Có bao nhiêu cách để 11 hoạ sĩ cùng lúc kể một câu chuyện chỉ bằng ánh sáng?

Đọc thêm: Nhiếp ảnh gia Alexandre Garel và hành trình lưu giữ những công trình Việt đang biến mất

Tên triển lãm Du Quang – Of Light and Linger không phải ngẫu nhiên. Chữ “du” (đi qua) gợi cảm giác thoáng qua, trong khi “linger” lại mang nghĩa nán lại: Dừng chân, ngập ngừng, kéo dài. Ánh sáng trong triển lãm vì thế không hẳn để “chiếu rọi” hay “làm sáng rõ” điều gì, mà để khơi gợi cảm giác, chạm vào những tầng sâu của nhận thức.

Triển lãm mô tả ánh sáng như “một chất dẫn”, nơi cảm xúc của nghệ sĩ và người xem gặp nhau, nơi những hình ảnh không chỉ nhìn bằng mắt mà cảm bằng ký ức và bản thể. Từng tác phẩm như một vùng khí quyển, trong đó ánh sáng là ngôn ngữ chính, có lúc rõ ràng, có khi mơ hồ, nhưng luôn để lại dư âm.

Trong cách trình bày, Du Quang không đẩy mạnh sự lấp lánh hay hiệu ứng ánh sáng hiện đại, mà ưu tiên những biểu đạt tinh tế, nơi ánh sáng như một hơi thở: Vừa hiện diện vừa vắng mặt, vừa chiếu rọi vừa che phủ. Điều đó làm cho ánh sáng trong triển lãm không chỉ là thị giác, mà là một trải nghiệm gần như thiền định.

Không dễ để quy tụ 11 hoạ sĩ vào một triển lãm mà vẫn giữ được sự kết nối tinh tế giữa các cá tính. Nhưng Du Quang được kì vọng sẽ làm được điều đó: Không bằng cách “đồng hóa” phong cách, mà bằng cách đặt ánh sáng làm tâm điểm chung.

Triển lãm Du Quang gồm 11 nghệ sĩ đến từ các thế hệ trải dài gần nửa thế kỷ. Các nghệ sĩ của triển lãm mang theo nhiều thế giới quan, nhiều cách nghĩ về nghệ thuật, nhưng trong Du Quang, mọi tiếng nói đều góp phần vào một bản giao hưởng ánh sáng, nơi mỗi tác phẩm là một khúc đoạn riêng, đầy tự chủ nhưng vẫn hoà quyện.

Sinh năm 1949, hoạ sĩ Ca Lê Thắng là nghệ sĩ gạo cội nhất trong nhóm triển lãm. Ông mang đến Du Quang những khung cảnh gợi nhắc miền Tây Nam Bộ, nơi ánh sáng không chiếu vào mà như bốc lên từ mặt nước, từ ký ức, từ một chiều sâu rất lặng.

Trong tranh của ông, ánh sáng không nhằm mục đích thị phạm, cũng không là ẩn dụ cao siêu. Đó là thứ ánh sáng từng được sống, từng đi qua đời sống và giờ đây quay lại, lấp lánh như một mảnh ký ức được hồi cố. Cái "quang" trong tranh Ca Lê Thắng không chói sáng mà êm dịu, gợi ra một nhịp thở chậm của thiên nhiên và con người, nơi hồi ức không đè nặng mà soi chiếu.

Với Nguyễn Thúy Hằng, ánh sáng của cô trong tranh là những thân phận đầy huyễn mộng. Là một nghệ sĩ thị giác, nhà thơ và nhà văn tốt nghiệp từ Đại học Mỹ thuật TP.HCM, tâm tư từ những dòng văn mà Hằng là tác giả dường như thấm đẫm vào cả tranh, điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt của cô, tạo nên một bầu không khí huyền bí, hỗn độn và đôi khi rối loạn như một ẩn dụ cho chính trạng thái tâm lý và xã hội.

Ánh sáng trong tác phẩm của Nguyễn Thúy Hằng không phải để soi sáng mà để dội lại những mảng sáng mờ, dải sáng mỏng, như đang cố xuyên qua những lớp phủ dày của thời đại và nội tâm. Ở đó, người xem cảm nhận được cảm giác cô độc, bấp bênh của một cá nhân trong xã hội đang chuyển mình, đang vật vã định vị mình giữa toàn cầu hóa và bản sắc.

Ánh sáng của Tuyền Nguyễn trong Du Quang là thứ ánh sáng của thành phố và bất ổn nội tâm. Ở đầu bên kia của phổ thế hệ, Tuyền Nguyễn đại diện cho lớp nghệ sĩ trẻ trong triển lãm, với mối quan tâm gắn chặt vào nhịp sống đô thị, những biến động cảm xúc và sự bất an hiện sinh. Nó là thứ ánh sáng luôn thay đổi – một ánh sáng không ổn định, như chính cảm xúc trong thời đại kỹ thuật số.

Trong tác phẩm của anh, ánh sáng là yếu tố không cố định: Lúc loé lên từ bảng hiệu neon, lúc phản chiếu qua cửa kính, lúc lại như đang rạn vỡ giữa hai lớp hình ảnh.

Tuyền không dùng ánh sáng để soi rõ, mà để diễn tả trạng thái: Những xúc cảm mơ hồ, mỏi mệt hoặc lạc lõng giữa thành phố. Đó là ánh sáng của một thế hệ quen với công nghệ, mong mỏi một thứ ánh sáng thực tế như tín hiệu mong manh giữa đô thị ồn ã. Chủ đề xuyên suốt các tác phẩm của anh thường xoay quanh những vấn đề môi trường, đô thị hóa, giấc mơ và hình ảnh con người bé nhỏ, bị gò bó, bất lực trong vòng xoay của xã hội hiện đại. 

Trong Du Quang, mỗi nghệ sĩ đều có cách tiếp cận riêng, nhưng ánh sáng dù ở dạng này hay dạng khác luôn là “chất dẫn” để nhớ, để nghĩ, để cảm, để mơ. Sự đa thế hệ không chỉ tạo nên tính đa dạng, mà còn cho phép người xem nhận thấy sự chuyển động của nghệ thuật qua thời gian.

Cùng là ánh sáng, nhưng thế hệ trước nhìn thấy hồi ức, thế hệ giữa thấy bản thể, thế hệ trẻ thấy hiện tại đang trôi. Điều quan trọng là ở giữa những khác biệt ấy, triển lãm vẫn giữ được một “quỹ đạo chung”: Cùng thống nhất quan điểm rằng ánh sáng không bị chiếm hữu bởi ai, mà được lan truyền qua từng khung hình, từng câu chuyện, từng thế giới riêng.

ĐỌC NGAY

Họa sĩ giấy dó Đào Thành Dzuy: Trung thành với con đường vẽ bằng ký ức, cảm xúc và không gò bó

Điêu khắc gia Trần Thiện Nhứt: “Điêu khắc không nhất thiết là sân chơi dành cho người có điều kiện kinh tế”

“Charlie Chaplin: Ký ức một Huyền thoại”: Paddy MacDonald mang triển lãm đến khách sạn lâu đời nhất Hà Nội