Sức nặng kể chuyện của trang sức trên màn bạc và sân khấu

Những khuôn hình đầu thế kỷ 20 đã cho thấy điều đó. Anna May Wong với chiếc vương miện trong “Pavement Butterfly” (1928), Jean Harlow trong “Dinner at Eight” (1933) với đôi găng tay trắng phủ đầy vòng kim cương… tất cả đều là ví dụ của một giai đoạn mà trang sức bắt đầu mang hình dáng của tuyên ngôn thị giác. Năm 1932, Gabrielle Chanel ra mắt bộ sưu tập “Bijoux de Diamants” không phải trong khung cảnh phòng khách giới quý tộc, mà là trong ý tưởng về một người phụ nữ chủ động đeo trang sức để nói điều mình tin. Những thiết kế kim cương linh hoạt, mang hình ảnh các vì sao, đặt vào tay người phụ nữ quyền quyết định cách thể hiện bản thân, đó là một thời khắc mang tính bước ngoặt.

Hai thập kỷ sau, trên màn ảnh “Gentlemen Prefer Blondes” (1953), Marilyn Monroe cất giọng trong bản nhạc “Diamonds Are a Girl’s Best Friend”, một cảnh phim vừa xây dựng biểu tượng cá nhân cho Monroe, vừa khẳng định vị trí của trang sức như một nhân vật biết phát ngôn, khơi gợi cảm xúc và khiến người xem ghi nhớ.

Dù kim cương vẫn là chất liệu thường trực trong việc kiến tạo biểu tượng nữ giới trên màn ảnh, điện ảnh không bó mình trong ánh sáng chói lóa. Ngọc trai, sapphire, onyx, ruby hay aquamarine lần lượt lên tiếng trong các khung hình mang tính biểu tượng. “Breakfast at Tiffany’s” (1961) với chuỗi ngọc trai trắng; “Pretty Woman” (1990) với vòng cổ ruby trong khoảnh khắc tái định vị thân phận người phụ nữ; hay “Titanic” (1997), nơi viên sapphire hình trái tim – “Trái tim Đại dương” – không chỉ là món trang sức, mà là nhân chứng của tình yêu, gông cùm xã hội, và dòng hồi tưởng xuyên thế kỷ.

Đằng sau mỗi thiết kế trong điện ảnh là một câu chuyện hậu trường giữa nghệ thuật thị giác và thế giới chế tác. “Trái tim Đại dương” được tạo riêng cho phim bởi Asprey & Garrard, dùng viên tanzanite xanh thẫm thay vì sapphire hay kim cương thật nhưng vẫn đủ để thiết lập một biểu tượng văn hóa cho nhiều thế hệ. Hay “The Great Gatsby” (2013) là minh chứng cho sự hợp tác sâu sắc giữa thời trang và điện ảnh, khi Tiffany & Co. dựng lại BST “Ziegfeld” từ kho lưu trữ thập niên 1920 để phản chiếu thế giới phù phiếm và hào nhoáng của thời đại Gatsby. Ngọc trai cổ điển, kim cương cắt tay, aquamarine trong suốt và onyx huyền bí, tất cả cùng hợp lực khắc họa chân dung Daisy Buchanan, hiện thân cho một khát vọng sống mãnh liệt và bất an.

Bước vào thế kỷ 21, mối quan hệ giữa kim hoàn và điện ảnh chuyển sang chiều sâu biểu đạt tâm lý. Van Cleef & Arpels hợp tác cùng “Carol” (2015) để chế tác chiếc vòng tay kiểu còng cho nhân vật của Cate Blanchett. Thiết kế vừa mang vẻ ngoài trang trọng, vừa gợi nhắc sự trói buộc tinh thần trong một mối quan hệ bị cấm đoán – một minh chứng cho khả năng kể chuyện của trang sức trong điện ảnh hiện đại.

Không chỉ dừng lại trên màn bạc, sân khấu cuối cùng của trang sức còn hiện diện nơi thảm đỏ, nơi khoảnh khắc và đời thực va chạm. Từ năm 1998, khi trở thành đối tác chính thức của Liên hoan phim Cannes, Chopard đã kiến tạo một không gian trình diễn mới cho Haute Joaillerie, với BST “Red Carpet” ra đời để phục vụ riêng cho sự kiện. Dưới ánh đèn flash, giữa vô vàn tạo tác kỳ công, người phụ nữ hiện lên không chỉ như một minh tinh – mà như chính nhân vật của thời đại mình, mang trong ánh nhìn những gì đã đi qua và điều còn đang tới.

Từ những thập niên đầu thế kỷ 20, nhiều nhà kim hoàn đã bắt đầu tìm thấy sự đồng điệu ở sân khấu. Nếu như trong điện ảnh, tính trình diễn của trang sức góp phần định hình nhân vật và kể lại câu chuyện của thời đại, thì trên sân khấu, khái niệm “cân bằng” giữa ánh sáng, chuyển động và sự sống động trực diện là điều khiến các nhà chế tác bị cuốn vào cuộc đối thoại không lời. Như một điệu múa đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối trong từng cử động dưới ánh mắt dõi theo của khán giả, một món trang sức cũng cần đến sự tinh toán trong kết cấu, trọng lượng, khả năng chuyển động để khi xuất hiện, không làm gián đoạn nhịp điệu, mà trở thành một phần của nó.

Đọc thêm: Nhìn lại hành trình của những quý cô không tuổi trong “And Just Like That” cùng dấu ấn Cartier

Trong hành trình tìm kiếm sự cân bằng ấy, CHANEL là một trong những thương hiệu tiến gần thế giới ballet bằng trực cảm thẩm mỹ và sự thấu hiểu hiếm có. Bộ sưu tập “Plume de CHANEL” ra mắt năm 2024 là một minh chứng cụ thể. Lấy cảm hứng từ mô-típ lông vũ, biểu tượng từng được Gabrielle Chanel sử dụng từ năm 1910, bộ sưu tập là một thử nghiệm mang tính cấu trúc: không đối xứng, không khuôn mẫu, mỗi tạo tác như một chuyển động đang diễn ra, không bị cố định trong khung hình. Trên cơ thể người đeo, trang sức không còn là vật thể tĩnh, mà chuyển mình theo từng cú xoay, cú lướt như thể đang sử dụng chính ballet làm hệ trục hình học để thiết kế.

Cũng không thể không nhắc đến Van Cleef & Arpels, thương hiệu vốn có mối gắn bó sâu sắc và bền bỉ với thế giới vũ đạo. Từ tình bằng hữu giữa Claude Arpels và biên đạo George Balanchine bắt đầu từ năm 1967, đến bộ sưu tập “Ballet Précieux”, Van Cleef & Arpels không chỉ ghi lại dáng hình của người vũ công bằng ghim cài hay mặt dây chuyền, mà còn sống cùng những khoảnh khắc múa. Các nghệ nhân của họ không đơn thuần đính đá, mà dàn dựng một chuyển động. Kim cương, ruby, ngọc lục bảo được sắp đặt như những động tác đang bị đóng băng, nhưng chưa từng mất đi độ rung cảm, vẫn tiếp tục nhảy múa ngay cả khi nằm yên trên cơ thể người đeo.

Không chỉ dừng lại ở ballet, sân khấu với âm nhạc, vũ đạo và nhịp điệu ngày càng trở thành một ngôn ngữ thiết kế được các thương hiệu kim hoàn khai thác triệt để. Chaumet với bộ sưu tập “Chaumet en Scène” ra mắt năm 2024, là một trường hợp tiêu biểu. Dựa trên di sản gắn bó với giới nghệ sĩ từ thế kỷ 19, Chaumet không chỉ tái hiện vẻ đẹp chuyển động, mà còn kiến tạo một cấu trúc kể chuyện ba hồi: “Setting the Tempo”, “Leading the Dance”, “As If By Magic”. Mỗi hồi là một tuyến thị giác được kể bằng đá quý: sắc xanh trầm của sapphire, ánh sáng phản chiếu từ kim cương, sự tương tác giữa ngọc lục bảo, sapphire và đá trắng. 

Cho đến hiện tại, sân khấu vẫn là mảnh đất trù phú, nơi các nhà kim hoàn tiếp tục tìm thấy những cộng hưởng thẩm mỹ và vô số khả thể trong thiết kế. Không chỉ còn là ballet hay opera, những hình thức nghệ thuật biểu diễn đương đại, từ sân khấu tương tác, vũ kịch thể nghiệm đến trình diễn đa phương tiện, đang mở ra các không gian biểu đạt mới. Điều còn tiếp tục được chờ đợi, không nằm ở việc tái hiện những ánh hào quang cũ, mà ở cách những viên đá quý qua bàn tay nghệ nhân sẽ tiếp tục “lên tiếng” trong thế giới trình diễn, trên cơ thể người đeo, giữa ánh sáng sân khấu chưa bao giờ ngừng soi chiếu.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 07/2025

ĐỌC NGAY

Hạt cà phê tiếp tục trở thành kiệt tác trang sức của Cartier

Chuyến hải trình thanh lịch cùng những món trang sức mang hơi thở biển cả

Gothic Revival: Trang sức đen, gai và ám ảnh lãng mạn