Gặp gỡ Nguyễn Hồng Minh - Chuyên gia giáo dục khát vọng đưa học sinh Việt vào danh sách toàn cầu cuộc thi AI của Microsoft

AI for Good tại Việt Nam được thiết kế dựa trên mô hình của cuộc thi Imagine Cup Junior – nơi học sinh được khuyến khích phát hiện vấn đề môi trường - xã hội (như biến đổi khí hậu, sức khỏe con người, bảo vệ di sản văn hóa, công bằng cho người khuyết tật, hoạt động nhân đạo...) và đưa ra ý tưởng giải pháp ứng dụng AI mà không yêu cầu các em học sinh phải làm ra sản phẩm thực tế. Theo chị, điều gì khiến AI for Good tại Việt Nam trở nên phù hợp và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hiện nay?

Có 3 điều khiến AI for Good Việt Nam ngày càng nhận được sự quan tâm hưởng ứng của các lãnh đạo giáo dục cũng như các nhà trường, giáo viên, phụ huynh và các em học sinh: 

Thứ nhất, học tập để ứng dụng và làm chủ Trí tuệ nhân tạo là một chủ đề đang nhận được sự quan tâm lớn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và toàn xã hội. Đặc biệt, cuộc thi AI for Good Việt Nam không chỉ đem lại cơ hội học tập AI cho các em học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trên toàn quốc, mà còn gắn liền với việc ứng dụng AI để giải quyết các vấn đề môi trường – xã hội, hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững và hình thành các kỹ năng sẵn sàng thế kỷ 21 cho các em học sinh.

Thứ hai, cuộc thi không phải là một cuộc đua về công nghệ với yêu cầu các em làm ra các sản phẩm lập trình trí tuệ nhân tạo thực tế, vượt quá khả năng của lứa tuổi các em, mà mang tính truyền cảm hứng và khuyến khích các ý tưởng đột phá, sáng tạo, mang tính ứng dụng và giải quyết vấn đề. Cuộc thi cũng khuyến khích bất kỳ em học sinh nào cũng có thể tham gia, không nhất thiết chỉ là các em giỏi và yêu thích công nghệ. Các bạn yêu thích sáng tạo, nghệ thuật, trình bày, khoa học xã hội… đều có thể tham gia và đóng góp tài năng của mình cùng đội nhóm. 

Thứ ba, Ban Tổ chức (BTC) cung cấp toàn bộ tài nguyên là các bài giảng kiến thức cơ bản về AI (được xây dựng dựa trên bộ tài liệu “Imagine Cup Junior in the box” của Microsoft), tư duy thiết kế và phát triển bền vững một cách chuyên nghiệp, bài bản, dễ dàng tiếp cận, giúp cho các nhà trường và giáo viên hoàn toàn có thể chủ động tự triển khai việc hướng dẫn và đào tạo các nội dung kiến thức về AI for Good cho các em học sinh của mình. Bên cạnh đó, BTC cũng tổ chức các buổi tập huấn trực tuyến và giải đáp thắc mắc dành cho tất cả các giáo viên, học sinh và phụ huynh quan tâm và cần được hỗ trợ trên toàn quốc. 

Việc lựa chọn “vấn đề xã hội” làm trung tâm – thay vì “ý tưởng công nghệ” – là một lựa chọn có chủ đích. Nhưng để giúp học sinh đi từ quan sát thực tế đến hình thành giải pháp có tính khả thi, theo chị, đâu là khó khăn lớn nhất của học sinh Việt Nam mà BTC cần hỗ trợ?

Trong khảo sát về nhu cầu học tập trí tuệ nhân tạo của giáo viên và học sinh được tiến hành vào cuối năm 2024, khó khăn lớn nhất của các giáo viên và học sinh khi tham gia cuộc thi là thiếu thông tin, kiến thức về các vấn đề phát triển bền vững.

Khó khăn lớn thứ hai là cản trở về mặt ngôn ngữ khi các em phải trình bày và đọc các tài nguyên học tập của Microsoft đều bằng tiếng Anh. 

Cả hai khó khăn này đều được chúng tôi giải quyết trong năm 2025. Đó là: BTC đã huy động nguồn lực, thiết kế và hoàn thiện bài học “Khởi nguồn từ vấn đề - Tư duy thiết kế và AI cho Phát triển bền vững”; BTC đã Việt hóa và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh Việt Nam toàn bộ các bài học về Microsoft AI trong bộ tài liệu “Imagine Cup Junior in the box” của tập đoàn Microsoft. 

Các tài liệu và bài giảng này đều được chia sẻ công khai với tất cả giáo viên và học sinh toàn quốc trên website của chương trình. Ngoài ra, để thực sự giúp học sinh Việt Nam đi từ quan sát các vấn đề thực tế đến hình thành giải pháp có tính khả thi, các em cần cơ hội tiếp cận và được huấn luyện về những vấn đề môi trường xã hội đang tồn tại quanh các em, nhận diện và hiểu chúng đến mức bản chất.

Cùng lúc đó, các em vẫn cần có cơ hội học tập và tiếp cận các công nghệ “hiểu địa phương, hướng toàn cầu” đã và đang được thực thi khắp thế giới. Từ đó, ý tưởng của các em sẽ có nhiều cơ hội khả thi, thậm chí có thể chuyển mình thành sản phẩm dịch vụ trực tiếp có thể khởi nghiệp tại cộng đồng, địa phương của các em.

Khi nói đến giáo dục AI ở bậc phổ thông, chúng ta thường nghĩ đến kỹ năng số. Nhưng cuộc thi AI này hướng đến một tư duy sống có trách nhiệm. Vậy nếu bắt đầu, theo chị, đâu là điểm gợi mở khả thi nhất: từ các môn học chính khóa, hay từ các dự án trải nghiệm như AI for Good?

Chúng ta đã biết, nội dung về các mục tiêu phát triển bền vững thiên niên kỷ đã được Bộ GD&ĐT chính thức đưa vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và đã được triển khai trên toàn quốc. Tuy nhiên khi nói đến giáo dục AI ở bậc phổ thông, Bộ vừa mới ban hành Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT (01/2025) về Khung năng lực số của người học, trong đó có miền năng lực Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tập trung vào việc hiểu, sử dụng và đánh giá các công cụ, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có đạo đức và trách nhiệm.

Như vậy, sắp tới, năng lực ứng dụng AI sẽ sớm được chính thức đưa vào nhà trường với cả 2 hướng tiếp cận: từ các môn học chính khóa cũng như các dự án học tập với chủ đề AI for Good. Trong khi chờ những chuyển biến tiếp theo để có thể đưa nội dung về kỹ năng ứng dụng AI vào nhà trường như một môn học chính khóa mới hay tích hợp vào các môn học hiện đó, theo tôi sẽ mất thời gian hơn nhiều mà chưa biết hiệu quả sẽ thế nào; so với việc đưa các chủ đề AI for Good đã được đưa vào nhà trường dưới hình thức các dự án học tập, các phong trào như cuộc thi AI for Good Việt Nam hoặc các câu lạc bộ ngoại khóa AI for Good dành cho các em học sinh quan tâm và yêu thích.

Cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp vì chúng ta đã có sẵn khung các hoạt động trong các nhà trường, chỉ bổ sung thêm những nội dung mới về AI và các mục tiêu phát triển bền vững một cách bài bản và có gắn kết hơn. Điều này giúp cho các em không chỉ hình thành kiến thức, kỹ năng mà quan trọng là nhận thức về các vấn đề thách thức của môi trường – xã hội, tinh thần công dân toàn cầu và khát vọng học tập để cống hiến. Từ những trải nghiệm này, chúng ta có thể dần dần tích hợp vào chương trình chính khóa, tạo nên một thế hệ học sinh không chỉ giỏi công nghệ, mà còn biết sống tử tế và có trách nhiệm với tương lai.

Nếu chị được gửi một thông điệp đến thế hệ học sinh Việt Nam 2030 – những người sẽ bước vào đại học khi AI đã trở thành hạ tầng mặc định – chị sẽ nói gì để các em vừa không sợ hãi, vừa không chủ quan trước công nghệ?

Suốt 4 năm tổ chức cuộc thi cấp quốc gia thường niên AI for Good Việt Nam, tôi nhìn thấy các em đã có sự lựa chọn rõ ràng cho chính bản thân mình – các em không hề sợ hãi, không hề chủ quan trước công nghệ. Các em tiếp cận công nghệ một cách tự nhiên, học hỏi và nắm bắt nó, áp dụng và sáng tạo nó với một tâm thế hồn nhiên và chủ động.  

Nếu phải nói gì, tôi sẽ chỉ gửi gắm tới các em niềm tin tưởng của tôi và lời nhắn nhủ:  “Hãy cứ khát khao và theo đuổi những giấc mơ đẹp dám thay đổi thế giới! Những sân chơi như AI for Good Việt Nam là nơi khuyến khích tất cả các em trải nghiệm và thể hiện hết mình, để học hỏi và tiến lên trên con đường của chính mình, hướng tới tương lai. Tôi hy vọng rằng AI for Good sẽ trở thành một hành trình ý nghĩa trong tuổi học trò của các em chứ không chỉ là một cột mốc thành tích”.

Còn tôi muốn nói với tất cả chúng ta – những người lớn quan tâm đến giáo dục, quan tâm đến tương lai của một thế hệ trẻ: Chính chúng ta mới là những người cần không sợ hãi và không được chủ quan trước công nghệ. Chúng ta cần khiêm nhường và cởi mở với công nghệ, để tạo cơ hội học hỏi không ngừng cho chính chúng ta và tạo cơ hội cho các em “dạy” chúng ta những bài học về thái độ và cách làm chủ công nghệ mà không sợ hãi của các em. 

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 06/2025

ĐỌC NGAY

Nhà giáo dục Nguyễn Thúy Uyên Phương: “Cần phóng chiếu tầm mắt ra khỏi câu chuyện giáo dục”

Tương lai nào đang chờ Qualcomm và Vingroup sau thương vụ chuyển nhượng Movian AI?

Người đàn ông châu Á đầu tiên nắm quyền tại LVMH: Charles Leung và nghệ thuật lãnh đạo tại Chaumet