Marilyn Monroe: Nhập vai chính mình

Đứa con của nền công nghiệp

Trong lúc cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của Monroe ít được biết đến, nó cũng thường bị hiểu sai, do không được đặt trong những bối cảnh lịch sử và tiểu sử rộng hơn. Trước khi cách mạng công nghiệp nổ ra, mỗi gia đình phương Tây thường là một đơn vị sản xuất nông nghiệp, thương mại hoặc thủ công, nơi các thành viên lao động cùng nhau và lệ thuộc vào nhau về đường sinh kế. Khi các nhà máy thay thế các hộ sản xuất, các thành viên gia đình biến thành các nam nữ công nhân đi làm xa nhà, sống trong các khu trọ và có tiền lương riêng.

Bối cảnh này tạo ra hai kiểu phụ nữ mới: các bà nội trợ trung lưu sống nhàn hạ nhờ tiền lương của chồng, vì vậy đọc sách để giải phóng tinh thần, và các nữ công nhân sống trong khu trọ, vì vậy tự chủ được về mặt kinh tế. Hai hoàn cảnh sống hoàn toàn mới của họ đã mở ra làn sóng đầu tiên của phong trào nữ quyền, kéo dài từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX, đòi cho phụ nữ quyền được giáo dục, sở hữu tài sản, giao tế và bầu cử như đàn ông. Con người kép của Marilyn Monroe – cô gái tóc vàng lấy chồng triệu phú và nữ nghệ sĩ độc lập – dường như đã kế thừa và hợp nhất cả hai dòng chảy trên, để tận dụng trọn vẹn các lực lịch sử đằng sau chúng và khoác lên mình mọi hào quang mà xã hội dành cho chúng.

Thành công của Monroe, như vậy, đến từ việc bà là người phụ nữ hoàn hảo của thời đại công nghiệp – người vượt qua sự phân tách mà nó áp lên nữ giới bằng tài diễn xuất. Cuộc vượt qua đó không xảy đến bất ngờ như cổ tích, mà bắt đầu một cách nặng nhọc và đau đớn trong cuộc đời của mẹ bà, Gladys Pearl Monroe. Là thợ dựng phim từng làm việc cho các hãng lớn ở Hollywood, Gladys sớm ly dị người chồng bạo lực, có con với tình nhân là nhà quản lý xưởng phim, thường xuyên đi làm xa con cái, và bị áp lực công việc đẩy vào trại tâm thần. Cuộc đời Gladys phủ bóng những biến cố trong đời Marilyn – như các cuộc ly hôn, các nỗ lực lớn trong sự nghiệp, thói quen hẹn hò với các quản lý hãng phim, và cái chết do dùng quá liều thuốc an thần cùng thuốc ngủ. Theo cách ấy, Marilyn đã bước tiếp quỹ đạo của người mẹ – một nữ công nhân độc thân trong ngành công nghiệp phim. Điều khác là Marilyn – đứa trẻ biết đến điện ảnh từ những dịp sống cùng mẹ ở Hollywood, và được họ hàng cho ra rạp xem phim cả ngày để đỡ phải trông nom – đã dần học cách đóng giả các cô nội trợ ngoan và ngốc trên phim, tức loại phụ nữ được nam giới trung lưu săn đón nhất.

Năm 1954, ngay sau khi đạt được thành công thương mại nhờ giả làm một phụ nữ trung lưu ngốc nghếch, Monroe quả quyết rũ bỏ ảo ảnh để trở thành một phụ nữ trung lưu thông minh. Bà bỏ Hollywood để bay đến New York. Tại đây, bà bắt bạn với giới trí thức, học diễn xuất ở Actors Studio, và lập công ty Marilyn Monroe Productions nhằm tự sản xuất phim. Đây là cuộc nổi dậy chống lại Hollywood, trong đó bà là nữ diễn viên tự lập hãng phim để giành lại quyền quyết định kịch bản và lối diễn. Trong hai năm ngắn ngủi mà công ty thật sự hoạt động, Monroe là sự hợp nhất của ba mẫu người trong thời đại công nghiệp: nữ trí thức trung lưu ham đọc, nữ công nhân độc lập về kinh tế, và vị chủ xưởng có quyền quyết định sản phẩm mà mình làm ra. Từ đây, bà bắt đầu tỏ hết năng lực diễn xuất của mình qua những bộ phim mà bà được chọn kịch bản và lối diễn.

Cuộc nổi dậy này khép lại bằng The Misfits (1961), bộ phim được viết bởi nhà soạn kịch nổi tiếng Arthur Miller, cũng là chồng mới của Monroe. Bà vào vai Roslyn, một phụ nữ mới ly hôn đi lang thang cùng ba gã cao bồi hết thời trên sa mạc. Cuộc chơi vui vẻ của họ tan vỡ trong một chuyến săn ngựa hoang bằng máy bay và xe tải, khi Roslyn nhận ra lũ ngựa sẽ không được thuần hóa, mà được xay làm thức ăn cho chó cưng. Đây là kết cục của những chàng cao bồi Mỹ, biểu tượng của một nước Mỹ tự do đã bị thời đại công nhiệp nuốt. Cuộc cãi vã mà Roslyn khơi dậy chỉ dẫn đến một sự chuộc lỗi muộn màng: chàng cao bồi già nhất thả con ngựa đầu đàn, trước khi nhóm bốn người thẫn thờ ra về dưới màn đêm. Giới phê bình tin rằng Roslyn là vai diễn mà Miller viết cho riêng Monroe, tức vai diễn tiết lộ con người bà nhiều nhất, vì vậy khiến họ ly hôn chỉ vài ngày sau khi phim quay xong: có thể bà không muốn bị nhốt trong một vai diễn của mình, kể cả vai chính mình trong hiện tại.

Monroe là ai: người phụ nữ hợp thời nhất, hay một trong những “misfits” – những người lạc lõng trong thời đại? Sau nỗ lực hợp nhất các đối cực để đạt được một nhân tính toàn vẹn mong manh, có lẽ bà đứng trong nền công nghiệp giống như hoa tiêu trên cột buồm chính – tức vừa đứng ngay trọng tâm của con tàu, vừa đứng chênh vênh ở rìa của nó, để nhìn rõ.

Sau khi Fragments được công bố vào năm 2010, điện ảnh Mỹ bắt đầu khai thác khoảng cách giữa Norma Jeane và lớp mặt nạ Marilyn Monroe. Blonde (2022) – bộ phim mô tả Monroe như một nạn nhân thụ động chịu đựng những chấn thương thời thơ ấu, sự bóc lột của ngành công nghiệp điện ảnh và sự lạm dụng của những người đàn ông – bị phê phán vì đã bỏ qua cuộc đấu tranh trọn đời của bà để giành lại quyền tự chủ. Love, Marilyn (2012) – phim tài liệu tái hiện cuộc đời của bà qua những đoạn trích trong Fragments – thì được khen vì để Monroe tự kể câu chuyện, nhưng lại bị chê vì để các đoạn trích được đọc bởi nhiều diễn viên thời danh như Lindsay Lohan, tức tiếp tục khai thác hình ảnh bà để làm lợi cho ngành công nghiệp phim. Thật trớ trêu, Monroe vẫn bị vật hóa nhiều năm sau khi qua đời, và bởi chính những bộ phim phê phán nền công nghiệp đã vật hóa bà. Suy cho cùng, chỉ Marilyn nhân tạo còn ở đây với chúng ta, và đang tiếp tục đóng vai Norma Jeane, người đã khuất.

ĐỌC NGAY

DANAFF IV: Ji Chang Wook và tinh thần dấn thân của một biểu tượng Hallyu

Nhà làm phim du lịch Kop Dinh: Mười năm độc hành ghi lại nhịp thở thế giới

Nhà thiết kế Steffany Trần: Dáng hình của hồi ức