng Khoa học - Công nghệ chuyên sâu vào huấn luyện: Tại ASIAD Hàng Châu 2023, Trung Quốc và Hàn Quốc đạt thành tích áp đảo. Sau đó, qua các chương trình hội thảo quốc tế, đại diện Hàn Quốc đã chia sẻ với chúng tôi về cách họ sử dụng nguồn lực từ Viện Khoa học Thể thao Hàn Quốc. Họ kết hợp các chuyên gia công nghệ và chuyên gia bộ môn để ứng dụng khoa học tối tân vào tập luyện: từ việc kiểm soát nhịp tim, đo đạc chỉ số tâm lý cho đến việc dùng công nghệ cảm biến định vị điểm focus (hướng nhìn) của mắt vận động viên trên màn hình bản đồ. Hệ thống sẽ phân tích tại tình huống đó, tuyển thủ thua là vì quan sát sai vị trí, và chỉ ra mắt họ cần phải tập trung vào đâu để cải thiện kỹ năng dù là nhỏ nhất. Việt Nam chỉ mới ở bước sơ khởi trong việc ứng dụng các công nghệ mô phỏng và dữ liệu này. 

Giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực: Hàn Quốc đi đầu thế giới trong việc đưa Esports vào giảng dạy đại học từ rất sớm. Trung Quốc cũng tăng tốc mạnh mẽ trong 5-7 năm trở lại đây. Họ không chỉ đào tạo tuyển thủ, vận động viên hay huấn luyện viên, mà đào tạo bài bản cả một chuỗi cung ứng nhân sự: từ chuyên viên tổ chức sự kiện, truyền thông marketing, chuyên gia công nghệ,vận hành và tổ chức sản xuất, nhà sáng tạo nội dung, cho đến bác sĩ tâm lý và chuyên gia dinh dưỡng chuyên biệt cho thể thao điện tử. 

Tuy nhiên, khoảng cách này lại mang đến cho Việt Nam một tín hiệu tích cực. Khoảng cách lớn đồng nghĩa với “dư địa tăng trưởng” của chúng ta còn rất rộng mở. Để đạt mục tiêu bắt kịp và song hành dẫn dắt cùng họ, định hướng chiến lược của VIRESA là tập trung vào việc kiến tạo các chính sách thu hút nguồn lực và dòng vốn quốc tế. Chúng tôi đang thúc đẩy các trường đại học nước ngoài từ Anh Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đầu tư trực tiếp vào Việt Nam để mở các ngành đào tạo chuyên sâu, giúp Việt Nam nhanh chóng sở hữu nguồn nhân lực chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế. 

Đọc thêm: Business x Sport: Nguyễn Hoài Nam, Doanh nhân, chủ sở hữu đội bóng rổ Nha Trang Dolphins và Nhà sáng lập Med Armor Vietnam

Khi thành lập SEAEF, ông từng nhấn mạnh sứ mệnh kiến tạo một hành lang hỗ trợ và lộ trình phát triển rõ ràng cho các vận động viên. Tại Việt Nam, VIRESA đang cụ thể hóa chiến lược này như thế nào để chuyển hóa một cộng đồng người chơi bán chuyên diện rộng thành một lực lượng nhân sự thể thao chuyên nghiệp, có chuẩn mực và được xã hội công nhận một cách chính thống?

Đích đến cuối cùng của các môn thể thao luôn là đích đến đỉnh cao – thể thao thành tích cao, thể thao Olympic. Nhưng muốn có một đỉnh tháp vững chãi, bắt buộc chúng ta phải xuất phát từ việc nuôi dưỡng hệ thống thể thao phong trào rộng khắp. Phong trào có mạnh thì mới mở rộng được các điểm đón, từ đó phát hiện và sàng lọc ra những tài năng thiên bẩm để đưa vào lộ trình huấn luyện chuyên nghiệp. 

Để cụ thể hóa hành lang này, VIRESA tập trung vào hai giải pháp cốt lõi:

Một là, tiệm cận hóa các tiêu chuẩn quốc tế bằng cách phối hợp chặt chẽ với các nhà phát hành nội địa bổ sung quy chế, luật thi đấu và hệ thống trọng tài chuyên nghiệp cho các giải đấu chuyên nghiệp trong nước, giúp các giải đấu này đạt chuẩn mực tương đương với quy mô châu lục. 

Hai là, chúng tôi mở rộng mô hình thể thao học đường, cụ thể là xây dựng hệ thống giải đấu phong trào cộng đồng và giải đấu sinh viên. Đồng thời, VIRESA làm việc sâu với các sở văn hóa, thể thao và du lịch tại nhiều tỉnh, thành phố để đưa Esports và các môn thể thao thế hệ mới vào chương trình thi đấu chính thức của địa phương, cung cấp chuyên gia hướng dẫn bài bản. Việc đưa Esports vào môi trường học đường chính quy là chiếc chìa khóa tối ưu để thay đổi nhận thức xã hội, chuyển hóa hành vi chơi game giải trí tự phát của người trẻ thành một môi trường rèn luyện có kỷ luật, tư duy tập thể và văn hóa ứng xử chuẩn mực. 

Tuy nhiên, điểm nút lớn nhất cần sớm khắc phục hiện nay để phong trào phát triển toàn diện lại nằm ở câu chuyện chính sách. Xã hội và khung quản lý hiện tại vẫn đang chưa phân biệt rõ ràng mà gắn khá chặt thể thao điện tử với trò chơi điện tử. Về bản chất, đây là hai hướng tiếp cận hoàn toàn khác biệt: Trò chơi điện tử tiếp cận dưới góc độ nội dung và giải trí; còn thể thao điện tử tiếp cận nghiêm ngặt dưới góc độ một môn thể thao, phạm vi của thể thao điện tử rộng hơn trò chơi điện tử. Không phải trò chơi điện tử nào cũng là bộ môn thể thao điện tử mà chỉ một số ít trò chơi điện tử đáp ứng đủ các điều kiện về chế độ thi đấu, tính cân bằng, công bằng, có luật thi đấu, được các tổ chức có thẩm quyền về thể thao công nhận, mới trở thành một bộ môn thể thao điện tử. Do đang bị quản lý theo góc độ nội dung, chúng ta gặp rào cản lớn về giới hạn độ tuổi (hầu hết các bộ môn quy định 16+ hoặc 18+). Trong khi đó, khoa học thể thao đã chứng minh để bồi dưỡng một tài năng đỉnh cao, chúng ta phải phát hiện năng khiếu từ rất sớm, ở độ tuổi 10, 12 hay 14 tuổi. VIRESA đang tích cực làm việc với các cơ quan quản lý như Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Cục Thể dục Thể thao Việt Nam (thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) để tháo gỡ điểm nghẽn chính sách này. 

Đọc thêm: Business x Sport: Phan Thanh Bình, doanh nhân và nhà sáng lập Học viện Giáo dục – Thể thao Hoa Kỳ

Đối với độc giả của Tatler, những người đặc biệt quan tâm đến các xu hướng đầu tư và phát triển bền vững, ngành công nghiệp Esports đang mở ra những cơ hội kinh tế rất lớn. Trên cương vị điều hành, ông có định hướng ra sao để thu hút dòng vốn đầu tư từ các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời xây dựng Việt Nam thành điểm đến uy tín cho các siêu sự kiện thể thao điện tử tầm cỡ quốc tế?

Việc đặt mục tiêu biến Việt Nam thành điểm đến của các siêu sự kiện quốc tế thực ra mới chỉ là bước khởi đầu. Sức hấp dẫn kinh tế bền vững để thu hút các nhà đầu tư lớn nằm ở năng lực vận hành cả một hệ sinh thái hoàn chỉnh trên môi trường số. Bản chất của thể thao số mang tính kết nối toàn cầu cực kỳ cao. Định hướng chiến lược của chúng tôi là thay đổi tư duy làm kinh tế thể thao: 

Nếu với thể thao truyền thống, chúng ta thường phải xếp hàng cạnh tranh, tìm cách đăng cai các giải đấu có sẵn của khu vực hay châu lục như AFF Cup hay các giải đấu lớn khác, thì với thể thao số (Digital Sports), cơ hội của chúng ta rộng mở hơn rất nhiều. Không gian số cho phép Việt Nam chủ động kiến tạo, tự đứng ra khởi xướng và sở hữu bản quyền thương hiệu cho các giải đấu quốc tế mới. Tại thời điểm này, Việt Nam hoàn toàn đủ năng lực về hạ tầng công nghệ, nguồn lực và điều kiện vận hành để sinh ra các hệ thống thi đấu quốc tế và mời các quốc gia khác đến tham dự. 

Khi kết hợp “Chuyển đổi số” với “Kinh tế thể thao”, chúng ta mở ra những cơ hội khai thác thương mại liên kết đa ngành (cross-industry). Định hướng của VIRESA là thúc đẩy mô hình tích hợp đa nền tảng: xem một sự kiện Esports lớn không chỉ là giải đấu thể thao thuần túy, mà là một siêu sự kiện văn hóa – giải trí – công nghệ. Ở đó, các nhà đầu tư có thể khai thác đồng thời các mô-đun về du lịch, thời trang, nội dung số và các đại sứ thương hiệu, những người có tầm ảnh hưởng (KOLs). Tiêu biểu như chiến lược quảng bá du lịch thông qua Esports mà Đà Nẵng hay Quảng Ninh đang hướng tới: Tận dụng sức hút toàn cầu của các siêu sao quốc tế (ví dụ như việc kết nối mời đội tuyển huyền thoại T1 của Hàn Quốc sang Việt Nam) để kéo theo làn sóng người hâm mộ và dòng tiền toàn cầu đổ về, tạo đột phá lớn cho kinh tế số địa phương.

Một xu hướng đang nhận được sự quan tâm lớn hiện nay là Thể thao thể chất số (Phygital Sports), sự giao thoa giữa thể thao truyền thống và giải pháp công nghệ số, vốn đang được VIRESA tích cực thúc đẩy thông qua khối đại học. Ông kỳ vọng mô hình mới này sẽ đóng góp thế nào vào việc hiện đại hóa diện mạo và tư duy làm thể thao tại Việt Nam trong giai đoạn tới?

Chúng tôi rất tự hào khi Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á nhanh nhạy tiếp cận và định hình phong trào Thể thao thể chất số (Phygital Sports). Đây là xu hướng tất yếu của tương lai toàn cầu. Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) đã xác lập một tầm nhìn chiến lược toàn diện, vạch rõ lộ trình phát triển phong trào Thể thao ảo (Virtual Sports) từ năm 2027 và tầm nhìn đến năm 2030. 

Để độc giả hình dung rõ nét, Phygital Sports là sự kết hợp cơ học và tư duy giữa Physical (thể chất thực tế) và Digital (không gian số). Trận đấu thể chất số được chia làm 2 giai đoạn nối tiếp nghiêm ngặt: Giai đoạn đầu, các vận động viên sẽ thi đấu trên môi trường số (mô phỏng bằng công nghệ, ví dụ như đua xe máy mô phỏng, bóng rổ điện tử, bóng đá điện tử). Ngay sau khi kết thúc, họ phải lập tức bước ra sân bãi vật lý để thi đấu môn thể thao truyền thống tương ứng ngoài đời thực. Kết quả chung cuộc sẽ là điểm số cộng gộp từ cả hai môi trường thực và ảo. Đây là mô hình tiên tiến đến mức quân đội Mỹ đã ứng dụng để xây dựng cả một hệ thống giải đấu mô phỏng nhằm tuyển chọn tài năng điều khiển drone và rèn luyện tư duy chiến thuật. VIRESA cũng đã thí điểm thành công mô hình này khi phối hợp cùng Trường Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh và tỉnh Quảng Ninh tổ chức giải đấu Phygital Sports quy mô toàn quốc đầu tiên. 

Sự xuất hiện của Phygital Sports được kỳ vọng sẽ làm thay đổi căn bản tư duy làm thể thao tại Việt Nam ở ba góc độ:

Thứ nhất, phá vỡ rào cản về hạn chế thể chất trong thể thao truyền thông: Thể thao truyền thống Việt Nam từ trước đến nay thường gặp bất lợi lớn về mặt thể trạng, thể hình khi bước ra quốc tế và đòi hỏi nguồn lực khổng lồ để duy trì sức hút. Môi trường số hóa và mô phỏng của Phygital Sports có năng lực đảo ngược cục diện này. Minh chứng sống động là khi đội tuyển Việt Nam (CLB Thăng Long Warriors) sang Nga thi đấu giải Bóng rổ thể chất số quốc tế. Tại trận chung kết, chúng ta đối đầu với đội tuyển Venezuela sở hữu những vận động viên thể hình khổng lồ cao đến 2 mét. Nếu đấu thể chất thuần túy, chúng ta gần như không có cơ hội thắng. Nhưng ở giai đoạn đấu bóng rổ điện tử trên máy, bằng tư duy chiến thuật và sự khéo léo, tuyển thủ Việt Nam đã dẫn trước đối thủ tới mười mấy điểm, tạo tấm đệm vững chắc để bù đắp cho phần thiếu hụt thể chất khi bước ra sân rổ thật sau đó và giành ngôi Vô địch một cách ngoạn mục. 

Thứ hai, giải bài toán “Cường quốc dữ liệu-tài nguyên số” thay vì tài nguyên vật lý: Đối với những quốc gia không có lợi thế lớn về tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ, thì dữ liệu (Data) thu thập được từ các nền tảng, hệ thống thi đấu thể thao số chính là một nguồn tài nguyên kinh tế mới. Thị trường dữ liệu này hoàn toàn có thể định giá hàng trăm triệu đô-la đến hàng tỷ đô la (Ả rập xê út đã tuyên bố Tầm nhìn 2030, trong đó ước tính quy mô đầu tư trên 600 triệu USD cho mục tiêu đưa Ả rập xê út trở thành trung tâm thể thao điện tử và nền tảng số toàn cầu). Làm chủ Phygital Sports giúp Việt Nam làm chủ nguồn tài nguyên số có giá trị kinh tế rất lớn này. 

Thứ ba, tái định nghĩa văn hóa học đường và phát triển con người toàn diện: Thực trạng hệ thống hiện nay của học sinh, sinh viên Việt Nam là các bạn trẻ rất am hiểu lý thuyết, coi thể thao số như một thứ văn hóa để sống, để thưởng thức và bàn luận qua màn hình công nghệ, nhưng lại vô cùng thiếu hụt các hoạt động vận động thể chất thực tế. Phygital Sports sở hữu một sức hấp dẫn tự nhiên để đưa vào thể thao học đường, tạo thành chiếc cầu nối hoàn hảo: bắt buộc người trẻ nếu muốn chiến thắng vừa phải phát triển tư duy công nghệ, vừa phải bước ra sân rèn luyện thể lực. Điều này hoàn toàn đồng nhất với các thông điệp định hướng quan trọng gần đây của các nhà lãnh đạo cao nhất của Đảng và Chính phủ về nhiệm vụ phát triển con người Việt Nam toàn diện, song hành và đồng bộ giữa cả Thể chất và Trí tuệ. 

Nếu có một thông điệp mang tính định hướng gửi đến thế hệ trẻ đang theo đuổi sự nghiệp thể thao số, cũng như các nhà đầu tư đang cân nhắc bước vào thị trường này, ông sẽ chia sẻ điều gì?

Đối với các bạn trẻ, những công dân số thế hệ mới, tôi muốn các bạn thay đổi góc nhìn: Đừng bao giờ giới hạn tư duy của mình xem Esports chỉ dừng lại ở một trò chơi điện tử giải trí hay một môn thể thao đơn thuần. Hãy nhìn nhận nó như một cơ hội nghề nghiệp rộng mở nằm trong một hệ sinh thái công nghiệp khổng lồ. Nơi đó đòi hỏi năng lực chuyên môn cực kỳ đa dạng: các bạn hoàn toàn có thể trở thành tuyển thủ chuyên nghiệp, nhưng cũng có thể trở thành chuyên gia marketing, chuyên gia PR, nhà quản lý vận hành hay nhà sáng tạo nội dung số. 

Đối với các nhà quản lý chiến lược và các nhà đầu tư, đây là thời điểm vàng mang tính lịch sử. Xu hướng này là tất yếu, mang tính hội tụ và dịch chuyển mạnh mẽ của cuộc cách mạng Chuyển đổi số, Công nghệ và Kinh tế thể thao. Ban lãnh đạo cấp cao nhất của đất nước đã chính thức đưa ra các thông điệp cởi mở, nêu đích danh thể thao điện tử và các môn thể thao trí tuệ trong chiến lược phát triển toàn diện con người. Điểm giao thoa giữa công nghệ số và thể thao chính là vùng đất màu mỡ nhất để khai thác thương mại và kết nối các ngành công nghiệp như du lịch, giải trí và các ngành công nghiệp phụ trợ khác. Hãy tiếp cận hệ sinh thái này bằng một tư duy dài hạn, đầu tư vào một ngành kinh tế số mũi nhọn, biến tiềm năng sẵn có của quy mô dân số và năng lực công nghệ Việt Nam thành sức mạnh dẫn dắt tương lai. 

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam Vol.21

ĐỌC NGAY

Nguyễn Thị Minh Thư - Tổng giám đốc Akyn Group: “Thể thao là chất sống”

Sophia Phương Anh: Pickleball không chỉ là cơn sốt nhất thời

Doanh nhân Nguyễn Thanh Bình và “cú đúp” Everest + Lhotse: Bản ngã trên những đỉnh cao