Bí quyết thành công của “Thư tình gửi ngoại”

Nhưng bộ phim vắt nước mắt khán giả không chỉ nhờ mạch truyện chính. Kịch bản, thay vào đó, đã được xây dựng như tập hợp của hàng chục clip ngắn trên mạng xã hội, mỗi cái thấm đượm một giá trị sống mà cả khán giả lẫn các thiết chế quản lý điện ảnh đều thấy đáng tôn vinh. Xem cảnh người chồng nhịn ăn, nhịn mặc để dành tiền gửi về quê cho vợ nuôi con, và người vợ đợi chồng suốt nửa đời đằng đẵng, hàng triệu người lao động xa xứ ở Trung Quốc không khỏi nhỏ nước mắt vì nhìn thấy mình. Xem cảnh những đồng hương Triều Sán nhẫn nhục hoặc can trường bảo vệ nhau trước sự hung ác của cướp biển, sự xảo trá của thương lái Ấn Độ và sự nhũng nhiễu của cảnh sát Thái Lan, những người Trung Quốc yêu nước và quý tình đồng hương phải đứng dậy vỗ tay mười phút. Mối tình giữa ông ngoại cùng đinh và bà ngoại địa chủ thì xoa dịu mặc cảm giai cấp, chân dung hai phụ nữ độc lập tự chọn số phận thì khiến các nhà nữ quyền hoan hô. Bằng các cảnh chăm sóc người già và cảnh thắp hương tiên tổ, bộ phim làm ưng lòng cả thiết chế dòng họ truyền thống lẫn thứ “đạo đức chăm sóc” (ethics of care) cấp tiến nhất hiện nay. Biên kịch khéo chia phim thành các đoạn ngắn, mỗi đoạn đánh trúng một tình cảm phổ thông, mỗi tình cảm ấy đều có thể gọi tên bằng một nhãn dán, và mọi nhãn dán này đều đang thịnh hành nhất. Nhờ đó, bộ phim dễ lan truyền trên mạng nhờ các từ khóa bắt xu hướng. Thư tình gửi ngoại thành công vì nó thích ứng với mạng xã hội ở mức chưa từng có.

Một cách làm phim mới?

Quả thực, Thư tình gửi ngoại mang nợ mạng xã hội. Bộ phim đã thu hút sự chú ý của dư luận sau khi được hàng vạn người đánh giá 9 sao trên mạng xã hội Douban. Nhờ một mạng xã hội phủ sóng toàn quốc, phim đã lan từ các rạp địa phương ra các rạp cả nước, dù được làm bằng tiếng địa phương, không có nhiều kinh phí quảng cáo và không có dàn diễn viên hạng sao. Nhưng sẽ không đủ nếu nói rằng Thư tình gửi ngoại dùng mạng xã hội để truyền thông: đi xa hơn, bộ phim này ít nhiều ra đời từ mạng xã hội.

Thay vì thuê các ngôi sao điện ảnh, đoàn làm phim kinh phí thấp này đã tuyển dụng hàng loạt vlogger đình đám của địa phương Triều Sán. Số này gồm Ngô Thiếu Khanh (thủ vai bà ngoại khi lớn tuổi), Phương Bồi Tùng (thủ vai ông chủ nhà trọ ở Thái Lan), Lý Đức Như (thủ vai bà dì), Trịnh Nhuận Kỳ (thủ vai người cháu nợ nần vì đánh bạc). Họ là những streamer chuyên giới thiệu ẩm thực, du lịch và đời sống thường nhật ở Triều Sán. Lý Tư Đồng – đóng vai người phụ nữ gửi thư, tức vai nữ chính – thì là một sinh viên ngành Tài chính được đạo diễn Lam Hồng Xuân phát hiện qua các clip đăng trên Douyin. Nếu Thư tình gửi ngoại mang đến một “cảm giác chân thực, đời thường” mà khán giả đại chúng yêu thích, thì sự đời thường đó không hẳn là đời thật, mà là không khí quen thuộc trong cái đời sống thường nhật được các vlogger quay phim. Không đáng ngạc nhiên, khi một lượng lớn các khung hình đầu phim được quay từ góc nhìn của camera điện thoại di động. 

Đọc thêm: Catherine Trúc Cầm Nguyễn: Người kết nối bằng kính vạn hoa

Đội ngũ fan hùng hậu của các streamer này, vốn phân bố rải rác trên toàn quốc, chính là những tình nguyện viên quảng cáo không công cho bộ phim, trước hết bằng cách chấm điểm cao trên mạng xã hội. Liệu Thư tình gửi ngoại có mở đường cho một cách làm phim mới, sử dụng nhân sự, kịch bản và mạng lưới PR của giới streamer? Xu hướng ấy sẽ đến, không khác được, nhưng chưa chắc sẽ trụ được lâu. Ở Thư tình gửi ngoại, thành công thương mại đã được đánh đổi bằng chất lượng nghệ thuật. Đây là một phim thị trường nổi tiếng nhờ tỉ suất thu lời cao trong thị trường nội địa Trung Quốc, chứ không phải một phim thành công trên thị trường quốc tế, chưa nói đến việc giành giải ở các liên hoan phim quốc tế. 

Khi cắt vụn kịch bản thành nhiều video ngắn, đạo diễn đã thất bại trong việc xây dựng và đi sâu khám phá một mâu thuẫn phổ quát của cuộc hiện sinh, trong khi đó là điều cần làm để tạo nên một kịch bản phim có chiều sâu. Chẳng hạn, Thư tình gửi ngoại không hề tiếp nối con đường mà các phim Hoa ngữ kinh điển cuối thế kỷ trước từng chọn, là khám phá mâu thuẫn giữa văn hiến và phát triển thiếu bền vững, giữa xóm nhỏ và dân tộc, giữa gia tộc và tình yêu cá nhân, giữa thói gia trưởng và sự giải phóng phụ nữ… – nhằm soi sáng những dằn vặt của nước Trung Hoa đang trở mình thay đổi, từ đó tìm cho nhau một con đường chung. 

Thay vào đó, các giá trị mà bộ phim xiển dương – như tình đồng hương, lòng hiếu học, tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, sự tôn thờ tổ tiên, nữ quyền – đã chung sống hòa thuận với nhau mà thiếu tính hợp lý hiện thực, thiếu các mâu thuẫn để nhân vật buộc phải lựa chọn để thể hiện cách sống của mình.

Nhưng để tạo các điểm cao trào lôi cuốn, bộ phim không thể không đề cập đến mâu thuẫn. Để giải quyết chuyện này, phim sa vào một công thức rất cũ, là khai thác mâu thuẫn giữa người Trung Quốc với người nước ngoài (hay mâu thuẫn bọn họ - chúng ta). Trong phim, mọi người Trung Quốc đều tốt, còn mọi người nước ngoài đều xấu (như trường hợp thương lái Ấn Độ, hay cướp biển và cảnh sát Thái Lan). Nếu cộng đồng Hoa kiều trên phim được mô tả như những người lao động nghèo và luôn chịu thiệt thòi, thì từ thập niên 1970 đến nay, các Hoa kiều đời thực đã liên tục nắm giữ 80% vốn của các doanh nghiệp trong nền kinh tế Thái Lan, dù họ chỉ chiếm 10% dân số.

Điện ảnh có các tiêu chuẩn nghệ thuật riêng, cao hơn tiêu chuẩn của các streamer chuyên phục vụ thương mại và giải trí. Nếu sự hạ chuẩn vì lợi ích thương mại lan ra quá rộng, nó sẽ khiến nền điện ảnh Trung Quốc trả giá bằng lượng giải thưởng quốc tế sụt giảm, trong khi đó là một trong những chỉ tiêu mà cơ quan quản lý điện ảnh đang đặt ra. 

Chính phủ Trung Quốc không tiếc tiền tài trợ cho các phim nghệ thuật, và cũng thường dè dặt trước sự gia tăng ảnh hưởng của các nhân vật giải trí thời gian gần đây. Vì vậy, nếu những bộ phim từ mạng xã hội tạo ra một xu hướng mới trong điện ảnh tiếng Hoa, nó sẽ chỉ giành một chỗ đứng nhất định trong sân chơi của phim thương mại, chứ không có khả năng thay thế hoàn toàn mô hình cũ.

ĐỌC NGAY

24 giờ khám phá Thượng Hải cùng “Người Nhện” Tom Holland và Zendaya

Từ Vùng Xanh đến phòng lab biohack: Phim ảnh nói gì về khao khát trường thọ thời đại mới?

Marilyn Monroe: Nhập vai chính mình