Cover Bên trong mỗi tuyệt tác đồng hồ đều có những câu chuyện thú vị chờ đợi được giải mã.
Bên trong mỗi tuyệt tác đồng hồ đều có những câu chuyện thú vị chờ đợi được giải mã.
1 / 1
Từ tiếng gõ ngân nga trong lòng vỏ cho tới mặt số được vẽ tay, khảm trai, tráng men hay nạm đá quý, mỗi chiếc đồng hồ như vậy không chỉ là một tuyệt phẩm của cơ học chính xác, mà còn là sân khấu nơi nghệ thuật – đôi khi đang dần mai một – vẫn được gìn giữ, tôn vinh và sống động qua từng chi tiết
Có nhiều điều tôi học được kể từ khi bắt đầu bước chân vào làm việc trong ngành đồng hồ một cách nghiêm túc, nhưng điều đầu tiên và cũng là điều tôi ghi nhớ suốt từ đó tới nay. Đó là việc phải học cách không-cố-chấp, bởi lẽ, thế giới đồng hồ có bao nhiêu cơ chế phức tạp thì phải có gấp mười lần lý do như vậy để người ta yêu thích (hoặc không) một cỗ máy thời gian. Một tạo tác tinh vi có thể là rất nhiều thứ: một chiếc đồng hồ lặn với người đam mê thể thao, một món trang sức trên chiếc cổ thanh mảnh của quý cô, một món quà ghi dấu cột mốc trong đời của chủ doanh nghiệp… và trên hết, đó là một tuyệt tác nghệ thuật chờ đón người biết thưởng thức.
Lần đầu tôi nhận ra điều này mới chỉ cách đây gần một năm, trong kỳ triển lãm của GPHG tại TP.HCM, khi đi cùng vài người bạn: một tiếng đồng hồ “rã họng” ra nói về cơ chế này phức tạp ra sao, chi tiết kia khó khăn đến thế nào… không đủ thuyết phục bằng chỉ một cái gạt ngón tay của nhân viên tại triển lãm để khởi động tiếng vang trong trẻo của chiếc Chopard Strike One, hay vòng chuyển động duyên dáng của tay kỵ mã trên mặt số chiếc Hermès Arceau Chorus Stellarum. Những ánh mắt mới chỉ trước đó còn có phần mất kiên nhẫn lập tức thay đổi, và cho phép hành trình khám phá được tái khởi động, theo một góc độ hoàn toàn khác: một góc độ của nghệ thuật và giải trí.
Bỏ qua những thông số phức tạp về số bán dao động trong một giờ, hay thậm chí không cần nhớ đến kích cỡ của mặt số và vấu dây, có những chiếc đồng hồ hút hồn chủ nhân bởi những gì chúng chứa đựng trong mình: những thanh âm thánh thót của tháp chuông ban sớm, những nét màu đường khắc là kết tinh của nhiều nghệ thuật thủ công hiếm… Những tạo tác được sinh ra với trái tim cơ khí, hoá ra lại không khô khan nhàm chán đến vậy: với bánh răng và đinh ốc, bởi lò xo và chiếc dao trổ, các nghệ nhân tài ba đã tạo ra những tuyệt tác thực sự: những đỉnh cao về hình – âm lôi cuốn bất cứ ai có may mắn một lần được tận mắt chứng kiến, tận tay trải nghiệm.
Từ những tiếng chuông trên tháp…
Không một tay chơi hay nhà sưu tập đồng hồ nào có thể từ chối việc thưởng lãm, ngắm nghía và – nếu có cơ hội – sở hữu một chiếc đồng hồ có tính năng điểm chuông lặp phút theo yêu cầu, một chiếc minute repeater. Ý tôi là, ai mà lại từ chối được việc sở hữu trên cổ tay mình một tạo tác làm được điều mà mới cách đây vài trăm năm là đặc quyền của các nhà thờ hay thành phố lớn, nơi có những tháp chuông với cơ cấu vô cùng phức tạp đầy cồng kềnh: báo giờ chính xác đến từng phút qua âm thanh, hoàn toàn được vận hành bởi những cấu kiện cơ khí mà không cần đến một bộ não điện tử nào? Một hành động tưởng chừng như đơn giản – mỗi chiếc búa gõ vào từng chiếc cồng tương ứng để tạo ra âm thanh báo giờ, phút, giây – bỗng trở nên vô cùng phức tạp khi ta xét đến cách kim đồng hồ chuyển động và thách thức để chuyển hoá chúng thành chuỗi âm thanh đúng trình tự. Cơ chế chịu trách nhiệm cho việc này, cùng với hành trình truy cầu âm thanh hoàn hảo, đã khiến các chức năng điểm chuông trở thành đỉnh cao trong thế giới của các tính năng phức tạp trên mỗi chiếc đồng hồ đeo tay.
Above Khu vườn đầy mộng mơ trên Van Cleef & Arpels Lady Arpels Jour Enchanté
Above Van Cleef & Arpels Lady Arpels Brise d’Été là một tác phẩm nghệ thuật kế thừa của Lady Arpels Heures Florales.
Khu vườn đầy mộng mơ trên Van Cleef & Arpels Lady Arpels Jour Enchanté
1 / 2
Above Hermès Arceau Chorus Stellarum lấy cảm hứng từ bộ sưu tập Émile của Hermès, làm nổi bật lớp sơn mài hoàn hảo cùng các ngôi sao được mạ rhodi lộng lẫy.
Hermès Arceau Chorus Stellarum lấy cảm hứng từ bộ sưu tập Émile của Hermès, làm nổi bật lớp sơn mài hoàn hảo cùng các ngôi sao được mạ rhodi lộng lẫy.
1 / 1
Đến mức mà, trong khi lịch vạn niên, tourbillon hay thậm chí chronograph rattrapante đã có thể được sản xuất ở quy mô lớn, thì việc chế tạo, lắp ráp và hiệu chỉnh một chiếc đồng hồ full sonnerie hoặc repeater vẫn là một công việc vô cùng tỉ mỉ, đòi hỏi không chỉ con mắt tinh tường, bàn tay vững vàng mà còn cả đôi tai được huấn luyện bài bản. Ví dụ hoàn hảo nhất cho sự đòi hỏi cao mà mỗi thương hiệu đặt vào những mẫu minute repeater của mình có lẽ đến từ Patek Philippe, khi đến giờ bản thân hãng và mỗi nhân viên làm việc tại đó đều khẳng định mỗi chiếc đồng hồ điểm chuông lặp phút đi ra khỏi cánh cửa Vallée de Joux đều được kiểm tra, thẩm âm và hiệu chỉnh bởi chính chủ tịch Thierry Stern. Việc bạn có thực sự tin vào câu chuyện đó hay không không quá ảnh hưởng đến sự thực rằng thương hiệu đứng đầu trong Holy Trinity vẫn luôn duy trì đa dạng những chiếc đồng hồ có tính năng điểm chuông từ đơn giản đến phức tạp trong bộ sưu tập thông dụng của mình, và chiếc Grandmaster Chime danh giá vẫn luôn là một tấm huy chương cho bất cứ ai trót đem lòng yêu thương những giai điệu biết đếm từng khoảnh khắc trôi qua.
Above Chiếc đồng hồ Vacheron Constantin Traditionnelle Moon Phase
Chiếc đồng hồ Vacheron Constantin Traditionnelle Moon Phase
1 / 1
Tuy nhiên, khi nói đến thế giới đầy âm điệu của những tuyệt tác cơ khí, chúng ta không chỉ bị giới hạn bởi tính năng điểm chuông: dù trên thực tế, có nhiều hơn một kiểu điểm chuông báo giờ mà bạn có thể tìm hiểu, và còn nhiều hơn thế những âm sắc mà chúng có thể đem lại. Đó có thể là tiếng báo chuông kiểu Westminster cho bộ bốn cồng và bốn búa đem lại tiếng vang của tháp đồng hồ Big Ben, tiếng chuông kiểu cathedral với đặc trưng thanh cồng kéo dài đem lại âm trầm và vang như trong nhà thờ, hay kiểu carillon – tên gọi chung dành cho bất cứ cơ chế cồng và búa nào có nhiều hơn hai cồng, cho phép đem lại giai điệu phức tạp hơn; vật liệu làm có thể là thép, là vàng hay pha lê, có thể kêu nhỏ vừa nghe đến độ chỉ như một cú rung nhẹ trên cổ tay tinh tế hay kêu to đến mức báo được giờ cho cả người đứng cách đó 50 mét (vẫn là Patek Philippe, với chiếc “Advanced Research” Fortissimo Ref. 5750P).
Above “Burmese Albino Python” là phiên bản Golden Ellipse với mặt số được chế tác bằng kỹ thuật cloisonné và flinqué enamel, có tranh tiểu hoạ (miniature painting) trong bộ sưu tập Rare Handcrafts của Patek Philippe.
Above Chủ đề thiết kế lấy cảm hứng từ hình ảnh loài python albino của Miến Điện (“Burmese Albino Python”), được tái hiện qua hoa văn da rắn, màu sắc trắng-vàng sáng, với các đường viền và chi tiết có độ tương phản cao, tạo hiệu ứng thị giác mạnh mẽ.
“Burmese Albino Python” là phiên bản Golden Ellipse với mặt số được chế tác bằng kỹ thuật cloisonné và flinqué enamel, có tranh tiểu hoạ (miniature painting) trong bộ sưu tập Rare Handcrafts của Patek Philippe.
1 / 2
Above Không chỉ là một chiếc đồng hồ đeo tay, Jacob & Co. Opera Godfather còn là một tác phẩm nghệ thuật cơ học và là lời tri ân đặc biệt dành cho bộ phim kinh điển cùng tên của đạo diễn Francis Ford Coppola
Above Khi được kích hoạt, chiếc đồng hồ sẽ phát ra giai điệu chủ đề bất hủ của bộ phim “The God Father”. Giai điệu được tạo ra bởi hai trục quay có ghim và hai lược đàn thép, một cơ chế mô phỏng hộp nhạc truyền thống.
Không chỉ là một chiếc đồng hồ đeo tay, Jacob & Co. Opera Godfather còn là một tác phẩm nghệ thuật cơ học và là lời tri ân đặc biệt dành cho bộ phim kinh điển cùng tên của đạo diễn Francis Ford Coppola
1 / 2
Sức sáng tạo vô biên đã cho phép các nghệ nhân vượt ra khỏi ranh giới của việc sử dụng âm thanh như một phương thức chỉ báo thời gian, mà còn cho phép mang âm nhạc thực sự lên cổ tay của những nhà sưu tầm: đó là cách Jacob&Co. đã tái định nghĩa lại chiếc đồng hồ khi đem giai điệu của bộ phim “The God Father” kinh điển lên chiếc Opera cùng tên, hay ở một phiên bản khác, giai điệu “Bolivia” trong bộ phim “Scarface” huyền thoại. Dù chỉ tái tạo những âm tiết du dương trong vòng 30 giây, nhưng chiếc đồng hồ đã thực sự biến hình, trở thành một phần trình diễn âm nhạc sống động trên cổ tay của chủ nhân và biến việc đeo chiếc đồng hồ mỗi ngày trở thành một màn trình diễn lưu động.
…đến những tuyệt phẩm mỹ thuật độc bản
Thú thật, tôi chưa có dịp được gặp nhiều người có cho mình nhiều hơn đôi ba chiếc đồng hồ có tính năng điểm chuông – phần vì mức giá của chúng, thời gian chờ đợi và mức độ “chịu chơi” cần có để có thể được mua những cỗ máy tinh tế đó, nhưng có lẽ cũng phần vì thực sự không có quá nhiều nhà sưu tập đi theo con đường đó để ta gặp mỗi ngày. Tuy nhiên, tôi lại thường xuyên bắt gặp những trái tim yêu nghệ thuật được thể hiện trên đồng hồ ở một khía cạnh khác: những chiếc đồng hồ mang trên mình tinh hoa của những nghệ thuật thủ công hiếm có – những tác phẩm mỹ thuật hoàn toàn độc bản và đầy cá tính.
Mới năm trước thôi tôi còn gặp một nhà sưu tập Việt Nam, người đang sở hữu cho mình tới 3 chiếc đồng hồ trong BST “Rare Handcraft” của Patek Philippe – chưa nói tới các mẫu rare handcraft của các thương hiệu khác. Nếu những chiếc đồng hồ điểm chuông như sân khấu cho dàn nhạc và người nghệ sĩ ẩn sâu trong trái tim bộ máy, vậy thì chào mừng các bạn đến với một cánh cửa thứ hai: cánh cửa mở ra bảo tàng của những tác phẩm nghệ thuật, nơi vẻ đẹp của sự độc bản và những kỹ năng tuyệt vời được đẩy lên trước hết, phô bày hào quang ngay trước mắt người đời.
Khác với câu chuyện của kỹ thuật điểm chuông trên đồng hồ - khi ta có thể lần ngược lại lịch sử để tìm đến cội nguồn của những âm thanh chỉ dấu thời gian – câu chuyện của những kỹ năng trang trí là một phần của lịch sử lớn, nơi mỗi nét khắc, đường chạm hay vệt màu được sử dụng đều là thành quả của một hành trình kéo dài nhiều thế hệ. Dù mang trên mình tên gọi Rare Handcraft (những nghệ thuật thủ công hiếm) hay Métiers D’Art (nghệ thuật thủ công truyền thống), bao gồm chạm khắc (engraving), tráng men (enameling), khắc guilloché, khảm gỗ siêu vi (wood micromarquetry) và nạm đá quý (gem setting) đều là kết tinh của hàng nghìn năm thủ công của nhiều nền văn hoá, của những sự gặp gỡ và tách rời, từ đó tạo nên những kỹ nghệ mà chỉ có số ít những nghệ nhân được đào tạo lâu năm có thể thuần thục. Những cái tên như Yamada Heiando với nghệ thuật urushi, Anita Porchet với kỹ thuật tráng men tiểu hoạ… đã trở thành bảo chứng vàng cho tác phẩm họ tạo ra, dù tác phẩm đó xuất hiện trên bất cứ chiếc đồng hồ mang thương hiệu nào
Above Jaeger-LeCoultre Reverso Tribute Enamel là dòng sản phẩm tôn vinh cả hai di sản vĩ đại của thương hiệu: cơ chế lật mặt độc đáo của chiếc Reverso huyền thoại và nghệ thuật tráng men thủ công (enameling) đỉnh cao.
Jaeger-LeCoultre Reverso Tribute Enamel là dòng sản phẩm tôn vinh cả hai di sản vĩ đại của thương hiệu: cơ chế lật mặt độc đáo của chiếc Reverso huyền thoại và nghệ thuật tráng men thủ công (enameling) đỉnh cao.
1 / 1
Nếu ở phần trước tôi có nói rằng số lượng kiểu điểm chuông và kiểu âm sắc là đủ nhiều, thì ở đây tôi sẽ gửi tới bạn một lời xin lỗi. Bởi nếu bạn có ý định dành thời gian để tìm hiểu về các biến thể của năm họ kỹ thuật thủ công hiếm trên kia, ắt hẳn bạn phải là một người vô cùng rảnh rang. Chỉ riêng chạm khắc đã có đến hàng chục kỹ thuật khác nhau, đòi hỏi những công cụ khác nhau và quá trình học tập vô cùng công phu – đến mức nếu bạn nhìn sâu vào những tuyệt phẩm “Métiers D'Art” của các thương hiệu khác nhau, bạn sẽ nhận ra họ thường chỉ áp dụng một vài biến thể nhất định. Dĩ nhiên rồi, ai lại có thể tập hợp đủ nghệ nhân của tất cả các kỹ thuật ở cùng một chỗ chứ?
Đừng bỏ lỡ: Đồng hồ mặt vuông: Mảnh ghép không thể thiếu của phong cách cá nhân
Đó là chưa nói đến sự kết hợp các kỹ thuật sẽ cho ta vô số cơ hội: từ “đơn giản” như những chiếc dây đồng hồ Palace Décor của Piaget, kỹ thuật đính kim cương “snow setting” thường được Vacheron Constantin áp dụng trên đồng hồ nữ trang, tráng men tiểu hoạ hoặc cloisonné mà Patek Philippe yêu thích trong BST thường niên… đến những kết hợp “phi thường” hơn như những vườn hoa trên mặt số chiếc Lady Arpels từ Van Cleef & Arpels, hay đường lượn của mãng xà trên chiếc Louis Vuitton “Escale Cabinet of Wonders Snake's Jungle”. Mỗi sự kết hợp mở ra vô vàn khả năng, và do chúng đều được làm thủ công bởi những nghệ nhân hiếm có: mỗi tác phẩm đó, đẹp đẽ và xa hoa, đều là độc bản và khó lòng gặp lại trong đời.
Những sân khấu muôn vẻ của nghệ thuật cơ khí
Above Patek Philippe Blue Leaves and White Gold là một minh chứng sống động cho sự bảo tồn và phát triển của những kỹ nghệ chế tác thủ công truyền thống, thể hiện tinh thần “Artisans of Time”(Nghệ nhân của thời gian) của Patek Philippe.
Above Patek Philippe Swans là một mẫu đồng hồ đặc biệt thuộc dòng Calatrava. Từng mảnh gỗ nhỏ được cắt tỉ mỉ và ghép lại, sau đó được điểm thêm những chi tiết lá vàng để tạo hiệu ứng lấp lánh và chiều sâu.
Patek Philippe Blue Leaves and White Gold là một minh chứng sống động cho sự bảo tồn và phát triển của những kỹ nghệ chế tác thủ công truyền thống, thể hiện tinh thần “Artisans of Time”(Nghệ nhân của thời gian) của Patek Philippe.
1 / 2
Trên thực tế, không chỉ âm thanh hay hình hoạ mới tạo nên màn hoà ca đẹp đẽ của nghệ thuật cơ khí đồng hồ. Cùng với thời gian, mỗi chi tiết xuất hiện trên những cỗ máy thời gian đều được gửi gắm một ý nghĩa đẹp đẽ: ở thời đại mà smartphone lên ngôi và AI có mọi câu trả lời, rốt cuộc còn điều gì hơn ngoài sự lãng mạn đẹp đẽ khi bạn sở hữu lịch tuần trăng trên cổ tay? Khi bạn dễ dàng xem được từng chi tiết bộ máy trên trang web của hãng, có lý do nào ngoài sự giải trí khiến bạn vẫn muốn chiêm ngưỡng kết cấu cơ khí thông qua một mặt số skeleton?
Những tiếng chuông thánh thót vang lên có thay được báo thức gọi bạn mỗi sáng, hay một bức tiểu hoạ tráng men có kích cỡ không lớn hơn con tem ở mặt sau chiếc JLC Reverso liệu có đẹp hơn một triển lãm Van Gogh sử dụng kỹ thuật trình chiếu công nghệ? Bản thân việc đeo trên tay một chiếc đồng hồ cơ học đã là sự trân trọng một loại hình nghệ thuật, và mỗi người chủ sở hữu đều đã chọn cho mình một hình thức giải trí xa xỉ nhất: sự thoả mãn khi sở hữu những tinh hoa thủ công, tinh tế và cho-riêng-mình.
JLC đã chọn kiệt tác của nghệ sĩ bậc thầy người Nhật Bản Katsushika Hokusai để tái hiện trên mặt sau của chiếc đồng hồ Reverso mang tính biểu tượng, sử dụng kỹ thuật tráng men truyền thống.
1 / 2
Trong thế giới nơi công nghệ có thể đo đếm từng phần nghìn giây và trí tuệ nhân tạo có thể tái tạo bất kỳ hình ảnh hay âm thanh nào, những chiếc đồng hồ cơ khí điểm chuông hay mang trên mình kỹ nghệ thủ công hiếm lại là lời nhắc nhở mạnh mẽ nhất: không phải mọi thứ tinh vi đều đến từ kỹ thuật số. Một tiếng chuông gõ vang từ bộ máy thuần cơ khí, một mặt số nhỏ được tô vẽ bằng tay suốt hàng trăm giờ, là sự hiện thân cho tinh thần lao động đỉnh cao, cho tình yêu với sự tinh tế – và trên hết, là khát vọng giữ gìn những giá trị vượt thời gian.
Không phải ai cũng cần một chiếc đồng hồ điểm chuông. Không phải ai cũng đủ kiên nhẫn để hiểu một bức tiểu họa khảm men mất sáu tháng hoàn thiện. Nhưng với những ai đã một lần lắng nghe tiếng nhạc từ trái tim cơ khí, hoặc ngắm nhìn mặt số tựa một bức tranh sống động dưới kính lúp – thì khoảnh khắc đó không chỉ là một trải nghiệm, mà là một cuộc gặp gỡ sâu sắc với nghệ thuật.
Bài viết được đăng tải trên nội dung gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 08/2025
ĐỌC NGAY:
Mách bạn 5 mẫu đồng hồ xa xỉ dành cho giới sáng tạo
Giấc mơ 10 triệu USD trên cổ tay đến từ chiếc đồng hồ xa xỉ bậc nhất của Patek Philippe
Zenith Chronomaster Sport Meteorite: Khi kỹ nghệ chế tác gặp gỡ thiên thạch tự nhiên
