“Adolescence” – Sự mong manh trong hành vi thiếu niên và lời cảnh báo từ tác động của mạng xã hội

Ngôi trường Jamie theo học là một môi trường giáo dục hỗn loạn nơi giáo viên bất lực trước lũ học sinh hừng hực hormone tuổi dậy thì chỉ trực nổi loạn. Từ việc ẩu đả trong sân trường tới bắt nạt hội đồng trên mạng đều có vẻ như cơm bữa và hoàn toàn công khai, nhưng chẳng có người lớn nào đủ sức để tâm hay thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra. Jamie từng bị chính Katie - cô bé bị sát hại - bắt nạt. Ngay cả Katie, cũng vì ngây thơ, đồng thời là nạn nhân của tư tưởng vật hoá phụ nữ, đã dại dột gửi ảnh bán khoả thân cho một cậu bạn hòng chiếm được tình cảm cậu ta. Cô bé nào ngờ bức ảnh bị lan truyền mua vui khắp cả trường. Nhờ cậu con trai học cùng trường cố sức giải thích, viên thanh tra cảnh sát mới hiểu được những trái tim nhiều màu, những con số 100, hay viên thuốc con nhộng xanh đỏ mang ẩn nghĩa nhiều hơn là những biểu tượng biểu cảm vô hại ta vẫn dùng khi “chat” hoặc bình luận ảnh ai đó đăng trên mạng xã hội.

Gia đình Jamie thuộc tầng lớp trung lưu, bố mẹ yêu thương nhau và yêu thương chị em cậu hết mực. Nhưng chỉ một ký ức nhỏ trong quá khứ được kể từ hai góc nhìn của hai bố con, mà ta có thể nhận ra được một điều sâu xa hơn về nội tâm Jamie. Cậu thích vẽ, nhưng lại thường xuyên được bố đưa đi chơi đá bóng với boxing. Cậu rất cố gắng để bố vui vì thần tượng bố, nhưng khi thất bại, cậu tìm kiếm ánh nhìn của bố, và nhận ra bố né tránh ánh nhìn của mình. Với Jamie, sự yếu đuối của mình làm bố xấu hổ, đồng nghĩa với con người cậu không được công nhận. Còn với Eddie, ông không đủ dũng cảm đối diện với con mình khi cậu bị những ông bố khác cười. Bản thân ông, cho dù tự hứa không đánh con như mình từng phải chịu hồi nhỏ, thì cũng không thoát khỏi ảnh hưởng gia trưởng và áp lực nam tính từ bố mình và từ xã hội (ở đây chính là “những ông bố khác") và một cách vô thức đã truyền gánh nặng ấy lên Jamie. 

Bằng một cách khách quan và chân thực, bốn tập phim lần lượt bóc tách từng lớp để dần hiển lộ cậu bé Jamie 13 tuổi luôn nghĩ mình xấu xí, không được cả gia đình lẫn bạn bè công nhận, bị bắt nạt, lạc lối trong những ngõ ngách khuất nẻo méo mó của mạng xã hội. Lòng chất chứa đầy tự ti và giận giữ, cậu dễ dàng mất kiểm soát và cảm xúc bùng phát thành hành vi giết người tàn bạo. 

Trên poster phim, Jamie đau đáu nhìn Eddie cúi đầu đau khổ, em muốn nói gì qua ánh mắt chất chứa quá nhiều mâu thuẫn ấy? Vừa trách móc, vừa ngưỡng vọng? Vừa tính toán che đậy lại vừa mong chờ thấu hiểu? Gần như suốt cả phim, Jamie luôn lặp đi lặp lại rằng đó không phải là mình. Vậy là, trong khi không tìm cách chối tội cho em, các nhà làm phim đã đặt ra vấn đề: phải chăng gia đình, nhà trường và xã hội không hoàn toàn vô can. “Một đứa trẻ bị buộc tội, tất cả đều phải tìm câu trả lời.”

Và khi bố mẹ Jamie đau đớn hỏi nhau họ đã làm gì sai, khi ông bố gục lên chú gấu bông trên giường Jamie khóc, thì khán giả cũng lặng người nghĩ tới những đứa trẻ của chính chúng ta, được ta yêu thương hết mực, những đứa con nít khoe ta bức tranh ngây ngô vẽ những con quái vật ngộ nghĩnh. Làm sao để bảo đảm không có một ngày, chính chúng nó từ lúc nào trở thành quái vật đáng sợ đằng sau những cánh cửa phòng riêng đóng kín, bị những hội nhóm theo đuổi những lý tưởng ta không thể tưởng tượng ra nổi tẩy não? 

Làm sao để giúp các em biết tự bảo vệ mình khỏi sự mong manh dễ tổn thương của chính mình?

Làm sao để dạy các em biết cách đương đầu với những cuồng nộ của tuổi dậy thì không phương hướng?

Thủ tướng Anh Keir Starmer, sau khi cùng các con xem Adolescence, đã đề nghị chiếu phim trong các trường phổ thông cho giáo viên và học sinh xem. Điều này lập tức được thực hiện khi phim mới công chiếu hơn 3 tuần. Xây dựng dựa trên một số vụ án vị thành niên có thật, bộ phim gây chấn động không chỉ Anh Quốc mà cả Mỹ, Ấn Độ và tại nhiều nước khác. Báo chí quốc tế đều đồng tình trong những cuộc thảo luận sôi nổi về tác hại của mạng xã hội và những tư tưởng cực đoan đổ mọi tội lỗi cho phụ nữ kiểu manosphere ( một cộng đồng mạng gồm các website, blog, forum cổ vũ nam quyền theo nghĩa chống lại phụ nữ cùng các tư tưởng nữ quyền và bình đẳng giới) hay incel (involuntary celibate - độc thân ngoài ý muốn) đang làm tăng lên số vụ giết người ở trẻ vị thành niên nam trong những năm gần đây. Úc đã vì Adolescence mà đã đẩy nhanh và vừa chính thức thông qua bộ luật cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội trước 16 tuổi.

Dưới bàn tay đạo diễn Philip Barantini và chỉ đạo hình ảnh Matthew Lewis, mỗi tập phim được thực hiện bằng một cú máy duy nhất. Nghĩa là trong suốt 60 phút/tập, mọi diễn biến câu chuyện dù xảy ra tại các bối cảnh khác nhau đều được quay liên tục, từ lúc bấm máy tới khi hô “cắt”, và thời gian trong phim cũng chính là thời gian thực. Để làm được vậy, phần tiền kỳ được chuẩn bị vô cùng công phu và mỗi tập được quay trung bình 5 ngày, mỗi ngày quay 2 cú máy, một buổi sáng và một buổi chiều. Thay vì dựng phim, các nhà làm phim cùng nhau xem khoảng hơn 10 cú máy đó và chọn ra một.

Đọc thêm: Austin Butler x Breitling: Di sản hiện đại kết tinh từ thiết kế vượt thời gian

Những bộ phim một cú máy không phải quá hiếm hoi trong lịch sử điện ảnh hơn một trăm năm, nhưng điều đáng nói là với Adolescence, đó là lựa chọn hợp lý nhất. Nó đem lại cho người xem cảm giác tim đập nhanh như đang đứng cạnh các nhân vật, chạy theo bước họ chạy, hay lặng lẽ xoay quanh theo dõi một cuộc đối thoại trong cùng một căn phòng. Diễn viên Owen Cooper và Doherty chia sẻ rằng họ sẵn sàng làm phim kiểu “một cú máy” như vậy nữa, bởi thách thức ấy lại đem đến một kiểu tâm lý dồn nén được xây dựng từ từ và duy trì đủ lâu giúp cho diễn xuất thực sự thăng hoa. 

Đọc thêm: Có gì thú vị tại ngôi trường KAIST bổ nhiệm G-Dragon làm ‘giáo sư đặc biệt’?

Đúng như vậy. Trong số khán giả bình chọn khiến phim đạt 99% trên rotten tomatoes, hẳn là 100% đồng tình về tài năng của dàn diễn viên trong phim, và đỉnh cao là cậu bé Owen, vào vai Jamie khi mới 14 tuổi và mới chỉ học diễn xuất cho vui tại câu lạc bộ kịch địa phương.

Khi quay tập 3 của Adolescence được quay đầu tiên trong cả series, và cũng là lần đầu tiên đóng phim, Owen đã không ngừng tập luyện để nhớ được gần 50 trang lời thoại. Sau 12 lần quay đi quay lại, nhân vật Jamie vừa già dặn lại vừa ngây thơ, vừa giỏi thao túng tâm lý lại vừa mong manh dễ vụn vỡ, vừa đáng sợ khi cơn giận bùng phát nhưng cũng vừa đáng thương trong nỗi sợ bị bỏ lại một mình đã khứa một vết sâu trong lòng cô chuyên gia tâm lý, và trong lòng khán giả. Còn nhiều điều không thể nói hết, bởi còn nhiều chi tiết nhỏ đáng giá nữa. Tất cả đều đọng lại, mãi ám ảnh như một lời gọi tha thiết trong bài hát cuối phim qua giọng ca trong veo của Aurora. Đôi khi ta cũng cần bị ám ảnh để rồi phải hành động. 

ĐỌC THÊM

Legacy 50: NSND Kim Cương - Một đời sống, một đời sân khấu

Vì sao HIEUTHUHAI thành công đánh thức ký ức của thế hệ 8x, 9x?

Mono tiếp tục hoàn thiện bản thân trong âm nhạc với “Ôm Em Thật Lâu”