Nhiếp ảnh gia Trần Việt Đức: Kẻ lưu lại những ký ức “phi AI”

Khi sự thật và cảm xúc xung đột, anh ưu tiên điều gì?

Trong nhiếp ảnh báo chí, sự thật là nguyên tắc nền tảng. Cảm xúc cần được xây dựng trên cơ sở đó, không thể thay thế hoặc làm sai lệch nó.

Trong nhiều năm cầm máy, có khi nào anh gặp một khung hình rất “đắt” nhưng vẫn quyết định không chụp?

Có. Và những khoảnh khắc đó, theo tôi, quan trọng không kém những bức ảnh đã được chụp. Khi nhận ra sự hiện diện của mình có thể làm tổn thương nhân vật hoặc phá vỡ không gian riêng tư, tôi chọn hạ máy. Nhiếp ảnh không chỉ là việc ghi nhận, mà còn là việc biết dừng lại đúng lúc.

Như vậy, nhiếp ảnh là sự thật hay diễn giải cá nhân?

Đó là một trạng thái lưỡng tính. Máy ảnh ghi nhận, nhưng người chụp lựa chọn. Vì vậy, tính trung thực không chỉ nằm ở hình ảnh, mà còn ở cách tiếp cận và thái độ của người thực hiện.

Vậy thì đâu là tiêu chí của một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp?

Đối với tôi, sự chuyên nghiệp không được đánh giá qua từng bức ảnh riêng lẻ, mà là khả năng xây dựng một hệ thống quan điểm và duy trì nó qua thời gian. Tính nhất quán trong cách tiếp cận và lựa chọn đề tài là yếu tố phân biệt giữa một người chụp ảnh giỏi và một người thực hành nhiếp ảnh chuyên nghiệp.

Khi công nghệ ngày càng phát triển mạnh mẽ, theo anh thì vai trò của nhiếp ảnh gia nằm ở đâu?

Với tôi, cốt lõi vẫn là năng lực nhận thức thị giác. Máy móc có thể tối ưu hóa kỹ thuật, nhưng việc lựa chọn khoảnh khắc, chủ thể và góc nhìn vẫn là quyết định mang tính cá nhân. Đây là phần không thể tự động hóa.

Những tác động từ các nền tảng kỹ thuật số có làm thay đổi cách anh làm việc?

Tốc độ của hình ảnh hiện nay rất nhanh, nhưng điều đó không làm thay đổi phương pháp của tôi. Ngược lại, nó củng cố nhu cầu làm việc chậm, quan sát sâu và xây dựng hình ảnh có giá trị lâu dài. Theo tôi, một bức ảnh chỉ có giá trị khi nó chứa đủ thông tin và ngữ cảnh, và điều này chỉ có thể đạt được thông qua thời gian và sự gắn bó với đề tài. Những hình ảnh như vậy không phụ thuộc vào hiệu ứng tức thời.

Anh định nghĩa “sự gắn bó với đề tài” trong nhiếp ảnh đường phố như thế nào?

Với tôi, sự gắn bó không chỉ là ở việc lặp lại một không gian, mà là khả năng nhận diện những biến chuyển tinh vi trong không gian đó. Nó cũng bao gồm một dạng thấu cảm – không phải tức thời, mà được tích lũy qua nhiều lần tiếp xúc. Nói cách khác, đó là sự gắn bó với cả không gian lẫn con người trong không gian đó.

Vậy khi anh nhìn lại những không gian đã biến mất, anh nghĩ nhiếp ảnh mang lại điều gì?

Tôi không nghĩ nhiếp ảnh có thể “cứu chuộc” thời gian, nhưng nó có thể làm chứng. Nó giúp chúng ta ý thức rõ hơn về những gì đã tồn tại và đã mất đi. Có thể điều đó làm tăng cảm giác tiếc nuối, nhưng đồng thời cũng tạo ra một dạng ký ức tập thể.

Sự thật là nền tảng không thể thay thế

Anh nhìn nhận thế nào về sự xuất hiện của AI?

AI đặt ra vấn đề về tính xác thực của hình ảnh, nhưng đồng thời cũng làm nổi bật giá trị của việc người chụp thực sự có mặt tại hiện trường. Tôi cho rằng trải nghiệm trực tiếp và trách nhiệm với thực tại là thế mạnh của một nhiếp ảnh gia, là yếu tố không thể được tái tạo bằng công nghệ.

Đọc thêm: Điều gì khiến dung mạo của một người đọng lại trong tâm trí ta?

Khi AI có thể tạo ra những hình ảnh “giả” nhưng thuyết phục, anh nghĩ liệu có ngày nào đó nhiếp ảnh sẽ trở nên lỗi thời?

Tôi không nghĩ vậy. AI có thể tạo ra hình ảnh, nhưng không thể thay thế chức năng chứng thực của nhiếp ảnh. Một bức ảnh chụp, trong bối cảnh báo chí hay tư liệu, luôn gắn với một sự kiện cụ thể, một thời điểm cụ thể. Giá trị của nó nằm ở mối liên hệ đó, không chỉ ở bề mặt thị giác.

Khi công chúng hoài nghi tác phẩm của một nhiếp ảnh gia là giả, theo anh nên làm thế nào để bảo vệ sự thật?

Tôi tin rằng chữ tín của người cầm máy chính là lớp bảo vệ vững chắc nhất cho sự thật. Người xem không chỉ nhìn vào bức ảnh, mà còn nhìn vào người tạo ra nó. Muốn xây dựng uy tín cá nhân, có hai điều cực kỳ cần thiết: phương pháp làm việc minh bạch và sự nhất quán trong thực hành. Đó cũng là những điều tôi đã luôn giữ vững từ khi bắt đầu làm nghề.

Anh có lo rằng kho ảnh lưu trữ của mình sẽ bị nghi ngờ trong tương lai?

Đó là một khả năng. Nhưng tôi cho rằng giá trị của một kho lưu trữ không chỉ nằm ở từng bức ảnh riêng lẻ, mà còn ở tổng thể – ở tính liên tục, ở bối cảnh và ở sự kiểm chứng chéo. Những yếu tố này không dễ bị thay thế hay làm giả một cách toàn diện.

Với tốc độ phát triển của AI hiện nay, theo anh thì cách nào để một nhiếp ảnh gia có thể sống được bằng nghề?

Đây là một thách thức thực tế. Tôi nghĩ, thứ mà nhiếp ảnh gia bây giờ cạnh tranh không còn là ở thiết bị hay kỹ thuật, mà ở giá trị mà hình ảnh mang lại. Những lĩnh vực như báo chí, tư liệu, hoặc các dự án dài hạn vẫn cần một tay máy thực thụ chứ không thể diễn giải sự kiện bằng AI. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi người làm nghề phải xác định rõ vai trò và lợi thế của mình: tư duy độc lập, ý thức về đạo đức hình ảnh và sự kiên định trong phương pháp. Theo tôi đây là những điều cốt lõi giúp thực hành nhiếp ảnh không bị hòa tan.

Nếu có thể gửi một thông điệp đến thế hệ cầm máy trẻ, anh sẽ nói gì?

Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là giữ lại năng lực “nhìn” độc lập. AI có thể tạo ra những khung hình giả lập rất đẹp, nhưng đồng thời cũng rất “phi nhân”. Công cụ có thể thay đổi, nhưng cách mà bản thân con người rung cảm với đời sống, với cái đẹp sẽ là những thứ không bao giờ bị phụ thuộc vào công nghệ.  Khi còn giữ được điều đó, những người đam mê nhiếp ảnh vẫn còn cả một khoảng trời rộng thênh thang để khám phá thế giới, khám phá bản thân và lưu lại những ký ức “phi AI”.

Xin cám ơn cuộc trò chuyện của anh!

ĐỌC NGAY

Christie’s London mang di sản Trung Hoa của nhà Flacks trở lại sàn đấu giá

Vũ điệu vượt thời gian của ngôi sao ballet Roberto Bolle

Phù sa văn hóa trong thư viện đương đại của Chanel