Catherine Trúc Cầm Nguyễn: Người kết nối bằng kính vạn hoa

Rất rõ như vậy sao?

Dạ, rất rõ, từ hồi 8, 9 tuổi, Catherine đã nói rõ như vậy. Chắc lúc đó Catherine được tiếp xúc với rất nhiều nghệ sĩ là bạn của bố mẹ từ Việt Nam. Catherine thấy mọi người đi qua đi lại, có thể làm việc trong cả hai môi trường như thế, Catherine thấy rất thích, rất thú vị.

Đây hẳn là một trong những lý do để bố của Catherine khẳng định: Catherine là một cô gái rất thuần Việt?

Catherine nghĩ là dù sinh ra và lớn lên ở Mỹ, cách Catherine suy nghĩ và giao tiếp với mọi người vẫn rất là Việt Nam. Điều này có thể xuất phát từ nếp nhà. Catherine rất thích thú khi có thể nói chuyện và viết bằng tiếng Việt, rất tự hào mình là người Việt Nam. Một điều khác là Catherine sinh ra ở California, nơi có rất nhiều người Việt, cũng là nơi có nhiều tộc người khác tới đây sinh sống, nên lúc nào Catherine cũng thấy tự tin khi là người Việt. Catherine may mắn chưa bao giờ có trải nghiệm rằng mình là người ngoài (outsider) và Catherine rất tự tin vào việc mình là ai, mình là người Việt. 

Tôi nghĩ điều này một phần đến từ gia đình, từ cách người mẹ đã nuôi nấng đứa trẻ, nhưng phần khác, nó là thiên hướng vì không ai giống ai cả, dù cùng nhận được một sự chăm sóc, dạy dỗ, yêu thương như nhau?

Dạ khác và ngay việc khác đó cũng khá thú vị, phải không? Không xấu cũng không tốt, chỉ là mỗi người có một hướng riêng thôi. Ví dụ, em của Catherine hay trêu Catherine là người…ngoài hành tinh vì em ấy không cuồng tiếng Việt hay văn hóa Việt như Catherine. Điều đó cũng bình thường vì hai chị em cách nhau 10 tuổi nên môi trường cũng khác đi. Chưa kể mạng xã hội, giáo dục…cũng thay đổi rất nhiều. Có thể lúc mới sinh, Catherine chỉ có một mình trong suốt 10 năm nên cả bố và mẹ đều chú trọng việc dạy tiếng Việt và ý thức giữ gìn văn hóa Việt. 

Cảm giác thế nào khi nói tiếng Việt tại Việt Nam thay vì Mỹ?

Ở California, những cuộc trò chuyện chủ yếu xoay quanh đề tài gia đình. Mẹ Catherine dạy tiếng Việt ở Việt Nam là sinh ngữ (living language) vì sự sống động, biến hóa và liên tục thay đổi. Tiếng Việt bên ngoài Việt Nam là ngôn ngữ di sản (heritage language) vì từ ngữ cố định và không còn sinh thêm từ mới tự nhiên. Cho nên việc được sử dụng tiếng Việt hằng ngày để làm công việc sáng tạo, để giao tiếp với mọi người là điều may mắn cho bản thân Catherine. Việc sống và làm việc dài hạn tại Việt Nam giúp Catherine trau dồi thêm vốn từ, có cơ hội nói tiếng Việt, đồng thời giúp nối kết đời sống văn hóa và con người nơi đây một cách thực tế nhất. 

Phần mình, tôi rất ấn tượng với cách Catherine giao tiếp, rất Việt Nam, gần gũi, không có cảm giác xa cách, như thể mình nói chuyện với một người ở Việt Nam từ xưa đến giờ vậy. 

Cảm ơn cô, thú thật là Catherine không biết mình giao tiếp như thế nào, nhưng khi làm việc với diễn viên, họ chưa kịp nói ra rằng họ mệt thì Catherine đã cảm nhận được và cho dừng lại. 

Đó là cách thức giao tiếp rất sâu sắc - một kiểu giao tiếp không lời?

Dạ, trong lúc làm việc với diễn viên hoặc những cộng sự, Catherine muốn tạo ra một mối quan hệ (relationship) với họ để thấu hiểu nhau hơn, nhờ vậy, công việc cũng trôi chảy (smooth) hơn. Hiện giờ Catherine vẫn đi đi về về nhưng bắt đầu dành (spend) nhiều thời gian ở đây hơn vì có những dự án đang phát triển.

Hiện Catherine đang viết và đạo diễn một series phim cho Galaxy Play cùng đạo diễn Hàm Trần, ngoài ra còn thực hiện các bài viết về nghề làm phim, các nhà làm phim, Catherine nghĩ gì về những người làm nghệ thuật sáng tạo ở Việt Nam? 

Dạ như hồi nãy Catherine đã chia sẻ về dự án chung với đạo diễn Hàm Trần. Catherine, anh Hàm và một nữ đạo diễn nữa đang phát triển kịch bản và sẽ đạo diễn. Anh Hàm Trần có nói vui là một cái team thật ra rất… ngại, không rõ là ái ngại hay đáng ngại vì toàn là các cô gái hihi. Anh Hàm Trần sẽ trong vai trò như một tổng đạo diễn, anh ấy chỉ làm một vài tập để giúp mọi người kết nối thôi. Theo Catherine thấy, về nghệ thuật nói chung, Việt Nam mình đang là một vùng đất rất bùng nổ, so với các nước châu Á khác, kể cả một số nước như Mỹ cũng đang hơi chững lại (slow down) một tí. Nhưng Việt Nam đang rất bùng nổ, có rất nhiều bạn trẻ giỏi, có những sáng tạo rất thú vị. Catherine muốn về để trải nghiệm và học hỏi từ những bạn, anh chị đi trước. Những người đi trước giúp Catherine rất nhiều từ lúc đi học đại học xuyên suốt đến bây giờ luôn, một trong những mentor đầu tiên của mình là đạo diễn Bảo Nguyễn.

Nếu dùng 3 từ để nói về phim của Catherine cho những người chưa bao giờ xem phim của Catherine thì đó là gì?

Văn hóa. Nét Đẹp. Thơ 

Quả thật, cả Bạch Hồ Điệp và Ánh Dương nơi trời tận đều đẹp như một bài thơ – một bài thơ nghiêng về văn hóa Việt… Yếu tố “thơ” này khá đặc biệt và sao lại là thơ?

Có lẽ Catherine thích cách kể chuyện bằng hình ảnh (visual), kịch bản, mọi thứ đều nhẹ nhàng, tinh tế. Nhiều người cho rằng nếu làm “thơ quá”, khán giả sẽ không thấy gần gũi. Tuy nhiên, Catherine nghĩ phim là phim, dù có yếu tố “đời” trong đó, nhưng vẫn là sản phẩm của sự sáng tạo. Catherine nghĩ mọi người xem phim, nghe nhạc hay thưởng thức một loại hình nghệ thuật nào đó…ít nhiều muốn thoát ra khỏi cuộc sống thường nhật, bay bổng, thơ ca hơn… Đó có lẽ cũng là vấn đề mà một người đạo diễn phải cân bằng được.

Đọc thêm: Zendaya và Anne Hathaway tiếp nối câu chuyện Hy Lạp “The Odyssey” bằng ngôn ngữ thời trang

Catherine chọn đề tài hay đề tài chọn em?

Catherine nghĩ cả hai, nó giống như là cái duyên. Nghĩa là có khi Catherine muốn làm một đề tài nào đó nhưng mình làm không ra được, kiểu nó không tới, không có duyên với mình. Có nhiều thứ mình không chờ đợi thì lại được. Thôi thì cứ chuẩn bị sẵn background, khi cơ hội tới, mình chỉ đón nhận và xử lý nó.

Catherine nghĩ gì về những người làm phim trẻ ở Việt Nam?

Cùng là những người trẻ như nhau, Catherine không ở vị trí để xem xét những người đồng lứa của mình. Ai cũng thấy để làm đạo diễn, ngoài sức khỏe, khả năng, tài chính…, làm một bộ phim không phải là chuyện dễ dàng. Nhưng Catherine rất vui khi thấy ngày càng có nhiều liên hoan phim, trong đó những workshop về viết kịch bản (writing), đạo diễn (directing), diễn xuất (acting) rất tốt. Nhiều group trẻ các bạn làm chung với nhau. Nói chung nhiều khả năng, nhiều con đường đang mở ra...Có thể các bạn còn một số giới hạn về nguồn lực nhưng mọi người rất sáng tạo, đó là điều Catherine rất thích. Cho tới giờ chưa bao giờ thấy mọi người say “no” với Catherine bao giờ. Ví dụ, Catherine muốn cái này phải thế này, cái kia phải thế kia, họ sẽ làm chuẩn như vậy bằng cách nào đó. Ở Mỹ hoặc ở nước khác, có vẻ mọi thứ rất khó khăn, cái gì cũng “no”, cái gì cũng đắt đỏ, nhưng ở đây mọi người rất xông xáo và cộng tác.

Phim ngắn thực ra không dễ làm, thì sao Catherine lại chọn phim ngắn? 

Thực ra, ngay từ lớp đầu tiên vào trường, sinh viên đã buộc phải làm phim liền. Mùa nào cũng phải làm những phim ngắn theo kiểu xoay tua, để mỗi người trong một team đều có cơ hội đảm nhiệm các vai trò khác nhau: đạo diễn, diễn viên, sản xuất… Mình cứ từ từ “đóng” tất cả các vai. Cũng có thể nói đó là thói quen được học từ trường. Phim ngắn thường có chi phí thấp hoặc không có chi phí luôn. Trong trường, mọi người sẽ giúp nhau để mình có thể thử sức, mặc sức khám phá… Nhưng đúng, làm phim ngắn là một thử thách. Phim dài giống như một cuốn tiểu thuyết rất đồ sộ. Mình sẽ thưởng thức từ từ lớp lang tình huống cao trào này kia. Tất nhiên, nó khó theo cách khác. Nhưng để làm những chuyện rất ngắn trong vài phút nhưng để lại gì đó giống như một cú sốc, một điểm chạm, mở ra, khép lại hay khơi gợi, đọng một điều gì đó thì không hề dễ dàng.

Đọc thêm: Minho (SHINee): Tổ ấm là nơi tái tạo năng lượng

Xem nào, “Bạch hồ điệp” Catherine làm về văn hóa Bắc Bộ, “Ánh dương nơi trời tận” thì lại chọn bối cảnh và câu chuyện miền Nam, Catherine có ý định làm gì đó về văn hóa miền Trung không?

Thiệt là Catherine cũng có suy nghĩ đó, nhất là sau 2 phim ngắn đã làm về miền Bắc, miền Nam rồi. Nếu có duyên, Catherine thấy miền Trung có rất nhiều chất liệu, văn hóa Chăm chẳng hạn, rất nhiều ý tưởng trong đó, bối cảnh cũng đẹp nữa.

Tôi biết rằng Catherine còn đang chắp bút cho một dự án điện ảnh dài?

Catherine đang trong quá trình phát triển kịch bản cho phim dài đầu tay với một studio lớn tại Việt Nam. Nhân đây, cũng gửi lời cảm ơn đến studio và những kết nối đã tạo cơ hội và ủng hộ phim dài đầu tay của mình. Mong là dự án này sẽ đem tới nhiều bất ngờ cho khán giả.  

Câu cuối cùng nhé, nếu không làm phim, Catherine sẽ làm gì?

Um…có lẽ là làm đầu bếp (chef). Những khi bị stress, Catherine thích vào bếp bày biện nấu nướng…và sau đó stress vì những gì mình bày ra haha. Thực ra thì mọi điều vẫn còn đang ở phía trước. Catherine nghĩ rằng mình vẫn còn rất trẻ nên muốn tìm sức mạnh của mình ở đâu và sẽ thử nghiệm mọi cơ hội. Về định hướng tương lai, Catherine cũng mong muốn nối tiếp di sản của cha trong việc đảm nhận quản lý và mở rộng quỹ phi lợi nhuận Viet Dreams, giúp hỗ trợ tài chính cùng các chương trình phát triển cho những tài năng trẻ trong lĩnh vực nghệ thuật. Là một người từng nhận được sự hỗ trợ và nâng đỡ từ các thế hệ tiền bối, Catherine hy vọng quỹ Viet Dreams sẽ trở thành bệ phóng vững chắc cho các bạn trẻ đam mê nghệ thuật.     

CREDITS
Photography: RABHUU
Costume: Lê Thanh Hoà
Makeup: Nguyễn Minh Ánh
Hair: Ngọc Hân

ĐỌC NGAY

DANAFF IV: Ji Chang Wook và tinh thần dấn thân của một biểu tượng Hallyu

DANAFF IV: Han Dong Hee và khát vọng của thế hệ diễn viên trẻ

DANAFF IV: Park Sung Woong và ba thập kỷ chinh phục màn bạc Á Đông